شفقنا – سه سال پس از آنکه اسرائیل در پی حمله تحت رهبری حماس در ۷ اکتبر ۲۰۲۳ به سرزمینهای اشغالی، جنگ نسلکشی خود علیه غزه را آغاز کرد، این منطقه فلسطینی به شکلی غیرقابلشناسایی دگرگون شده است.
به گزارش سرویس ترجمه شفقنا به نقل از الجزیره، حملات هوایی و زمینی مستمر اسرائیل بخشهای گستردهای از نوار غزه را ویران کرده و خانهها و محلهها را تخریب و زیرساختها و خدمات ضروری آن را بهشدت آسیبدیده نموده است.
این جنگ زندگی جمعیتی بالغ بر دو میلیون نفر را ویران کرده است. آوارگیهای مکرر و دستورهای تخلیه، خانوادهها و جوامع را از ریشه کنده و آواره ساخته است؛ این در حالی است که بنا بر اعلام وزارت بهداشت غزه، بیش از ۷۴ هزار و ۲۴۵ فلسطینی کشته شدهاند.
اگرچه در اکتبر ۲۰۲۵ اعلام شد که «آتشبس» برقرار شده است، اما این آتشبس به رنج مردم پایان نداده است. وزارت بهداشت میگوید از زمان اجرای «آتشبس»، هزار و ۴۶۲ فلسطینی کشته شدهاند، در حالی که حملات اسرائیل و دیگر فعالیتهای نظامی همچنان در سراسر نوار غزه ادامه داشته است.
سالها جنگ موجب فروپاشی نظام آموزشی، خدمات بهداشتی و اقتصاد شده و دسترسی به غذا، آب، سرپناه و دیگر نیازهای اساسی به یک مبارزه روزمره تبدیل شده است.
گذران زندگی روزمره
برای مردم غزه، جنگ نهتنها محل زندگی آنها، بلکه نحوه انجام عادیترین امور روزمره را نیز تغییر داده است.
خانه، آب لولهکشی، برق و وسیله حملونقل — یعنی زیرساختهای اساسی زندگی روزمره — دیگر برای بسیاری از فلسطینیان در غزه وجود ندارند.
بر اساس اعلام سازمان ملل متحد، در ماه سپتامبر، ۹۴ درصد از جمعیت غزه به سرپناه و کمکهای اولیه و ضروری برای خانوارها نیاز داشتند. همچنین ۶۵ درصد از خانوارها در چادرها یا سرپناههای موقت زندگی میکردند که حفاظت اندکی در برابر شرایط جوی فراهم میکردند؛ این خانوادهها در پی حملات اسرائیل یا دستورهای اجباری تخلیه، مجبور به ترک خانههای خود شده بودند.
بر اساس گزارش سازمان ملل، بسیاری از خانوادهها همچنین از داشتن وسایل خواب کافی، روشنایی، تجهیزات آشپزخانه و امکانات بهداشتی مناسب محروم بودند.
آب نیز به یکی دیگر از چالشهای روزمره تبدیل شده است. بر اساس اعلام سازمان ملل، در اوایل ماه آگوست، ۹۱ درصد از خانوارهای ارزیابیشده با ناامنی آبی متوسط تا شدید مواجه بودند؛ این رقم در ماه ژوئن ۸۴ درصد بود.
وضعیت برق نیز به همین اندازه بیثبات است. غزه همچنان فاقد یک شبکه برق فعال است و همین امر باعث شده خدمات ضروری و خانوارها به ژنراتورها و ذخایر روزبهروز کمیابتر سوخت، روغن موتور و قطعات یدکی وابسته باشند.
آسیبدیدگی جادهها و شبکههای ارتباطی نیز رفتوآمد، دسترسی به تلفن و اینترنت و دسترسی به خدمات اساسی را دشوارتر کرده است.
نتیجه این وضعیت، زندگی روزمرهای است که حول محور بقا از نو سازمان یافته است: جمعآوری آب، شارژ کردن تلفن، پختوپز، شستوشو و رفتوآمد میان مراکز ارائه خدمات، همگی به منابع و برنامهریزیهایی نیاز دارند که زمانی ضرورتی نداشتند.
رنج اقتصادی
اقتصاد غزه در اثر جنگ ویران شده است و نابودی کسبوکارها و صنایع محلی باعث شده خانوادهها با درآمد اندک و قدرت خرید بهشدت کاهشیافته مواجه شوند.
در ماه سپتامبر، کنفرانس تجارت و توسعه سازمان ملل (آنکتاد) برآورد کرد که ۹۲ درصد از واحدهای اقتصادی غزه از اکتبر ۲۰۲۳ تاکنون آسیب دیده یا تخریب شدهاند، در حالی که نرخ بیکاری به ۷۸ درصد رسیده است.
تولید ناخالص داخلی سرانه در سال ۲۰۲۵ تنها ۲۱۲ دلار بود؛ رقمی که حدود ۱۷ درصد سطح آن در سال ۲۰۲۲ است. بخشهای کشاورزی و صنعت هر کدام تنها با ۶ درصد از میزان تولید خود در سال ۲۰۲۲ فعالیت میکردند، در حالی که فعالیت بخش ساختوساز به یک درصد کاهش یافته بود.
فروپاشی اقتصادی همچنین باعث شده کالاهای اساسی بیش از پیش از توان مالی مردم خارج شوند. محدودیتهای اعمالشده بر جابهجایی کالاها، آسیبهای واردشده به اقتصاد غزه را عمیقتر کرده است؛ اقتصادی که در آن، بیشتر کالاهای مبادلهشده با جهان خارج، در طول تاریخ از گذرگاههای تحت کنترل اسرائیل عبور کردهاند.
این تأثیر مستقیماً بر مصرفکنندگان نیز احساس شده است. بر اساس اعلام سازمان ملل، در ماه سپتامبر، قیمتها همچنان حدود ۲۰۰ درصد بالاتر از سطح پیش از اکتبر ۲۰۲۳ بود.
با از بین رفتن مشاغل و درآمدها، فعالیت اقتصادی بیش از پیش حول کمکهای بشردوستانه، بدهی و کارهای غیررسمی در مقیاس کوچک متمرکز شده است.
رامی الزیغ، پژوهشگر اقتصادی، به الجزیره گفت که جنگ «جامعه را چندین دهه به عقب رانده است» و موجب احیای مشاغل قدیمی و شکلگیری انواع جدیدی از کار شده که با استفاده از ابزارهای ابتدایی و هرآنچه از منابع در دسترس است انجام میشوند.
اکنون بسیاری از خانوادهها در غزه به کمکهای نقدی گروههای بشردوستانه متکی هستند. حتی پول نقد فیزیکی نیز بهطور فزایندهای کمیاب شده و مردم در عوض از پرداختهای دیجیتال و کیفهای پول الکترونیکی استفاده میکنند.
تقلا برای تحصیل
جنگ آموزش و پرورش در غزه را بهشدت دگرگون کرده است. نزدیک به سه سال است که صدها هزار کودک به دلیل آسیبدیدگی یا تخریب مدارس، دسترسی منظم به آموزش حضوری نداشتهاند و بسیاری از مدارسی که هنوز پابرجا هستند، بهعنوان پناهگاه مورد استفاده قرار میگیرند.
بر اساس اعلام یونیسف، نزدیک به ۹۸ درصد مدارس آسیب دیده یا تخریب شدهاند. تا آوریل ۲۰۲۶، حدود ۷۰۰ هزار کودک چهار تا ۱۷ ساله، تقریباً سه سال کامل و متوالی از آموزش حضوری محروم مانده بودند.
بهجای بازگشت به کلاسهای درس، بسیاری از کودکان در چادرها و فضاهای آموزشی موقت تحصیل میکنند. حدود ۲۰۰ هزار کودک نیز هیچ دسترسیای به آموزش ندارند.
این اختلال همچنین شکاف آموزشی میان کودکان را عمیقتر کرده است. وزارت آموزش فلسطین نسبت به از دست رفتن جدی مهارتهای پایه و افزایش شکاف تحصیلی هشدار داده و اعلام کرده است که نزدیک به سه سال وقفه در آموزش، چشمانداز آموزشی بلندمدت یک نسل کامل را تهدید میکند.
نابودی گسترده نظام درمانی
نظام سلامت غزه تا مرز فروپاشی پیش رفته است.
بر اساس اعلام سازمان جهانی بهداشت، هر ۳۶ بیمارستان غزه آسیب دیدهاند و در حال حاضر تنها ۱۹ بیمارستان فعال هستند. هیچیک از آنها نیز با ظرفیت کامل فعالیت نمیکند.
مراکز درمانی معدودی که همچنان فعال هستند، با کمبود شدید داروهای ضروری، تجهیزات پزشکی، اقلام تشخیصی و سوخت دستوپنجه نرم میکنند. این کمبودها درمان سرطان، دیالیز و مراقبت از افراد مبتلا به بیماریهای مزمن را مختل کرده است.
دسترسی به درمان در خارج از غزه نیز همچنان محدود باقی مانده است. از اکتبر ۲۰۲۳ تاکنون، حدود ۱۲ هزار و ۴۰۰ بیمار از نظر پزشکی از غزه تخلیه شدهاند، اما سازمان جهانی بهداشت میگوید دهها هزار نفر دیگر همچنان به مراقبتهای تخصصی نیاز دارند که در داخل نوار غزه در دسترس نیست.
فروپاشی نظام سلامت، در کنار وخیمتر شدن شرایط زندگی، همچنین شرایط بهداشت عمومی را بهطور فزایندهای خطرناک کرده است.
سازمان جهانی بهداشت در ماه سپتامبر هشدار داد که تراکم بیش از حد جمعیت، سرپناه نامناسب و وضعیت نامناسب آب و فاضلاب، خطر شیوع بیماریها را افزایش داده است.
این سازمان اعلام کرد که نظام سلامت برای مقابله با این خطرات فزاینده آمادگی کافی ندارد و خواستار دسترسی مستمر بشردوستانه، تأمین داروها و تجهیزات ضروری، بازسازی و احیای مراکز درمانی و افزایش روند تخلیه پزشکی بیماران شد.
فضایی که در حال کوچکترشدن است
جغرافیای غزه در پی جنگ دستخوش تغییرات گستردهای شده است. کنترل نظامی اسرائیل و محدودیتهای دسترسی، این منطقه را به بخشهای مختلف تقسیم کرده و فلسطینیان را به سمت محدودهای هرچه کوچکتر رانده است؛ در حالی که آنان از خانهها، زمینهای کشاورزی و تأسیسات حیاتی خود نیز محروم شدهاند.
خط موسوم به «خط زرد» که در داخل غزه ترسیم شده، خطی است که مناطقی را که نیروهای رژیم صهیونیستی در آن مستقر هستند و دسترسی به آنها محدود شده است، مشخص میکند. از زمانی که این خط در چارچوب «آتشبس» اکتبر ۲۰۲۵ ایجاد شد، اسرائیل آن را بیشتر به داخل مناطق مسکونی منتقل کرده و خانوادهها را وادار به ترک محل زندگی خود کرده است.
در ماه سپتامبر، سازمان دیدهبان حقوق بشر اروپا-مدیترانه اعلام کرد که کنترل نظامی اسرائیل و محدودیتهای دسترسی حدود ۷۰ درصد از غزه را دربر گرفته است و بیش از دو میلیون فلسطینی را در کمتر از ۳۰ درصد از نوار غزه متمرکز کرده است.
رفح یکی از روشنترین نمونههای این دگرگونی است. این شهر که در جنوب غزه و در امتداد مرز با مصر قرار دارد، در طول جنگ به پناهگاهی برای بیش از یک میلیون فلسطینی تبدیل شد که از سراسر نوار غزه آواره شده بودند.
بر اساس اعلام سازمان ملل متحد، عملیات نظامی اسرائیل در رفح در ماه مه ۲۰۲۴ بیش از ۸۰۰ هزار نفر را آواره کرد. امروزه تقریباً تمام شهر رفح، به استثنای منطقه غربی آن، یعنی مواسی رفح، تحت کنترل اسرائیل قرار دارد و فلسطینیانی که از این شهر آواره شدهاند، نمیتوانند به خانههای خود بازگردند.
سازمان دیدهبان حقوق بشر اروپا-مدیترانه در ۲۹ سپتامبر هشدار داد که گسترش مناطق تحت کنترل اسرائیل، آوارگی اجباری را تثبیت میکند، دسترسی فلسطینیان به خانهها و زمینهایشان را از آنان سلب میکند و آنها را بدون هیچ تضمینی برای بازگشت باقی میگذارد.
امنیت و حکمرانی
پیش از جنگ، حماس از سال ۲۰۰۷ بر غزه حکومت میکرد و اداره امور غیرنظامی و خدمات امنیتی این منطقه را بر عهده داشت. جنگ این نظام را مختل کرده و در نتیجه، ساختار اداری غیرنظامی غزه بهشدت تضعیف شده است.
در ماه جولای، حماس اعلام کرد که اختیارات اداری را به «کمیته ملی اداره غزه»، یک نهاد تکنوکراتیک فلسطینی که بر اساس طرح دوران پس از جنگ تشکیل شده است، واگذار خواهد کرد. با این حال، این انتقال هنوز انجام نشده است.
جنگ همچنین نظامهایی را که مسئول حفظ نظم عمومی بودند، تضعیف کرده است.
نیروهای اسرائیلی بارها به مأموران پلیس و مراکز امنیتی حمله کردهاند. دفتر حقوق بشر سازمان ملل متحد دستکم ۱۲ حمله به پلیس را بین ژانویه و می ۲۰۲۶ ثبت کرده است که در جریان آنها ۵۳ نفر، از جمله ۳۵ مأمور پلیس، کشته شدند. سازمان ملل اعلام کرد که هدف قرار دادن نهادهای حکمرانی عمومی به ایجاد هرجومرج و تضعیف حفاظت از غیرنظامیان کمک کرده است.
مرکز حقوق بشر فلسطین نیز به همین ترتیب هشدار داده است که حملات به نیروهای پلیس و امنیتی، نظام حفاظت از غیرنظامیان در غزه را تضعیف کرده و به ایجاد خلأ امنیتی، آدمربایی، حمله به اموال و غارت کمکهای بشردوستانه منجر شده است.
برای مردم غزه، سه سال جنگ، احساس عمیقی از بلاتکلیفی بر جای گذاشته است؛ بدون آنکه مسیر روشنی برای آینده وجود داشته باشد.
این خبر را اینجا ببینید.











