شفقنا رسانه– فرقانی در نشست « اخلاق حرفه ای در روزنامه نگاری» که توسط انتشارت ثانیه برگزار شد گفت: روزنامه نگاری را به عنوان یک تعهد و خدمت اجتماعی بشناسید نه به عنوان بک منبع درآمد و وسیله معیشت. روزنامه نگار در جدال میان وظایف و مسئولیت هایش در یک سوی ماجرا و اصول اخلاقی در سوی دیگر ماجرا باید به اصول اخلاقی پایبند باشد. تا وقتی که پایبند به اصول اخلاقی نباشید روزنامه نگار نیستید.
به گزارش شفقنا رسانه، در پنجمین روز از نمایشگاه مطبوعات محمد مهدی فرقانی استاد روزنامه نگاری و ارتباطات دانشگاه علامه با حضور در غرفه انتشارات ثانیه به گفت و گو درباره موضوع اخلاق حرفه ای در روزنامه نگاری پرداخت. او که خود این موضوع را برای نشست پیشنهاد داده بود گفت: دلیل این پیشنهاد این بود که به نظر من جایگاه این مضمون و واقعیت در حرفه روزنامه نگاری ما خالی است. به نظر می رسد که بحث اخلاق هم به صورت عمومی و هم حرفه ای در جامعه ما مهجور شده است که دلایل و ریشه هایی دارد که این عوامل دست به دست هم داده و آشفته بازاری را به وجود آورده است.
فرقانی با عنوان این مطلب که هر حرفه ای ارزش های اخلاقی خاص خود را دارد گفت: هر حرفه ای جایگاهش با کدها و ارزش های اخلاقی ای که به آنها پایبند است شناخته می شود و هرچه قدر این اصول محکمتر باشد با ارزش تر است. هرچند این اصول در عمل رعایت نشود یا سست باشد، هیچ گاه ارزش این ها زیر سوال نمی رود و در شرایط اقتصادی و سیاسی و اجتماعی مختلف جایگاه این کدهای اخلاقی حفظ می شود.
آسیب نقض اخلاق به جامعه بشری برمی گردد
فرقانی گفت: با توجه به شرایطی که در عرصه های مختلف کشور مانند فساد اقتصادی و سیاسی بازی وجود دارد مطمئناً رسانه ها نیز تحت تآثیر قرار می گیرند و تبدیل به حزب در سایه می شوند که طبیعتاً به ارزش های اخلاقی هم لطمه وارد می کند. ارزش ها و کدهای اخلاقی در حرفه روزنامه نگاری جایگاه بالایی دارد چرا که آسیب و نقض این اصول اخلاقی برخلاف مشاغل و حرفه های دیگر به جامعه بشری برمی گردد. مسائلی مانند تهمت و افترا در واقع آسیب به جامعه است.
قبل از این که روزنامه نگار باشید، یک انسان هستید
استاد روزنامه نگاری دانشگاه علامه طاطبایی در ادامه گفت: روزنامه نگار در جدال میان وظایف و مسئولیت هایش در یک سوی ماجرا و اصول اخلاقی در سوی دیگر ماجرا باید به اصول اخلاقی پایبند باشد. بنابراین خواهش من از روزنامه نگاران جوان این است که در هر موقعیت و شرایطی که باشید اصول و میثاق اخلاقی را بر هر چیزی مقدم بدارید و بدانید قبل از این که روزنامه نگار باشید، یک انسان هستید. روزنامه نگاری فاقد اخلاق ارزش ندارد و بلکه ضد ارزش است همانطور که روزنامه نگار بی اخلاق هم ضد ارزش محسوب می شود اما متأسفانه این روزها مسئله اخلاق بسیار کم رنگ و بی ارزش شده است.
نقض اصول اخلاقی فریب جامعه است
نویسنده کتاب چشم عقاب افزود: انقلاب ما انقلاب فرهنگی و ارزشی بود که هدف آن حاکم کردن اخلاق بود نه بی اخلاقی اما مواردی چون روابط مالی بین روزنامه نگارها و نهادها و سازمان ها، تیتر های استنباطی که غیر مرتبط با مطلب است و همچنین مسئله فروش صفحات به سازمان ها تحت عنوان رپورتاژ آگهی از مصادیق مهم بی اخلاقی در حرفه روزنامه نگاری است و رسانه ای که اصول اخلاقی را زیر پا می گذارد مضر جامعه بوده و در خدمت فریب جامعه است.
دکتر فرقانی با بیان اینکه تکنیک های خبری و روزنامه نگاری را بسیار راحت می توان آموخت گفت: آنچه که مهم است انسان بودن است. تکنینک های خبر نویسی و گزارش نویسی را بسیار راحت می توان یاد گرفت ولی تا وقتی که پایبند به اصول اخلاقی نباشید روزنامه نگار نیستید. روزنامه نگار باید خود را ملزم به رعایت این اصول بداند. در کشور ما ساختار حرفه ای روزنامه نگاری وجود ندارد و عملاً میثاق های حرفه ای روزنامه نگاری شکل نگرفته است. اما اصول و متون اخلاقی وجود دارد و برای رعایت آن ضروری نیست که حتما آنها جنبه قانونی پیدا کنند چرا که اخلاق بیشتر به تعهد درونی افراد برمی گردد.
عرصه سیاست بر غیر اخلاقی شدن عرصه رسانه تأثیر گذاشته است
فرقانی در پاسخ به سوالی مبنی بر اینکه آیا با وجود مالکیت و کنترل بیشتر رسانه ها توسط سیاسیون، باز هم می توان از اخلاق حرفه ای یاد کرد، گفت: عدم تفکیک رسانه و سیاست مضر اخلاق است، ادغام رسانه و سیاست به اخلاق لطمه می زند و عرصه سیاست بر غیر اخلاقی شدن عرصه رسانه تأثیر گذاشته است؛ اما این مسئله مربوط به ساختار جامعه و رسانه است و در بعد دیگر ماجرا تک تک روزنامه نگاران باید متعهد به این اصول اخلاقی باشند. هرچند ساختار و بافت می تواند روی فرد اثر بگذارد ولی فرد هم توان این را دارد که روی ساختار اثر گذار باشد. روزنامه نگاری را به عنوان یک تعهد و خدمت اجتماعی بشناسید نه به عنوان یک منبع درآمد و وسیله معیشت. هرچند بحث معیشت هم برای فرد امری حیاتی است ولی بعد اجتماعی روزنامه نگاری بسیار مهمتر از بعد فردی است. سعی داشته باشیم تا جایی که امکان دارد جانب حق و حقیقت را بگیریم.
اصول اخلاقی دست آورد مدرنیته
فرقانی در پاسخ به این ادعا که در دوران مدرن و پست مدرن صحبت کردن از اخلاق بی معنا است گفت: متأسفانه ما از عوارض دنیای مدرن رنج برده ایم بدون اینکه مزایای آن را تجربه کنیم. همین مدرنیته ای که شما از آن صحبت می کنید نیز به اصول اخلاقی پایبند است و به نوعی اصول اخلاقی دست آورد مدرنیته و جهان مدرن هستند. مدرنیسم هرچند سنت را تضعیف کرد اما به جای آن قواعدی آورد که بلا تکلیف نمانیم. اما جامعه ما دچار سرگردانی شده است، نه سنتی هستیم و نه مدرن.
او ادامه داد: صحت، دقت و امانت داری جزئی از اصول اخلاق حرفه ای روزنامه نگاری است. سوء استفاده از اعتماد منبع و مصاحبه شونده، سوءاستفاده از گفت و گو های دو نفره برای کارهای رسانه ای و بد فهمی روزنامه نگار از مصدایق دیگر مسائل ضد اخلاقی است. روزنامه نگار باید دانش و اطلاعات لازم در این زمینه را داشته باشد تا دچار بدفهمی نشود. روزنامه نگار نباید مطلب را غلط انتقال دهد چراکه مخاطب دارای حقوقی است که توسط روزنامه نگار باید رعایت شود.
فرقانی در پایان گفت: بخشی از اخلاق و اصول اخلاقی، بین المللی و بخشی هم تحت تأثیر فرهنگ و باقت اجتماعی هر جامعه است. بنابراین ما می توانیم میثاق اخلاق حرفه ای را با توجه به فرهنگ و جامعه خودمان والاتر و پاکیزه تر کنیم و تعالیم قرآن و احادیث معتبر منبع مهمی برای این امر می توانند باشند.