شفقنا- استاد دروس خارج فقه و اصول حوزه علمیه قم گفت: ممکن است من بنده خوبی برای خدا باشم و وظایف بندگی را انجام دهم؛ اما عبد صالح بودن در این خلاصه نمی‌شود، بلکه در تعامل با دیگران و دیگر مخلوقات خدا نیز سنجیده می‌شود. آنجا هم شایستگی و کارآمدی لازم است.
به گزارش شفقنا، آیت‌الله علوی بروجردی، در ابتدای جلسه درس فقه امروز خود، در ادامه شرح دعای مکارم‌الاخلاق امام سجاد علیه‌السلام، به تبیین فراز «وَاجْعَلْنِی مِنْ صَالِحِی الْعِبَادِ» پرداخت.
وی با اشاره به معنای «عبد صالح» اظهار داشت: در ترجمه عنوان «صالح»، معمولاً تعبیرهایی مانند خوب، پرهیزگار، شایسته و قابل به کار برده می‌شود؛ اما اگر بخواهیم دقیق‌تر سخن بگوییم، انسان صالح، انسانی کارآمد است؛ یعنی شخصیت درونی او به‌گونه‌ای است که صلاح و مصلحت در ذات او نهفته و هنگامی که می‌خواهد کاری انجام دهد، بر اساس آنچه شایسته و به صلاح است عمل می‌کند.
وی افزود: اگر چنین فردی تصدی کاری را بر عهده بگیرد، هرچند آن کار جزئی باشد، در کار خود، کارآمد و شایسته است و همه توانش را به کار می‌گیرد تا آن کار به‌خوبی انجام شود. حتی اگر هیچ مسئولیتی جز بندگی خدا نداشته باشد، زمانی «عبد صالح» است که بکوشد همه آنچه را وظیفه عبودیت است، انجام دهد.
وی با تأکید بر اینکه عبد صالح بودن تنها به وظایف فردی عبودیت محدود نمی‌شود، بیان کرد: ممکن است من بنده خوبی برای خدا باشم و وظایف بندگی را انجام دهم؛ اما عبد صالح بودن در این خلاصه نمی‌شود، بلکه در تعامل با دیگران و دیگر مخلوقات خدا نیز سنجیده می‌شود. آنجا هم شایستگی و کارآمدی لازم است.
آیت‌الله علوی بروجردی تصریح کرد: امکان ندارد انسان عبد صالح باشد، اما نسبت به دیگری بدخواهی یا سوءظن داشته باشد؛ نه‌فقط نسبت به برادر مؤمن، بلکه نسبت به هر انسانی که مخلوق خداست. این شایستگی حتی نسبت به کافر و مشرک، نسبت به حیوانات و نسبت به جهان پیرامون نیز معنا دارد. در روایات متعدد، آب‌دادن به درختی که در حال خشک‌شدن است یا سیراب‌کردن سگی تشنه، دارای موضوعیت و ارزش دانسته شده است.
وی افزود: کسی که می‌خواهد عبد صالح باشد، باید بداند وظیفه و حد عبودیت چیست؛ بداند خودش در مقابل خدا چه جایگاهی دارد، خداوند در برابر او چه جایگاهی دارد و عبودیت را چگونه باید اعمال کند.
وی خاطرنشان کرد: آیا ممکن است عبد صالح در جایی که احتمال می‌دهد خداوند از کاری راضی نیست و شک دارد که آن عمل مورد رضایت اوست یا نه، حرمت مولای خود را بشکند و آن کار را انجام دهد؟ امام سجاد علیه‌السلام از خداوند مسئلت می‌کند: خدایا ما را از بندگان صالح و وظیفه‌شناس خود قرار بده؛ بندگانی که حرمت‌شکن نباشند و در مقابل تو نایستند.
وی افزود: ایستادن در برابر خداوند لزوماً به این معنا نیست که انسان فرعون باشد. فرعون آنچه را در درون داشت، آشکار کرد و گفت: «من خدا هستم»؛ اما گاهی حیثیت فرعونیت در وجود ما نیز هست، بی‌آنکه خود را نشان دهد و حتی ممکن است خود ما نیز به آن توجه نداشته باشیم، ولی آن را در عملکردمان آشکار می‌کنیم.
وی عبد صالح را کسی دانست که از این مراحل عبور کرده و دریافته است در مقابل خداوند چیزی نیست و گفت: وقتی خداوند اراده می‌کند، انسان باید بر اساس اراده او حرکت کند و نمی‌تواند در برابر او اراده مستقلی داشته باشد. اراده خدا باید بر همه ابعاد وجودی انسان حاکم باشد؛ «عَبْدًا مَمْلُوکًا لَا یَقْدِرُ عَلَى شَیْءٍ»
رشته‌ای بر گردنم افکنده دوست ***می‌برد آنجا که خاطرخواه اوست
وی تأکید کرد: اگر انسان در برابر خداوند بایستد، از حالت عبودیت خارج می‌شود و بزرگ‌ترین سقوط انسان جایی است که از این مقام خارج شود؛ یعنی دیگر او را عبد به حساب نیاورند.
آیت‌الله علوی بروجردی با اشاره به دو عنوان «عبد» و «صالح» در تعبیر «صالحی العباد» گفت: انسان از خدا می‌خواهد که هم او را عبد قرار دهد و هم در عین عبودیت، از ویژگی صالح‌بودن برخوردار سازد. عبودیت مقام بسیار بزرگی است؛ چنان‌که در تشهد نماز، پیش از شهادت به رسالت رسول خدا صلی الله علیه وآله وسلم، به عبودیت آن حضرت شهادت می‌دهیم و می‌گوییم: «وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ». در این شهادت، مقام عبودیت بر مقام رسالت مقدم شده است.
وی خاطرنشان کرد: رسالت و امامت قابلیت می‌خواهد؛ اما پیش از همه این مقام‌ها، عبودیت قرار دارد. ازاین‌رو، امام سجاد علیه‌السلام از خداوند درخواست می‌کند: خدایا بر ما منت بگذار و ما را از بندگان صالح خود قرار بده.