شفقنا- محمد نوری، مدیر دفتر فنی آب منطقهای گلستان، میگوید: سیاسیونی که حاضر نیستند مردم را ناراضی کنند، زمین مدیریت سیلاب را خالی کردهاند و فقط وزارت نیرو در میانه میدان مدیریت سیل باقی مانده است.
محمد نوری، مدیر دفتر فنی آب منطقهای گلستان، میگوید: بارشی بیسابقه یکباره تمام رودخانههای استان گلستان را دچار طغیان کرد؛ اما آنچه مدیریت این سیلاب را برای پرسنل آب منطقهای این استان دچار مشکل کرده است، این است که هرکس در بالادست به فکر نجات زمین زراعی و اموال خود است و اصلا اهمیت نمیدهد که در پاییندست چه اتفاقی رخ خواهد داد. به گفته نوری، سیاسیونی که حاضر نیستند مردم را ناراضی کنند، زمین مدیریت سیلاب را خالی کردهاند و فقط وزارت نیرو در میانه میدان مدیریت سیل باقی مانده است. این سخنان با اظهارات یکی از کارشناسان حاضر در نشستی با هدف تحلیل سیلهای گلستان تکمیل شد. به گفته این کارشناس، بخشی از فرمانداران به دلیل حضور در انتخابات مجلس که چند ماه دیگر برگزار میشود، از سمتهای خود استعفا دادهاند و طبیعی است که این افراد، تمایلی به ناراضیکردن مردمی که میخواهند رأی دهند، نداشته باشند. بهاینترتیب کارشناسانی که قصد مدیریت سیلاب را دارند، تنها خواهند ماند.
دیروز کمیته ملی سدهای بزرگ در محل این کمیته نشستی با هدف «بررسی سیلاب اخیر گلستان» برگزار کرد. در این نشست درباره همراهینکردن مردم با سیاستهای اعمالشده مدیریت سیلاب سخنانی به میان آمد. از نگاه محمد نوری، مدیر دفتر فنی آب منطقهای گلستان، یکی از سختترین کارها در مدیریت سیلاب، بخش اجتماعی داستان است.
به گفته او در بالادست هر کسی میخواهد خود و زمین کشاورزی خود را نجات دهد؛ بههمیندلیل مسیرهایی که برای عبور آب از سوی کارشناسان وزارت نیرو ساخته میشد، به وسیله روستاییان تغییر میکرد و برخی دایکهای عبور آب تخریب میشد. در نتیجه تمام محاسبات پخش آب در سیلاب دشتها تغییر میکرد.
به اعتقاد نوری دستگاههای سیاسی در مدیریت سیلاب خیلی دخیل هستند؛ اما هیچکس حاضر نیست خود را با مردم درگیر کند.
سخنان او با اظهارات یکی دیگر از کارشناسان حاضر در نشست بر مبنای اخباری که در رسانهها منتشر شده است، تکمیل شد. به گفته این کارشناس، فرماندارانی که بخشی از آنها برای حضور در انتخابات مجلس در میانه سیلابی که هنوز به پایان نرسیده، استعفا دادهاند، برای آنکه به رأی مردم نیاز دارند، حاضر نیستند به افراد فشار آورند و نبود مدیریت مسائل اجتماعی، میتواند خسارات سیلاب را افزایش دهد.
** بارشهای همزمان، عامل بروز سیل
به اعتقاد مدیر دفتر فنی آب منطقهای گلستان یکی از تفاوتهای شاخص این سیلاب، بارندگی در کل استان گلستان به صورت همزمان بود. همه حوضههای آبریز دچار بارش شدند. سه حوضه آبریز استان درگیر سیل شد و همه رودخانههای استان گلستان با حداکثر ظرفیت خود آب را منتقل کردند.
او ادامه داد: بر روی سیلخیزترین رودخانه استان گلستان یعنی گرگانرود سه سد احداث شده است. سدهای «بوستان» و «گلستان» در بالادست شهر گنبد و در پاییندست شهر آققلا هم سد «وشمگیر» وجود دارد و این سدها در کنترل سیلابهای گذشته و اخیر نقش مهمی ایفا کردهاند.
نوری گفت: همه سیلابهای قبلی استان گلستان در فصل تابستان و زمانی که سدها خالی بودند، رخ میداد؛ اما سیلاب اخیر در انتهای فصل زمستان و زمانی که سدها پر بود، اتفاق افتاد؛ بههمیندلیل نقش سدها در سیلاب کمرنگتر بود. البته ظرفیت سدهایی که در استان هستند، مجموعا 118 میلیون متر مکعب است. حجم سیلاب تولیدشده 327 میلیون مترمکعب است.
اگر ظرفیت سدها کاملا خالی بود، هم سدها نمیتوانستند سیل را کنترل کنند؛ زیرا سه برابر حجم ظرفیت سدهای ما، حجم رواناب بوده است.
از نگاه او مهمترین عامل بروز سیلاب در گلستان شدت بارندگی و تداوم بارش بود. در سیلابهای دهه 80 نهایتا 12 ساعت بارش در این استان وجود داشت؛ اما در سیل اخیر پنج روز امتداد در بارش، منجر به تولید رواناب زیاد و سیل شد.
مدیر دفتر فنی آب منطقهای گلستان اضافه کرد: بخش زیادی از بارشها در 24 ساعت اول یعنی 27 اسفند 97 رخ داد و رواناب زیادی تولید کرد. زمان دبی اوج سیل هم زیاد بود.
** راهآهن و کمربندی عامل آبگرفتگی آققلا
آنطور که نوری اعلام کرد: ظرفیت گذردهی آب در رودخانه گرگانرود هرچه به سمت دریا میرویم، کاهش مییابد. در این منطقه خاک از جنس رس است که نفوذپذیری کمی دارد. شیب کم منطقه، سرعت حرکت آب را کاهش میدهد. در کنار این شیب کم، سازههای تقاطعی و زیرساختهایی مثل راهآهن و جادههای دسترسی که عمود بر شیب رودخانه احداث شده است، جلوی حرکت آب به سمت دریا را مسدود کرده است.
او افزود: کاهش پوشش گیاهی عامل دیگری است که منجر به افزایش سیلاب از بالادست به پاییندست شد. در میان سه استان شمالی، گلستان بیشترین درصد تخریب جنگل را دارد.
مدیر دفتر فنی آب منطقهای گلستان گفت: راهآهنی که از چند سال پیش وزارت راه از گرگان به اینچهبرون احداث کرده است، عمود بر گرگانرود و در پاییندست آققلا است؛ راهآهن و کمربندی که به موازات هم هستند. با توجه به شیب منطقه، آب با سرعت کم حرکت میکند.
بعد از ورود آب به رودخانه گرگانرود، حجم عظیمی از آن سرریز میشود و در دو جبهه شمالی و جنوبی آققلا با سرعت کم حرکت میکند. در مسیر اولیه حرکت آب، شهر آققلا را آب نمیگیرد، اما بعد از برخورد سیلاب با کمربندی و راهآهن، این آب که باید به سمت گمیشان حرکت میکرد، بهدلیل سرعت کم و حجم زیاد برمیگردد و کل شهر 80 هزار نفری آققلا را آب میگیرد.
او اضافه میکند: طراحان این راه میگویند در تمام زمینهای کشاورزی نمیتوانیم پل بزنیم. مسئله اینجاست که به مسیلها هم توجه نشده است. اگر مسیلها پل داشت، قابلیت گذردهی آب بیشتر میشد. ما مکاتباتی داریم که نشان میدهد که به مجریان پروژه اعلام کردهایم که نباید در مسیلها ساختوساز شود اما با فشار سیاسی پروژه اجرا شد. 500 نقطهای که نباید در آنها ساختوساز انجام شود به مسئولان استان معرفی شده است.
به گفته نوری، دوره بازگشت سیل را برای یک رودخانه مشخص و معرفی میکنند و نمیتوان یک دوره بازگشت را به تمام سطح استان تعمیم داد. دوره بازگشت سیل در رودخانه گرگانرود، بر اساس اطلاعات خروجی سد وشمگیر، 500 ساله بوده است.
** تأخیر هواشناسی در اعلام اخطار
مدیر دفتر فنی آب منطقهای گلستان به تأخیر در صدور اخطاریه سازمان هواشناسی اشاره کرد و افزود: اخطاریه سازمان هواشناسی روز 25 اسفند به ما اعلام شد. همان روز جلسه تشکیل و دریچه سدهای استان باز شد. بارندگی 30 ساعت بعد شروع شد. زمان زیادی برای تخلیه سدها نداشتیم.
او ادامه داد: سازمان هواشناسی آمار را دیر اعلام میکند و عدم قطعیت آمارهای این سازمان بالاست. اخبار را خیلی جدی اعلام نمیکند.
نوری گفت: ما فرصتی برای تخلیه سدها نداشتیم اما روستاها و مناطق تولید تخلیه شد. بیشتر مشکل آبگرفتگی در استان گلستان داشتیم.
به گفته او، بعد از شکستن بخشهایی از راهآهن برای مقابله با ورود آب به شهر گمیشان، دایکهای مختلفی بهدست ارتش و سپاه اجرا شد. به همین دلیل آب وارد شهر گمیشان نشد اما این شهر تقریبا تبدیل به جزیره شد و جادهها و مسیرهای دسترسیاش زیر آب رفت. مدیر دفتر فنی آب منطقهای گلستان تأکید کرد: حجم آبی که به دلیل بارشها وارد استان شده است، به حدی زیاد بوده که حتی اگر مخزن سدها خالی بود، برای مدیریت سیلاب میزان آب خروجی از سدها به 450 مترمکعب بر ثانیه میرسید.او اضافه کرد: ما دو پروژه نرماب و آقدکش را به صورت نیمهتمام در استان داریم که اگر تکمیل میشد، میتوانست 64 میلیون مترمکعب آب بیشتری را در سیلاب اخیر کنترل کند.
به گزارش روزنامه شرق، نوری در بخش دیگری از سخنان خود با انتقاد از تعیین یک عدد مشخص به عنوان حریم رودخانهها در سراسر کشور، تأکید کرد: نمیتوان از یک عدد به عنوان تعیینکننده حریم برای تمام رودخانههای ایران استفاده کرد و باید اجازه دهند که این اعداد در استانهای مختلف بومی شود.
