رساله حقوق 44/ پيوسته شيوه پنددهى می بایست مهر و مودّت باشد

شفقنا- امام سجاد(ع) می فرماید:«وَ أَمَّا حَقُّ الْمُسْتَنْصِحِ فَاِنَّ حَقَّهُ أَنْ تُؤَدِّيَ اِلَيْهِ النَّصِيحَةَ عَلَى الْحَقِّ الَّذِي تَرَى لَهُ أَنَّهُ يَحْمِلُ وَ تَخْرُجَ الْمَخْرَجَ الَّذِي يَلِينُ عَلَى مَسَامِعِهِ وَ تُكَلِّمَهُ مِنَ الْكَلاَمِ بِمَا يُطِيقُهُ عَقْلُهُ فَاِنَّ لِكُلِّ عَقْل طَبَقَةً مِنَ الْكَلاَمِ يَعْرِفُهُ وَ يَجْتَنِبُهُ وَ لْيَكُنْ مَذْهَبُكَ الرَّحْمَةَ وَ لا قُوَّةَ اِلاَّ بِاللَّهِ».

«حق اندرزجو اين است كه تا آنجا كه سزاوار اوست و توان فهم آن را دارد، پندش دهى با او به گونه اى سخن بگويى كه به گوشش نيكو آيد و توان درك آن را داشته باشد، زيرا هر انسانى شايسته نوعى از سخن است كه آن را بفهمد و پيوسته شيوه پند دهى تو، مهر و مودّت باشد».

به گزارش شفقنا، حضرت آیت الله العظمی سبحانی در اثر جدید خود با عنوان«شرح رساله حقوق سیدالساجدین» به شرح حق چهل و دوم با عنوان اندرزخواه پرداخته و مرقوم کردند:«ممكن است سؤال شود تفاوت مشورت با پندخواهى چيست بالأخره در هر دو يك انسان ناآگاه، از طرف مقابل راهنمايى مى خواهد.

پاسخ اين است كه مشورت بين دو انسان هم سن و سال انجام مى گيرد، و اگر هم تفاوتى باشد، تفاوت آن اندك است. امّا پند و نصيحت خواسته انسانى از انسانى است كه از خودش آگاه تر و برتر است.

ممكن است گفته شود خدا در قرآن به پيامبر، امر به مشورت مى كند و مى فرمايد:(وَشَاوِرْهُمْ فِي الأَمْرِ)^([1]) در حالى كه در اينجا موضوع بر عكس است. طرف مشورت در مقام پايين تر، و مشورت كننده در رتبه بالاتر است.

پاسخ آن اين است كه مشورت پيامبر با اصحاب خود، در مسائل جهاد، يك امر صورى و به خاطر دلجويى از يارانش بوده است و لذا در ذيل آيه مى فرمايد:(فَإِذَا عَزَمْتَ فَتَوَكَّلْ عَلَى اللهِ…)^([2])«پس از مشورت به تصميم خود عمل كن و بر خدا توكل نما نه بر تشخيص آنان…».

در هر حال، حق كسى كه از فرد برتر نصيحت مى طلبد، اين است كه فرد برتر امورى را رعايت كند:

1. أن تؤدّي إليه النّصيحة على الحقّ الذي ترى أنّه يحمل: «آنچه را كه حق تشخيص مى دهد و مى داند طرف توان برگيرى آن را دارد به او بگويد».
2. وتخرج المخرج الذي يلين على سامعه: از راهى وارد و خارج شود كه به گوش تو خوش آيد، يعنى در گفتار او تهديد و خشونت نباشد.
3. وتكلّمه من الكلام بما يطيقه عقله: «به اين گونه سخن بگويد كه خرد او پذيراى آن باشد.

امام صادق(عليه السلام) در روايتى مى فرمايد:

«يجب للمؤمن على المؤمن أن يناصحه».^([3])

«حق مؤمن اين است كه او را نصيحت كند».

و در حديثى از پيامبر(صلى الله عليه وآله وسلم) نقل شده كه:

«لينصح الرجل منكم أخاه كنصيحته لنفسه».^([4])

«هر فرد مؤمنى بايد به برادر خود نوعى اندرز دهد كه اگر به جاى او بود، همان را انجام مى داد».

[1].  آل عمران:159.

[2].  آل عمران:159،

[3].  اصول كافى، ج2، ص208.

[4].  اصول كافى، ج2، ص 208.

ادامه دارد…