شفقنا- بازگشت به سال های دور برای بسیاری از ترک ها از یک صبح جمعه آغاز شد. هر کس که روز 24 جولای امسال به رادیو گوش می کرد و یا اخبار صبحگاهی تلویزیون را می دید ، این احساس را داشت که به سال های دهه نود بازگشته است یعنی همان سال هایی که در سراسر کشور حمله های ماموران پلیس نفس ها را در سینه ها حبس می کرد و جنگنده های ارتش در آسمان شب بر فراز شهر دیاربکر و آن شعله های آبی رنگ نیروگاه برقش پرواز می کردند و بازگشت به سال هایی که سربازان کشته شده به عنوان “شهید” مورد تقدیر قرار می گرفتند.
تنها چند روز طول کشید تا نخست وزیر دستور بازداشت شماری از نمایندگان کرد را صادر کند، درست مانند سال 1994 و آن روزهایی که چهار سیاستمدار برجسته “حزب دمکراسی” توسط ماموران پلیس در داخل ساختمان پارلمان در آنکارا بازداشت شدند. ترکیه بار دیگر علیه کردها می جنگد.
با این حال به نظر می آید که همه چیز با 25 یا 30 سال پیش تفاوت دارد یعنی همان سال هایی که ارتش ترکیه در قلمرو ارضی کشور و در جنوب شرقی ترکیه علیه تروریست های پ.ک.ک می جنگید و در این جنگ گاه پیش می آمد که دهکده ها به آتش کشیده شده و غیرنظامیان بی گناه قربانی می شدند. اما این بار صحبت بر سر سیاست و انتخابات و آرای مردم است.
“ارول اوزکورای” فعال حقوق بشر، نویسنده و مشاور سیاسی سابق ترک در مورد رجب طیب اردوغان رییس جمهور ترکیه می گوید:” او برای نجات قدرت خود دست به هر کاری می زند”. اوزکورای کوتاه زمانی پیش از انتخابات 7 ژوئن نیز هشدار داده بود که اردوغان برای تامین منافع خود در داخل و خارج کشور یک جنگ به راه خواهد انداخت.
اقای اوزکورای امروز می گوید:” ایده تغییر و تحول سیاسی برای اردوغان هیچ جایگاه و موجودیتی ندارد. او احساس می کند که از سوی خدا مامور شده است”. آقای اوزکورای همراه با همسرش نورتن از ماه جولای امسال به حال تبعید در سوئد زندگی می کند. این زن و شوهر پیش از این کتابی در مورد اعتراض های قزی پارک در سال 2013 به رشته تحریر درآورده بود و در آن تصاویر دیوار نوشته ها و نقاشی های دیواری که در آن روزها علیه اردوغان در استانبول دیده می شد ثبت شده است. به همین خاطر بود که ارول اوزکورای به یک سال حبس تعلیقی محکوم شد.
اما بر خلاف آقای اوزکورای شمار اندکی از مفسران سیاسی در ترکیه عقیده دارند که جنگ جدید علیه کردها در این کشور در واقع نوعی حسابگری تاکتیکی از سوی رهبران سیاسی آنکاراست.
چنگیز جاندر، مراد یتکین، سمیح ایدیز، هایکو باغدات، مراد بلگه و دیگر رهبران فکری جریان کوچک و لیبرال ترکیه همگی بر این عقیده اند که رویدادهای اخیر این کشور تنها یک تسویه حساب ساده است به این صورت که حزب عدالت و توسعه اردوغان در انتخابات هفتم ژوئن اکثریت مطلق در مجلس و به تبع آن حکومت مطلقه 13 سال اخیر را از دست داد و به همین خاطر علیه کردها لشگرکشی می کند. به عقیده این گروه با برگزاری انتخابات جدید در پاییز امسال یا سال 2016 کردهای چپ لیبرال HDP از پارلمان بیرون رانده می شوند و به این ترتیب حزب حاکم عدالت و توسعه بار دیگر به اکثریت مطلوب خود می رسد.
“قدری گورسل” از جمله تحلیل گران برجسته ترک عقیده دارد که همزمانی آغاز عملیات های نظامی علیه گروه تروریستی داعش و به موازات آن حمله علیه پ.ک.ک بسیار پرسش برانگیز است و نیات و اهداف ترکیه را زیر سوال می برد. تاسف بار آن که آقای گورسل به دلیل همین تشکیک در انگیزه ها و نیات دولت ترکیه شغل خود در روزنامه ملیت را از دست داد.
به باور برخی از کارشناسان ترک و غربی، کردها هدف اصلی آن جنگ علیه تروری محسوب می شوند که احمد داود اوغلو نخست وزیر ترکیه آن را اعلام کرده است. در عرض یک هفته نخست عملیات نظامی ترکیه 1300 نفر بازداشت شدند که تنها یکصد نفر از آنان به اتهام هواداری از داعش به زندان افتاده اند. این در حالی است که بخش اعظم بازداشت شدگان متهم به عضویت در گروه تروریستی پ.ک.ک و شاخه جوانان آن یا همان DHKP-H شده اند.
به عقیده بسیاری از کارشناسان ، ترکیه به عنوان یکی از اعضای مهم ناتو به نوعی سیاست های امنیتی خود را تغییر داد و در لوای حمله علیه مواضع تروریست های داعش در سوریه و عراق ، به مواضع تروریست های پ.ک.ک در شمال عراق نیز حمله می برد و همزمان حزب HDP را نیز در پارلمان آماج حملات خود قرار می دهد. “ژان مارکو” سیاست پژوه فرانسوی و کارشناس امور ترکیه بر این باور است که سیاست خارجی آنکارا برای متحدانش در اروپا و ایالات متحده آمریکا اهمیت مضاعفی داشته و به نوعی با همراهی آنان مواجه شده است.
در عین حال این تنها حزب عدالت و توسعه نیست که برای سیاست داخلی خود دست به حسابگری های تاکتیکی می زند. حزب راست ملی گرای اپوزیسیون یا همان MHP نیز در نظر دارد که حداقل تا ماه نوامبر یا بهار سال آینده از هرگونه حمایت از دولت حداقلی عدالت و توسعه خودداری کند.
چنگیز گونای پژوهشگر انستیتوی سیاست بین الملل در وین پایتخت اتریش می گوید:” من از این بیم دارم که عملا با فشار یک دکمه همه حال و هوا و اتمسفر سیاسی منطقه زیر و رو شود. سیاستمداران ترکیه در حال حاضر تلاش دارند که با ادبیات متعصبانه و خشن ناسیونالیستی آرای مردم را جذب کنند. این کاری است که معمولا جواب می دهد اما من امیدوارم که این بار مردم ترکیه از گذشته درس گرفته باشند”.
نظرسنجی ها نشان می دهد که مردم ترکیه از جنگ و خشونت و حملات تروریستی بیم دارند و حتی در صورت برگزاری انتخابات جدید نیز نتیجه آن با نتایج انتخابات ماه ژوئن تغییری نمی کند. به عبارت بهتر حزب HDP باز هم بیش از ده درصد آرا را بدست خواهد آورد و حزب عدالت و توسعه بار دیگر با چهل درصد آرا اکثریت نسبی را در اختیار خواهد داشت، اکثریتی که البته برای تشکیل دولت کافی نخواهد بود.
تا برگزاری احتمالی انتخابات جدید پارلمان در نوامبر امسال یا بهار سال آینده البته اتمسفر سیاسی ترکیه بارها تغییر خواهد کرد. در این میان به ویژه موقعیت حزب HDP و دبیرکل اول آن یعنی صلاح الدین دمیرتاش به شدت پیچیده و دشوار می نماید و در هاله ای از ابهام قرار می گیرد. دمیرتاش شخصا در انتخابات ریاست جمهوری گذشته اردوغان را به چالش طلبیده بود و پس از آن نیز حزب متبوع وی بود که اکثریت مطلوب حزب حاکم در پارلمان را ناکام ساخت و اجازه نداد که اردوغان سیستم پارلمانی ترکیه را به سیستم ریاستی بدل کند.
“یالچین اغدوقان” معاون و از جمله یاران نزدیک اردوغان تایید کرده است که حملات دمیرتاش علیه اردوغان یکی از دلایل اصلی پایان یافتن روند صلح با کردها محسوب می شود.
چنگیز گونای تاکید دارد:” HDP به خاطر بالا گرفتن تنش های نظامی بشدت تحت فشار است. این حزب بار دیگر هویت اصلی و کردی خود را خواهد گرفت. با این حال در صورت ادامه انتقادهای دمیرتاش از پ.ک.ک بی تردید حزب وی ارتباط خود با آن حزب منحله را نیز از دست خواهد داد”.
منبع: قنطره
ترجمه: محمدعلی فیروزآبادی- شفقنا