اعتراضات خونین و اجساد پنهان؛ انقلاب سودان را هم به سرنوشت مصر دچار می‌کند؟/ گزارش ایندیپندنت

شفقنا- ناآرامی‌های سودان نگرانی بسیاری از مردم دنیا و حتی دولت‌های منطقه را موجب شده است. به‌خصوص مردم غیرنظامی سودان که پس از سرکوب شدید مخالفان و معترضین توسط نیروهای امنیتی، حالا نگران تأثیرات و پیامدهای حمایت‌های دولت‌های حاشیه خلیج فارس از مقامات نظامی کشورشان هستند که پس از سرنگونی عمر البشیر در ماه آوریل، سرکوب را افزایش داده‌اند.

به گزارش سرویس ترجمه شفقنا از ایندیپندنت؛ مقایسه کشورهای خاورمیانه یک جورهایی سهل و ممتنع به نظر می‌رسد، که در عین شباهت‌های کلی، هرکدام ویژگی‌های مختص خودشان را هم دارند. به‌خصوص کشورهایی مانند  مصر و سودان؛ که هرقدر هم تلاش کنید شرایط این دو کشور را از هم تمیز دهید، باز هم نمی‌توانید بر روی تصاویر پر شور و حال معترضین سودانی پس از سرنگونی عمر البشیر در ماه آوریل، سنگینی وهمی تصاویر خونین مصر را نادیده بگیرید.

چگونه برکناری یک مرد می‌تواند سازمان پیچیده و صلبی ارتش و سازمان امنیت را از هم بگسلد؟ و در سرزمینی که قدرت‌های منطقه همچون عربستان سعودی و امارات متحد عربی به دلیل منافع سرشارشان دخالت‌های شدیدی در آن دارند، چگونه می‌توان نهادهای امنیتی را تحت کنترل قرار داد؟

هفته گذشته شباهت سودان به روند سیاسی مصر، آشکارتر شد. زمانی که شورای انتقالی نظامی که توسط ژنرال عبدالفتاح البرهان هدایت می‌شود، و نیز نهادهای امنیتی  چون نیروهای هولناک «حمایت سریع» صبوری‌شان را از دست دادند

معترضین اعلام کرده بودند تا زمانی که در دولت انتقالی اکثریت با غیرنظامیان باشد تحصن‌شان را نخواهند شکست. اما «نیروهای حمایت سریع» که از تتمه گروه شبه نظامی وحشی و ترسناک «جن‌جوید» شکل گرفته- که هنوز هم از سوی گروه‌های حقوق بشری به انجام جنایات جنگی در دارفور متهم هستند، به سوی کمپ معترضین در خارطوم آتش گشودند. به گفته شاهدان عینی «نیروهای حمایت سریع» به سوی مردم شلیک مستقیم کرده و آن‌ها را کشتند، یک سری از معترضین را شلاق زدند، چادرهای اردوگاه را که هنوز کسانی که در آن‌ها مستقر بودند به آتش آتش کشیدند و در نهایت هم شواهد جنایت، یعنی اجساد را به رود نیل انداختند. شدت سرکوب و کشتار چنان بود که معترضینی که به دنبال گم شدگان خود بودند، امید چندانی به موفقیت نداشتند.

ریم عباس، یک گزارشگر بومی می‌گوید «ما این‌جا در میان یک جنگ نیابتی گیر کرده‌ایم». او می‌افزاید که «ما حتی نمی‌دانیم که دشمن‌مان کیست. شاید هم داریم با تمام کشورهای منطقه که منافعی در سودان دارند، می‌جنگیم».

به گفته این روزنامه‌نگار زن نگرانی اصلی مردم سودان از عربستان سعودی و امارات متحده عربی است که پس از سرنگونی عمرالبشیر سه میلیارد دلار برای تقویت مقامات نظامی سودان تخصیص دادند.

این دو کشور حاشیه خلیج فارس ارتباطاتی با عبدالفتاح البرهان و معاونش حمدان داگالو دارند. داگالو مشهور به «حمیته» رئیس «نیروهای حمایت سریع» است که ارتباطاتش با عربستان سعودی و امارات متحده عربی به جنگ یمن به رهبری عربستان بازمی‌گردد که سودان نیز در آن در قالب ائتلاف عربستان شرکت داشت. گفته می‌شود در مقاطعی از جنگ یمن،  بیش از چهارده هزار شبه نظامی سودانی، که بسیاری‌شان از اعضای گروه جن‌جوید بودند، در کنار عربستان و امارات علیه شیعیان شورشی حوثی که تحت حمایت جمهوری اسلامی ایران بودند، می‌جنگیدند. این امر به این دلیل بود که عربستان سعودی و به‌خصوص امارات متحده عربی که در سال 2015 در جریان حمله موشکی یک گروه شورشی به یک انبار اسلحه چهل و پنج تن از نیروهایشان را از دست دادند، دیگر خواهان ریسک کشته شدن نیروهایشان نیستند و به همین دلیل به متحدان اقماری و رزمندگان مزدور روی آورده‌اند.

تنها چهار روز از سرنگونی بشیر می‌گذشت و سودان یکی از سخت‌ترین بحران‌های سال‌های اخیرش را پشت سر می‌گذاشت که خبرگزاری رسمی این کشور طی بیانیه‌ای به نقل از «حمیته» عنوان کرد سودانی‌ها تا زمانی که ائتلاف به اهدافش برسد در یمن خواهند ماند. این حمایت نظامی، قلب منافع عربستان وامارات در جلوگیری از بروز جنگ داخلی در سودان و حفظ نفوذ و قدرت شورای نظامی این کشور است.

در صورتی که یک دولت غیرنظامی در سودان بخواهد سربازان این کشور را از یمن فرا خوانده و جن‌جوید را هم به دلیل انجام جنایات جنگی هولناک در دارفور به محاکمه کشانده و منحل کند، واکنش کشورهای قدرتمند حاشیه خلیج فارس چه خواهد بود؟

سودان منافع دیگری هم برای اعراب خلیج فارس دارد که جنبه زمینی دارد: سبزیجات.

سالیان سال است که کشورهای عرب خلیج فارس که از لحاظ دسترسی به مواد غذایی در مضیقه هستند، برای سیر کردن جمعیت رو به افزایش خود بخش‌هایی از زمین‌های حاصل‌خیز کناره رود نیل را خریده و به کشت سبزیجات اختصاص داده‌اند.

همین اواخر در ژوئیه ۲۰۱۶، مجلس سودان یک لایحه کشاورزی را به تصویب گذاشت که به عربستان سعودی اجازه می‌داد در بیش از دویست و چهل و هفت هزار متر مربع زمین‌های کشاورزی شرق سودان که از راه دریا کمتر از یک‌ روز با بندر جده فاصله دارند، کشاورزی کند.

سرمایه‌گذارانی از عربستان سعودی، امارات متحده عربی، قطر، مصر و کویت زمین‌های وسیعی در سودان خریداری کرده‌اند که از آن برای کشاورزی و تولید علوفه و سوخت گیاهی استفاده می‌کنند.

در حقیقت به گزارش مقاله‌ای که توسط مرکز پولیتزر منتشر شده، در حال حاضر سرمایه‌گذارانی از کشورهای اردن، مصر، ترکیه، امارت متحده عربی و عربستان سعودی با هم برای خرید بیش از دو میلیون و پانصد هزار متر مربع دیگر زم‌های سودان رقابت و مذاکره می‌کنند. همان‌طور که پیتر شوارتزاستاین، خبرنگار محیط زیست در گزارش مهمی پیش از سرنگونی البشیر در بلومبرگ نوشته بود، مسایل مربوط به زمین‌های کشاورزی و کمبود منابع آب نشان از این دارد که یکی از حاصلخیزترین کشورهای آفریقا برای سیر کردن مردم خودش مشکل دارد. این مسایل بود که روی اعتراض به گرسنگی و دیگر شکایات انباشته شد و جرقه انقلابی را زد که به سرنگونی عمرالبشیر انجامید.

یک دولت دموکراتیک غیرنظامی در آینده آیا منابع سودان را این چنین به دیگران واگذار خواهد کرد؟ یا حتی قراردادهای فاسدی را که منعقد شده، محترم خواهد شمرد؟

بی‌شک کشور مصر از این‌که یک بار دیگر در مرزهایش اوضاع امنیتی به هم ریخته است، نگرانی البته نه چندان محسوسی دارد. این کشور که توسط عبدالفتاح السیسی، فرمانده سابق ارتش که توسط کودتا قدرت را در دست گرفت و رئیس جمهور این کشور را برکنار کرد اداره می‌شود، که در سال ۲۰۱۳، تنها در یک روز دستور کشتار بیش از هشتصد تن از هواداران اخوان المسلمین را صادر کرد، بی‌تردید خواهان رهبری برای سودان است که مورد حمایت ارتش بوده و بتواند صلح را به هر قیمتی حفظ کند.

در شرایطی که لیبی وارد سومین جنگ داخلی خود در زمانی کمتر از ۱۰ سال شده، مصر تلاش دارد امنیت مرزهای غربی‌اش با این کشور را حفظ کند. این کشور از سوی دیگر با گروه‌های شورشی و جهادی در شمال سینا می‌جنگد و از سویی نیز تلاش می‌کند جلوی سقوط کامل نوارغزه در شرق کشور را بگیرد. به این دلایل است که مصر دلش نمی‌خواهد سودان نیز به ورطه یک جنگ داخلی دیگر کشیده شود، که در آن صورت سیل آوارگان در مرز جنوبی‌ مصر با سودان در راه خواهد بود.

حتی امیدی به کشورهای غربی هم نیست. به رغم بیانیه‌هایی که در آن‌ها کشورهایی مثل آمریکا از شرایط حاکم بر سودان ابراز نگرانی کرده و خواهان گذر آرام سودان به یک حکومت غیرنظامی شده‌اند، اما در مواقع لزوم حتی همین کشورهای غربی نیز  احتمالا از موضع متحدانشان در خلیج فارس حمایت خواهند کرد. استیون کوتیس در نشریه «دیلی بیست» گزارش داده که در ماه مه  نماینده ارشد آمریکا در خارطوم به واشنگتن عزیمت کرده تا مقامات کشور را در جریان وقایع سودان بگذارد. این روزنامه‌نگار از قول شواهد و منابع مطلع نوشته که تصمیم بر این شده که آمریکا باید در موضع گیری‌هایش  منافع عربستان سعودی، مصر و امارات متحد عربی را حفظ کند- که خواهان حمایت نظامی، مالی و دیپلماتیک از دولت نظامی و ماندن حمیته و شورای نظامی در قدرت هستند.

در گزارش دیلی بیست بیانیه آمریکا «برای بسیاری از کسانی که در اتاق بودند» گیج کننده توصیف شده است.

پس در این میان معترضین به چه امید دارند؟

برخی امیدشان را به «آبی احمد» نخست وزیر اتیوپی بسته‌اند که به عنوان فردی میانه رو و مسالمت جو در منطقه شناخته می‌شود، و این امیدواری وجود دارد که بتواند در عین دفع نفوذ خارجی شکاف رو به گسترش معترضین و نیروهای امنیتی را هم پل بزند و ترمیم کند. او جمعه گذشته در دیدار کوتاههی که از سودان داشت، خواهان یک انتقال سریع شد، اما هیچ توافقی از این دیدار به دست نیامد. چند ساعت پس خروج آبی احمد از سودان دو نفر از اعضای مخالفین که با او دیدار کرده بودند (اسماعیل جلب و مبارک اردوُل، دبیرکل و سخنگوی جنبش آزادیبخش خلق سودان) بازداشت شدند.

روز یکشنبه معترضانی که در روز نخست کارزار اعتراض‌های مدنی در پایتخت جمع آمده بودند، با پرتاب گاز اشگ آور از سوی پلیس ضد اغتشاش مواجه شدند. ریم عباس، خبرنگار محلی می‌گوید: «ما هنوز شکست نخورده‌ایم اما حس می‌کنیم این یک مبارزه بسیار سخت است».

«این مبارزه هزینه عاطفی بسیار سنگینی دارد». ریم عباس این‌ها را  با صدایی خسته می‌گوید.