شفقنا – حجت الاسلام والمسلمین هادی سروش درنوشتاری با عنوان بررسی اجمالی شبهه وارده در مورد خمس و پاسخ آن این گونه آورده است:
توسط برخی عزیزان سوال و یا شبهه ای مطرح شده که با توجه به فرا گیر بودن آن در فضای مجازی ، به عرض تان میرسانم .
و آن از این قرار است ؛
شخصی بنام حیدرعلی قلمداران کتابی نوشته بنام «خمس از نظر حدیث و فتوی» و مسئله “خمس” را به کلی زبر سوال برده . دراین کتاب مینویسد :
《خمسی که اکنون بین شیعیان معروف است ساخته ی تعصّبات جاهلانه و یا سیاست های دروغین عدّه ای از فقیهان شیعه است.
در قرآن و سنّت مدرک و سندی در خصوص این خمس معمول وجود ندارد.
و تنها چند روایتِ ضعیف، سرمایه ی بسیاری از روحانیون شیعه در این زمینه شده است.
بسیاری از عالمان شیعه خمس را در زمان غیبت امام واجب نمی دانند و حتّی برخی چون «مقدّس اردبیلی» آن را به طور کلّی چه در زمان غیبت و چه در زمان حضور امام، غیر واجب می شمرند. از مشهورترین فقیهان شیعه که پرداخت خمس را واجب نمی دانند می توان به افرادی مانند ابن جنید اسکافی، شیخ صدوق، شیخ طوسی، شهید ثانی، مقدّس اردبیلی، شیخ حرّ عاملی، ملا محسن ، است.》
پاسخ:
شبهات وارده در مورد خمس چیز تازه ای نیست و کتاب نام برده شده هم چیز تازه ای نیست .
سالها قبل ، آیت الله مکارم و آقای استادی از اساتید حوزه به شبهات این کتاب در مورد خمس بصورت مفصل پاسخ ارائه نموده اند .
اما اجمالا آنچه مفید است بدانید ؛
۱) خمس از واجبات الهی است و در متن آیه ۴۱ سوره انفال به آن تصریح شده :
《وَاعْلَمُوا أَنَّمَا غَنِمْتُمْ مِنْ شَيْءٍ فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُ وَلِلرَّسُولِ … و (ای مؤمنان) بدانید که هر چه غنیمت و فایده برید خمس آن خاص خدا و رسول…》
۲) در آیه میفرماید “غنیمت” خمس دارد .
اهل سنت میگوید غنیمت یعنی “غنیمت جنگی” و شیعه بر اساس انبوهی از روایات از اهلبیت (ع) و به شهادت “اهل لغت” که واژه شناسان باشند ، قائل است که “غنیمت” هر بهره و سودی است که به انسان برسد.
۳) خمس ؛ از فروع دین است که با توجه به اجتهاد مجتهدین (کارشناسیِ کارشناس حاذق) میتوان به او نظر نمود.
۴) اختلاف روایات در این موضوع که در برخی از احادیث پرداخت خمس واجب دانسته شده و در برخی دیگر مستحب و یا اصلا حلال شده ؛ بازگشت به شرائط سخت اهلبیت (ع) در زمان خودشان دارد ، بشکلی که ائمه (ع) برای حفظ جان شیعیان ، خمس اموال آنان را به آنان می بخشیدند و یا حلال اعلام مینمودند تا نکند پول های شیعیان و اهلبیت (ع) به دستگاه حاکمه برسد ، و یا شیعیان برای پرداخت خمس بسوی خانه ائمه (ع) آیند و توسط جاسوسان حکومت های جور شناسائی شوند.
پس ؛ دو یا سه حدیثی که ؛ خمس را حلال نموده است ، بدین جهت است که در اصطلاح به آن ؛ “تقیه” گفته میشود.
۵) بهمین ترتیب فتوای بسیاری از فقیهان شیعه که خمس را واجب اعلام نکرده اند در دوره حاکمیت اهل سنت بوده و مجبور بودند که “تقیه” کنند و حکم خدا را در مورد خمس بیان نکنند.
۶) از سوی دیگر ؛ اگر هم در میان برخی از فقیهان تقیه مطرح نباشد ، یعنی؛ نظر اجتهادی خود را گفته باشند ، از آنجا که فروع دین معرکه اجتهاد مجتهدان بوده ، پس وجود اختلاف نظر بین مجتهدان طبیعی است ، همانطوریکه دربسیاری از تئوری های بشری ، کارشناس بعد از اتفاق نظر در کلیات ، در جزئیات دارای اختلاف نظر هستند.
۷) و از زاویه سوم ؛ تمام فقیهانی که نام آنان در آن کتاب بعنوان داشتن نظر متفاوت در مورد خمس در عصر غیبت برده شده ، – بنابر فرض اینکه آن نقل ها ، بشکل امانت دارانه باشد – در مقابل فقیهانی که نظر متفاوت دارند ، بسیار عده کمی هستند و بشکلی که در برابر صدها و بلکه هزاران فقیه دیگر که فتوی صریح به وجوب پرداخت خمس کرده اند ، به حساب نمی آیند.
۸) فراموش نشود که در تشویق اهلبیت (ع) به پرداخت خمس و یا اعلام خطر نسبت به کوتاهی در انجام این واجب خدا ، احادیث مهمی داریم .
مانند :
امام رضا (ع) در حدیث مهمی ؛خمس دهنده گان را دعا کرده ،
ودرحدیث دیگری امام جواد (ع) کسانی که از پرداخت خمس سر بازمیزنند و آن را میخورند ، نفرین کرده است.
ضمنا :
این شخص ؛ حیدرعلی قلمداران دارای گرایشهای وهابی گری بوده و نشانه آن ؛ انکار شفاعت و انکار زیارت است ! و انکار خمس نیز در همین ردیف است چرا که وهابیت شدیدا با پرداخت خمس مخالفند!
