بنگاه‌های رسانه‌ای وابسته به دولت بودجه خود را اعلام کنند؛ در یک نشست تخصصی مطرح شد

شفقنا رسانه- آرش خوشخو، سردبیر روزنامه هفت صبح در نشست «روزنامه‌نگار از کارگزار تا حرفه‌ای» گفت: اعلام بودجه از سوی بنگاه های رسانه ای وابسته به دولت، می تواند ما را به سوی روزنامه نگاری حرفه ای سوق دهد.

اهم سخنان خوشخو در این نشست را در ادامه می خوانید:

ما در حال حاضر یک سری روزنامه دولتی و حاکمیتی داریم. تقریبا تمام نهادهای مهم ما روزنامه دارند. در نتیجه با تغییرات سیاسی که در این نهادها روی می‌دهد، بخش بزرگی از جهت روزنامه تغییر می کند؛ در نتیجه بسیاری از روزنامه‌های ما روزنامه‌های نهادی هستند.

نوع دوم روزنامه‌های خصوصی هستند که در این نوع، شرایط بهتر است و به سمت آنچه مردم دوست دارند، می روند و فروش چنین روزنامه ای باعث ماندگاری آن می شود‌. ولی فعلا چنین روزنامه ای نداریم که بلندگوی حرف های مردم باشد.

نوع سوم روزنامه نگاری خصوصی مستقل است که بر مبنای آگهی های اقتصادی حرکت می کند. در سال ۹۴ حدود ۶۰۰ هزار میلیارد آگهی مربوط به اپراتورهای تلفن همراه بود. در رده دوم بانک ها و بیمه ها و در رده سوم خودروسازها بودند.

در حال حاضر مشکلات مردم به چه چیزی مربوط می شود؟ به همین بانک ها و شرکت ها؟ این باعث شده روزنامه نگاری حرفه‌ای تضعیف شود. تازه وارد این ها که می شویم لایه لایه با چهره های سیاسی گره خورده اند که همین ها کار روزنامه نگاری حرفه ای را سخت کرده است.
به هر سمت می رویم راه بن بست است ولی با این حال اولین راه حل این است که تمام بنگاه های وابسته به دولت بودجه خود را اعلام کنند؛ نمی گویم تعطیل شوند بلکه شفافیت داشته باشند. اعلام بودجه ما را به سمت روزنامه نگاری حرفه ای جهت می‌دهد.

حرکت به سمت حرفه ای شدن، هم به نفع روزنامه نگار است و هم دولت و حکومت

محمد مهدی فرقانی، رئیس دانشکده ارتباطات دانشگاه علامه‌طباطبایی هم در این نشست اظهار داشت:

بحث روزنامه نگاری حرفه ای محصول تحولات در نیمه دوم هجدهم و نیمه اول قرن نوزدهم است. در واقع این بحث محصول انقلاب صنعتی و محصول پیروزی جنگ های استبداد در اروپا و پیروزی انقلاب کبیر فرانسه است.نیمه دوم قرن نوزدهم مصادف است با این تحولات و انزوای مکتب روزنامه نگاری آرمانی و انقلابی .

نشریات در این دوران در خدمت پیشبرد اهداف ضداستبدادی جنگ داخلی اروپا بودند. در این ایام روشنفکران مقاله های آتشینی می نوشتند.نشریات این دوران حرفه ای نبودند و هدف این بود که افکار را تهییج و علیه استبداد طغیان کنند. بعد از انقلاب صنعتی اغلب روشنفکران ماموریت خود را پایان یافته تلقی کردند.

نشریات در این دوران توانایی رقابت با مطبوعات را نداشتند که توسط سرمایه داران منتشر می شد. به همین دلیل اغلب کنار می رفتند یا ادغام می شدند و از روزنامه نگاری عقیدتی دور می شدند؛ اینجاست که زایش روزنامه نگاری حرفه ای آغاز می شود.

در این دوران، نشریات تحت حاکمیت و ضوابط خاص قرار می گیرند و روزنامه نگاری تبدیل به یک شغل ثابت به معنای محل معیشت و درآمد شد و ضوابط و قوانینی برای بقای روزنامه ها شکل گرفت. اولین قانون مطبوعات در سال 1880 به تصویب رسید و اولین استقلال حرفه ای روزنامه نگاران در سال 1935 به تصویب پارلمان فرانسه رسید. اینکه حرفه روزنامه نگاری را به عنوان حرفه مستقل و صاحب حقوق به رسمیت می شناسد، اولین مزیت این قانون است.

اولین پایه روزنامه نگاری حرفه ای؛ تامین حقوق،حق دسترسی آزاد به اطلاعات،جمع آوری و انتشار عقاید بود. همچنین برخورداری از حق بیمه، استخدام و استقلال اقتصادی رسانه بود. چون در فقدان استقلال اقتصادی، رسانه به قدرت سیاسی وابسته می شد و امکان کشف حقیقت را از دست می داد.

این حرفه بتدریج ضابطه‌مندتر شد. میثاق حرفه‌ای در سال 1920 در کشورهای اسکاندیناوی تدوین شد و انجمن‌های بین‌المللی روزنامه نگار،سردبیر و دبیر، ضابطه‌مند شدند. در اینجاست که می‌توان حرفه‌ای بودن را به مطبوعات اطلاق کرد.

اگر روزنامه نگاری از این حقوق برخوردار باشد باید پاسخگو هم باشد یعنی شهروندان در برابر خبرنگاران احساس خطر نکنند و بدانند که حفظ آبرویشان توسط روزنامه نگاران در نظر گرفته می شود و هتک حرمت نمی شوند.

قانون، حقوق استقلال حرفه ای مسئولیت ها را به رسمیت می شناسد؛ بخشی از این قانون به اخلاق حرفه ای و وجدان و شخصیت روزنامه نگاران مربوط می شود مثل دروغ ،توهین که در حال حاضر در بخشی از مطبوعات ما تبدیل به عرف شده است.

در پیشگاه قانون پاسخگو بودن، میراث روزنامه نگاری حرفه ای است که در ایران هیچ وقت شکل نگرفته است؛ چون زادگاه مطبوعات در کشور ما وارداتی و در آن زمان تحت تاثیر فشار حکومت بوده و نتوانسته به استقلال خود دست یابد.

بیش از همیشه نیاز داریم به سمت حرفه ای شدن برویم چرا که هم به نفع خود روزنامه نگاری است و هم به نفع دولت و حکومت. ما نیاز به تدوین قانون مشخص حرفه ای داریم؛ قانونی که تامین معیشت روزنامه نگاران را هم در عین حال حفظ کند.

در مطبوعات ما، نظام کارگزاری وجود دارد و بیشتر کارمند محور هستیم. در حال حاضر خبرنگاران در رسانه ها ساعات خروج و ورود دارند. متاسفانه در خبرگزاری های ما تولید خبر سهمیه ای شده و برای خبرنگار تعیین می کنند که در روز چند خبر بنویسند که نتیجه اش می شود تحریف،مصاحبه‌های سرپایی و راهرویی که در رسانه‌های ما این موارد بیداد می‌کنند. این‌ها با ذات روزنامه‌نگاری در تقابل است. روزنامه نگاری باید 24 ساعت در خدمت نوشتن خبر باشد.

از مؤسسات رسانه ای خواهش می کنم اگر چنین رسمی را راه انداخته اند به آن پایان دهند چون واقعا به روزنامه‌نگاری حرفه‌ای لطمه و آسیب‌های جدی وارد کرده است. هر چند من وجود رسانه‌های پیشرفته به لحاظ تکنیکی و محتوایی را انکار نمی‌کنم اما به هر حال این انتقادات هم به نظام مطبوعات وارد است.

محمد خدادی، مدیرعامل ایرنا سخنران بعدی این نشست بود که در ادامه مهمترین بخش‌های آن را می‌خوانید:

🔹در سن ۲۴ سالگی که وارد خبرگزاری ایرنا شدم، سال اول اجازه خبرنویسی را نداشتم و در آن یکسال با دیگران به جاهای مختلف می رفتم که خبرنویسی را در حوزه های مختلف یاد بگیرم. اما در حال حاضر خیلی راحت و بدون هیچ مرتبه ای مسند دبیر و سردبیر را به دست می آورند.

🔹ما دانش رسانه ای داریم ولی مهارت رسانه ای نداریم و مهارتمان را بومی نکرده ایم. در گذشته از اطلاعات به مردم می رسیدیم اما امروزه از مخاطب به اطلاعات می رسیم. به همین خاطر کارکرد رسانه ها تغییر کرده است.

🔹علت اینکه دولت و حاکمیت، رسانه دار شده اند به جای این که رسانه مدار شوند این بوده که فکر کرده اند می توانند با این رسانه مشکلی را حل کنند.

🔹متاسفانه نگاه رسانه های ما اقناعی نیست و بیشتر تبلیغی است و رسانه های ما برای اظهار نظر مسئولان یکطرفه شده است. در گذشته ستونی بود که صدای تلفن های مردم را ضبط می کرده که الان آن هم از بین رفته است. ما در رسانه ها به دنبال معروفیت هستیم تا مقبولیت.

🔹ما باید یک بار دیگر رسانه هایمان را معنا کنیم. همچنین باید رسانه های تخصصی‌مان بیشتر شود. امروزه تعداد زیادی روزنامه وجود دارد که هیچ تفاوتی با هم ندارند. ما در عنصر جذابیت خبر  و جذابیت رسانه، سبک تیتر ، لید و حتی واژه هایی که استفاده می کنیم همانند دهه ۵۰ و ۶۰ است. منبع نگاری از بین رفته است.

🔹زوایای پنهان این جامعه باید توسط رسانه شناخته شود. رسانه های امروز جای احزاب را گرفته اند و تریبونی شده اند برای انتقال اظهارات آن ها. هر چند رسانه های متفاوتی داریم. اگر در جایگاه نیاز منطق حضورما معنا پیدا کند می توان گفت به نوعی هزینه رسانه را پرداخت کرده ایم.

🔹حاکمیت باید از رسانه داری به رسانه مداری تغییر کند. ما باید تلاش کنیم رسانه هایی داشته باشیم که محل تضارب آرا و نظرات در چارچوب منافع ملی داشته باشند. همچنین باید تلاش کرد نسل دکتر فرقانی بارها تکرار شود و چندین مقاله و یادداشت روزنامه نگاران پاره شود تا روزنامه نگاری حرفه ای شکل بگیرد. امروزه متاسفانه ما فرق بولتن با روزنامه، سایت خبر با خبرگزاری را نمی دانیم. اصلا این ها دغدغه ما نیست.

🔹به نظر من یک خط خبر بهتر از یک صفحه خبر است. سبک نوشتن ما باید به سمت توییتر نویسی برود. روزآمدی، کارآمدی ، بومی سازی مهارت و اثر مهارت باید در اولویت باشد. ذائقه مردم عوض شده است و تا هنگامی که رسانه ای ها خودشان کاری نکنند کسی به فکر آن نخواهد بود.