شفقنا- سعید غفارزاده، پژوهشگر دینی در یادداشتی که در اختیار شفقنا قرار داد، نوشته است: در طول زندگی روزمره امروز، اسم شبکههای اجتماعی مرتباً به گوش میرسد. طبقات مختلف در جامعه از زن و مرد، جوان و پیر، باسواد و بیسواد، از آنها حرف میزنند و اظهار نظرها می کنند. عدّه ای بسیار مخالف آنها بوده وجودشان را باعث مضرّات اجتماعی و فساد اخلاقی برای طبقات جامعه دانسته مایل به بستن، تعطیل و فیلتر کردن آنها هستند و در مقابل، عدّهای دیگر آنها را مظاهری از تمدن جدید شمرده وجود آنها را برای پیوستگی های اجتماعی و اطلاع رسانی مفید بلکه لازم میدانند.
تنها این شبکههای احتماعی نیستند که در جامعه ما برخوردی چنین با آنها از طرفهای موافق و مخالف میشود، بلکه درمورد ماهوارهها و اینترنت هم، همین برداشت را دارند. ما در این نوشته جزء هیچکدام از دستهجات مخالف و موافق آنها نیستیم فقط میخواهیم ببینیم ماهیت اینها چیست، از کجا آمدهاند، احتمالاً خود چه سرنوشتی خواهند داشت و در سرنوشت انسان امروز چه اثراتی دارند و در زندگی فردای افراد جامعه چه جایگاهی خواهند داشت.
مخالفت مخالفین با این پدیدهها اغلب به این علت است که خود اینها کالاهای وارداتی از غرباند و حامل فرهنگ و آموزههای غربیاند که با فرهنگ و تعلیمات ایرانی و اسلامی ما تفاوتهای فاحشی دارند و رسوم و فرهنگهای ما را مورد هجوم قرار داده و دگرگونیهای فاحش و کشندهای را ایجاد میکنند.
اگر نگاهی ولو سطحی به تاریخ یک قرن اخیر مملکتمان بیندازیم، میبینیم فقط این پدیدهها نیستند که با آنها این برخوردها شده است، بلکه همۀ پدیدههای نو که در جامعه و اغلب از غرب آمدهاند با این برخوردها مواجه شدهاند. به خاطر میآورم که در دهههای قبل وقتی قاشق و چنگال وارد لوازم زندگی خانوادههای ما شد و به عنوان وسیله غذاخوری مورد استفاده قرار گرفت، طیف سنتی جامعه با آن برخوردی نه تنها سرد بلکه خصمانه نمود. در مهمانیهایی (مخصوصاً در مهمانیهای کمی اعیانی به بالا) که از آنها در سفرههای غذا استفاده میشد، مورد اعتراض پارهای از مهمانها قرار گرفته و اگر اتفاقاً از علما و روحانیون به علت اینکه آن مجالس برای عزا یا عروسی تشکیل میشد حضور داشتند، گاهی عدهای به صورت قهر از مجلس خارج میشدند. این عمل برای سایر مدعوین زمانی با بیاعتنایی گاهی با موافقت و گاهی هم با مخالفتهای آشکار مواجه میشد.
اما کم کم نه تنها قاشق و چنگال، که خیلی چیزهای دیگر هم با جسارت جای خود را در خانوادهها بازکردند و جزو واجبات زندگی شدند. اما این تازه واردهای ناخوانده فقط وسایل و لوازم زندگی نبودند بلکه مهمانهای دیگری هم آمدند که مسلماً یکی از مهمترین آنها «رادیو» بود که در حدود هفتاد و اندی سال پیش وارد کشور ما شد.
این مهمان مانند دیگران نبود چون برای شنوندگان خود از اقصی نقاط دنیا خبر میآورد، موسیقی پخش میکرد، داستان میگفت و به انواع و اقسام حیل آنها را سرگرم مینمود. در آغاز، افراد بسیار اندکی آن را شناخته و خریدند و استفاده کردند. اما خیلی زود به علت اینکه ورود این پدیده با جنگ دوم جهانی مصادف شد، مردم از طریق آن میتوانستند از وقایع دنیا در همان حدّ محدود آن زمان توسط این وسیله آگاه شوند. ولی به علت اینکه از رادیو موسیقی پخش میشد و مطالب دیگری غیر از اخبار روز را میگفت که تا آن روز این امر کاملاً تازگی داشت، لذا هر روز اشتیاق به خرید آن بین مردم بیشتر و بیشتر میشد. طولی نکشید که پخش رادیو ایران هم آغاز شد و باعث اشتیاق بیشتر مردم گردید.
واکنش قشر سنتی به این تازه وارد بیشتر از سایر تازه واردین بود. همانطور که استماع لهو و لعب و موزیکهای حرام، حس مخالفت عدهای را برای مخالفت با آن برمیانگیخت، برای قشر دیگری رویکرد بآن را میافزود، به طوری که قریب به اتفاق علما که خود را حافظ سنتها و احکام دینی میدانستند، خرید، فروش، استفاده و گوشدادن به هر مطلبی که از آن وسیله پخش میشد حتی دست زدن به آن را حرام اعلام کردند.
اما همۀ علمای اسلامی برخوردشان با این مهمان به یک سبک نبود. بلکه علمایی هم بودندکه از این تازه وارد به گرمی استقبال نمودند و ورود آن را به جامعه اتفاقی میمون و مبارک دانستند. از آن جمله حضرت آیه الله العظمی حاج شیخ عبدالرحیم صاحب الفصول (ره) از علمای معروف که خود و خانوادهاش مورد احترام و تکریم حوزههای علمیه در ایران و عراق بودند، از آن به گرمی استقبال کرده آن را یک هدیه بزرگ الهی برای مأموریتی خاص دانست.
ایشان در اوایل دهه ۱۳۲۰ شمسی مصادف با سالهای آخر جنگ جهانی دوم وقتی که همۀ ممالک دنیا را مستقیم یا غیر مستقیم درگیر جنگی خانمان برانداز بودند و تقریباً همۀ کشورها را – با نسبتهای مختلف- دچار فقر، بدبختی، ویرانی، کشتارهای میلیونی، فساد، فحشا و صدها گرفتاری دیگر کرده بود، چهار مقاله به نام “دعوت بشر به یگانگی” نوشت که به جرأت آنها را میتوان اولین برنامه مدوّن جهانی شدنِ جهان نامید که در آنها همۀ ابناء بشر را به یگانگی فراخوانده و وسیله تحقّق این وعده باورنکردنی را «رادیو» معرفی کرد.
ایشان در مقالۀ اول بعد از مقدمۀ کوتاهی نوشته اند : …اگر این مقدمه را تصدیق نمودید بدانید که این روزگارِ تازهی پیدایش رادیو که شایسته است آن را عصر رادیو بنامند، از آنکه آثار برجسته تاریخی بسیار مهمی را در بردارد که در اعصار گذشته نبوده و دنیا را صورت تازه خواهد داد که نداشته است:
- رادیو است که حامل لوای آشنایی و الفت تمام افراد انسانی است.
- رادیو است که رسانندهی درمانِ درد تفرقه و پریشانی است.
- رادیو است که نمایندهی راه تعالی به معالی جانی و روانی است.
- رادیو است که دهندهی نوشداروی زندگانیِ جاودانی است.
- رادیو است که میتواند کشف اسرار طبیعت را که آثار حقیقت است، از مبدأ و معاد و آنچه در بین آنهاست حساً وشهوداً به حس تمام بشر برساند و آنها را از ذِلت بینونیت و بیگانگی و زلّت حیرانی و پریشانی برهاند.
- رادیو است که میتواند مانند صیحه آسمانی در هنگام صبح، به گوش تمام بشر دنیا برساند که مهر تابان حقیقت، تابیده از خواب بیدار شوید و در هنگام شام، شیطان انسی تواند در آن ندا کند که هنوز شب است بدخواب نشوید… چنانکه بعد ها خواهید یافت، اگر چه امروز بقایای آثار گذشته و جرائم دیروز را به دوش آن میکشند ولی باید دانست که اِعمال ویرانی مقدمه اَعمال آبادانی است.
باش تا صبح سعادت بدمد کین هنوز از اثر شوم شب است
خلاصه، این عصر فرخنده بشارت میدهد به بشر منتشر دنیا که چنانچه امروز زبانها وگوشهای شما به واسطه این صیحهی محیط و صدای رسا به هم نزدیک شدند، به زودی دلهای شما هم به یکدیگر نزدیک و تدریجاً آشنا و یگانه خواهند شد… گوینده به صدای بلند به گوش تمام بشر میرساند که این گوهر گرانبهای سعادت و این یگانه مایهی یگانگی و الفت، اکنون موجود، و عجیب تر آنکه برای طالب صادق در دسترس شهود است، اگر چه این مطلب در نظر بسیاری در کمال اشکال، بلکه امری محال مینماید، ولی آنکه یا آنچه مشکل یا محال بودن رسیدن صدای ضعیف مرا به گوش میلیونها نفوس، با فاصله های مختلف بسیار، در ساعت و وقت معین آسان و ممکن نمود، میتواند این مشکل را آسان و این محال را ممکن نماید.
دقت در این نوشته، نگاه تیز نگارنده آن را نه تنها ورای آنچه دربارۀ رادیو در آن روزگار اظهار میشد، بلکه ورای سالها، دههها و سده ها رسالت این مهمان تازه وارد نشان می دهد و آن را نه تنها دوایی برای اجتماع مسلمانان بلکه درمانی برای درد تفرقه همۀ دنیا میشناسد. (طالبین به کتابِ “دعوت بشر به یگانگی” نوشته آن بزرگوارو شرح نگارنده مراجعه نمایند).
همانطور که میدانیم رادیو مادرِ تمام رسانههای امروز است که مخترعین آن توانستند امواج صدا را بر روی امواج الکترومنیتیک (امواج رادیوئی) سوار کرده با سرعت تقریباً نور به اقصی نقاط دنیا بفرستند و گیرندههای رادیویی هم توانستند آنها را بگیرند و تبدیل به صوت کرده، به گوش شنوندگان برسانند. اما این مادر، عقیم و نازا نبود و زمان زیادی نگذشت که انسان توانست تصویر اشیاء را بر همان امواج سوار کرده و به آنتن های تلویزیون بفرستد و بینندگان، آن تصاویر را در تلویزیونها هم ببینندو به این ترتیب تلویزیون متولد شد.
بعد از آن بچههای بسیار از آن مادر و فرزندانش متولد شدند و مجموعۀ انبوهی از رسانهها مثل تلفن، ویدیو، موبایل، کامپیوترهای بزرگ وکوچک و غیره از آن مادر متولد شدند. یک باره دنیا دگرگون و دهها شبکه اجتماعی پدیدار شدند. اما وقتی اینترنت بر همان پایه متولد شد تحولی عظیم در جوامع ایجاد کرد و وسیلهی ابتکارات بیشماری شده دنیا را آنچنان به هم پیوست که حتی سخت ترین مخالفین هم نتوانستند بر آن لجام بزنند و کنترلش کنند.
سؤال بسیار مهم در اینجا اینست که آیا میشد یا میشود، این دستگاهها را که وسیلهی استفادهی این برنامه هستند همه را شکست و از بین برد و راحت شد؟ آیا میتوان استفاده آنها را ممنوع کرد و از شرّشان خلاصی یافت؟ سؤال بسیار مهم دیگر اینکه این همه پدیده از کجا و چرا به وجود آمدند؟ چرا قبلاً نبودند؟ چرا این غربیهای بی دین و معرفت اینها را به جان بشر انداختند؟ آیا می توانیم سرچشمه ظهور اینها را ببندیم که تازه واردهای دیگری فردا به سراغ جوامع نیایند.
برای جواب به این سؤال باید دانست که در بطن طبیعتی که ما در آن زیست میکنیم، هزاران راز، در پشت پردهی غیب، هر یک به صورت نطفههایی نهاناند که حکمت بالغهی خالق علیم حکیم، مطمئناً بر این است که تک تک اینها یکی بعد از دیگری بر روی قاعده و نظمی که او معین کرده متولد شده، خود را نشان دهند و آنچه در خود دارند را در عرصه شهود به انسانها عرضه نمایند. این مأموریتها همگی به علت تناسب رشته بر عهده مکتب تجربه گذاشته شده است.
همانطور که نگارنده در نوشتهها و گفتههای متعددِ خود نوشته وگفته است، مکتب تجربه در هزاران سال پیش، از یک نقطه صفر، سیر یا در حقیقت مأموریت خود را آغاز کرده و با یک زاویه باز آن را تداوم داده است. ما اگر برای مثال اختراع “چرخ” را مبدأیی برای این سیر در نظر بگیریم میدانیم که سایر پدیدهها، هر یکی براساس و پایهی دیگری از بالا به پایین تداوم یافته و اختراعات و اکتشافات تازه پشت سر هم متولد شدهاند. مسئله بسیار مهم و قابل دقت در این سیر، این است که هیچکدام از برنامههای این مکتب (مکتب تجربه) از روی برنامهریزی و نقشه قبلی نبوده و بعد از هر کشفی هیچ پیشبینیای برای یک کشف دیگر نداشته است. به عبارت دیگر با سیری کورمال کورمال رو به جلو رفته و خالق علیم حکیم در هر فرصتی که خود آن را صلاح دیده و مقتضیات آن را هم قبلاً توسط دیگرانی از همین رشته، فراهم نموده، یک قابلهی حاذق را برای زایاندن یک اختراع و کشف، مأمور نموده که خودِ آن قابلهها اغلب از یافتههای خود که از بطن طبیعت بیرون آمده بودند، تعجب کردهاند.
بسیار زیاد بودهاند کسانی از این مکتب که ایدههایی در موضوعی دادهاند ولی به علت اینکه مورد توجه دیگران حتی خود صاحب ایده با یقین قرار نگرفته، سالها و دههها، در بوته فراموشی مانده و بعد از گذشت مدتهای طولانی، دانشمند دیگری در مکان و کشور دیگر، آن را دوباره مورد توجه قرار داده، بر روی آن مطالعه کرده زحمتها کشیده، بچه دیگری را از بطن طبیعت به بیرون کشیده و تحولی دیگر در صحنه زندگی انسانها ایجاد کرده است. بسیار بودهاند محصولاتی در رشتههای مختلف تجربی از پزشکی و شیمیائی و صنعتی که برای منظوری دیگر کشف شدهاند، اما برای مقاصد دیگر مورد استفاده قرار گرفته و تعجب همگان را برانگیختهاند. به گواهی همه، دانشمندان و متفکرین این مکتب امروز هم نمیدانند که فردا چه خواهد شد و چه نوزادی متولد خواهد شد و به چه کاری خواهد آمد، چه مشکلی ایجاد یا چه گرههایی گشوده خواهد شد.
روزی با مخترع موبایل در یک برنامه گفتگو میکردند او میگفت: به فکر من و همکارانم رسید که برای هر کس یک تلفن خصوصی بسازیم و با صرف میلیونها دلار وقتی اولین تلفن دستی را ساختیم دو کیلوگرم وزن داشت، نمیدانستیم که این دستگاه به این سنگینی، همان است که میخواستیم و همان کار را خواهد کرد یا نه؟ و نه میدانستیم که بعداً سرنوشتش به کجا خواهید رسید. امروز می بینیم که دستگاه های تلفن همراه یا موبایل در اندازه های بسیار کوچک و کمی بزرگتر از قوطی کبریت ساخته و در جوامع پخش شدند.
این دقت را لازم است داشته باشیم که هرکدام از این دستگاهها چند رشته سیم و چند عدد فلز و ابزار دیگر نیستند بلکه هرکدام نماینده یک سیستم و یک حقیقت و راز، از حقایق و رازهای این دستگاه عظیم خلقت است که نه، میتوان آن راز را محو کرد نه، میتوان از صحنه بیرون برد. همچنان که نمیتوان یک بچه را وقتی متولد شد نه در داخل شکم مادر جای داد، نه کشت و نه از بین برد که این، خود یک جنایت خواهد بود.
همچنان که دیدیم هیچکدام از این اختراعات را مخالفین با همه فشار و زور نتوانستند از صحنه به در کنند. لذا باید با دیدی دیگر به این نو آمدههای یک قرن گذشته نگریست، همچنانکه آن عالِم ربانی وقتی رادیو را که مادر همۀ این دسته اختراعات بود دید و آمدن آن را جشن گرفت و در زمانی که این تازه مولود به شدت در نظرها منفور بود، با آغوشی باز آن را مایهی اتحاد و یگانگی بشر در آینده که حتمی الوقوع است دانست و آن زمان را عصر رادیو نامید. او هم مانند دیگران و با عِرق دینی از استفادههای نابجا از آن وسیلهی یگانگی آگاه بود و به شدت ناراحت و دل آزرده، اما وقتی این پدیده را با چشمان تیز و حقیقتبین خود دید، گفت:
باش تا صبح سعادت بدمد کین هنوز از اثر شوم شب است
او روزی را دید که منادی حقیقت در آن و نواده و نبیرههایش بدمد که بیدار شوید صبح سعادت دمیده است.
میگوییم اینها آوردههای غرب به جامعه ما هستند. باید بدانیم خداوند را با هیچ کس قرابت و قوم و خویشی نیست، هر قابلهای را که قابل بداند برای به دنیا آوردن جنینی از داخل شکم طبیعت مأمور میکند، شرقی باشد یا غربی. اگر دیگرانی نتوانستهاند این آوردهها را از شکم طبیعت بیرون بکشند و در اختیار مردم بگذارند تقصیر صاحب خانه چیست؟ از فساد و افساد این پدیدهها میترسیم، بیاییم مانند خداوند عمل کنیم که وقتی به ملائکه فرمود من در زمین علیالدّوام خلیفه ای میگمارم آنها گفتند آیا آن را که دائم فساد میکند و خون میریزد به این مقام عظمی میگماری؟ در حالی که ما تو را در حد اعلای توانمان تسبیح و تقدیس میکنیم، خداوند در جوابشان فرمود من آنچه را که شما نمیدانید، میدانم. من ملائکه تسبیح به دست و سجاده پیش رو نمیخواهم (نقل به مضمون) خدا فرمود من آدم را همه اسماء خود آموختم و او را باهمه عیبهایش به خلافت خود برمیگزینم و امانت عظمای خودم را به او میسپارم تا او آن بخواهد که من میخواهم و آن کند که من میکنم، باشید تا صبح سعادت بدمد و این انسان فاسد، روزی به عقل آید.
تجربههای ما از فرهنگ غرب باعث شده است که با هر چه از غرب میآید مخالف باشیم اما این کار برخلاف خواست ما، عملی نشده است. ما نتوانستیم رادیو را که از غرب آمده بود از صحنه حذف کنیم بچهها و نوادههای آن را هم نتوانستیم از صحنه بیرون کنیم. تلویزیون، ویدیو، موبایل، ماهواره، اینترنت، شبکههای اجتماعی مانند توئیتر، فیسبوک، یوتیوب و دهها شبکه دیگر را نتوانستیم از صحنه بیرون کنیم و نمی توانیم این کار را بکنیم.
با همه مبارزهای که با ویدیو کردیم و دهها هزار از آن را از خانهها بیرون برده و تخریب نمودیم، دیدیم که از دل طبیعت فلش مموریهایی بسیار کوچک و پرحجم که هر کدام صدها جلد کتاب را میتوانند در خود جای دهند متولد شدند. هزاران دیش ماهواره را از پشت بامها به پایین انداختیم تا نسلشان کنده شوند و ما از این بلیه خلاص شویم اما امروز وزیر محترم ارشاد اسلامی میگوید ۷۱% مردم تهران ماهواره دارند. این نتیجه با وجود همۀ سعی و مخالفتهای ما که با ماهواره کردیم تا از زندگی ما بیرون برود ولی حاصل نشد. چون باز هم تکرار میکنم همه، زادهها و رازهای طبیعتاند که به امر خالق علیم حکیم زاده شدهاند وهر کدام را مأموریتی خاص است که باید آن را عملی کند.
همه اینها اگر با دقت نگریسته و به خدمت گرفته شود، وسایل جمع کردن انسانها و ایجاد یک اتحاد و یگانگی حقیقی است که منظور اصلی خداوند علیم حکیم از خلقت است. شما امروز ببینید که یک شبکه اجتماعی توانسته بیش از یک میلیارد انسان را در شبکهاش جمع کند و نوعی ارتباط که خمیرمایهی اتحاد است میان آنها برقرار نماید.
آنچه ما به نام فساد و افساد در آن دیده و نفیاش میکنیم درست همان است که آن عالم روحانی اسلامی در رادیو دید ولی آمدنش را به فال نیک گرفت و قدمش را گرامی داشت و وظایفی که مردم میتوانند بر عهده آن و امروزیها بگذارند و آن را در خدمت بگیرند را گوشزد نموده به صبر و تحمل توصیه نمود. پس پدیدههایی که امروز ما به عنوان دردهای جامعه دانسته و به شدت با آنها مخالفت میکنیم، روزی میتوانند درمان باشند و درد تفرقه را که بزرگترین درد انسانها در تاریخ بشری بوده و هست، درمان کنند. تا باد چنان بادا.











