شفقنا- آیتالله قاضیزاده با تأکید بر اینکه «رحمت» و «خلق عظیم» تابلوی اساسی و کلید فهم شخصیت پیامبر اسلام(ص) است، گفت: پیامبر اکرم(ص) نهتنها نسبت به مؤمنان، بلکه حتی در مواجهه با مخالفان، دشمنان و معاندان نیز جلوهای برجسته از رحمت و حسن خلق داشتند و از همین رو قرآن کریم ایشان را «رحمهً للعالمین» معرفی کرده است.
وی با تشریح جلوههای مختلف رحمت پیامبر(ص) برای همه بشریت افزود: هدایت الهی، سیره اخلاقی و شخصی پیامبر(ص)، آثار اجتماعی بعثت، تربیت مؤمنان، قرآن کریم و حتی رفع عذاب عمومی از مردم، از جلوههای رحمت آن حضرت است. مواردی مانند مجازات، قصاص و مقابله با تجاوز نیز مواردی خاص و بازدارندهاند و نمیتوان آنها را جلوه عمومی اسلام یا شخصیت پیامبر(ص) دانست؛ حتی در برخوردهای سخت نیز میتوان انذار و بازگرداندن انسان از مسیر باطل را در چارچوب رحمت فهم کرد.
آیتالله قاضیزاده در گفتوگو با شفقنا با اشاره به مهم ترین ویژگی پیامبر اسلام(ص) اظهار کرد: یکی از ویژگیهای مهم پیامبر اسلام(ص) که قرآن کریم در سوره انبیاء، آیه ۱۰۷، به آن اشاره میکند، «رحمهً للعالمین» است. در این آیه شریفه میخوانیم: «وَما أَرْسَلْناکَ إِلّا رَحْمَهً لِلْعالَمینَ؛ و تو را جز رحمتی برای جهانیان نفرستادیم.» به همین جهت، یکی از اسامی پیامبر گرامی اسلام(ص) در برخی منابع ما، از جمله «کشفالغمّه»، «نبیّ الرحمه» ذکر شده است؛ یعنی یکی از نامهای پیامبر اسلام(ص)، پیامبر رحمت است. در ذیل همین عنوان نیز به آیه شریفه «وَما أَرْسَلْناکَ إِلّا رَحْمَهً لِلْعالَمینَ» اشاره شده است.
وی ادامه داد: در روایتی از پیامبر گرامی اسلام(ص) نقل شده است: «إِنَّما أَنا رَحْمَهٌ مُهْداهٌ؛ من رحمتی هستم که از جانب خداوند به بشریت هدیه شدهام». این مسئله در جایجای قرآن کریم، روایات و سیره پیامبر عظیمالشأن اسلام(ص) مورد توجه قرار گرفته است. حتی عموی پیامبر، حضرت ابوطالب(ع)، در مدح ایشان میفرماید: «وَأَبْیَضُ یُسْتَسْقَى الْغَمامُ بِوَجْهِهِ، ثِمالُ الْیَتامى عِصْمَهٌ لِلْأَرَامِلِ؛ او چهرهای درخشان است که به برکت چهره او از ابرها طلب باران میشود؛ پناه یتیمان و پناهگاه بیوهزنان است.»
جهانشمولی و جامعیت رسالت پیامبر(ص)
وی با طرح پرسشی درباره گسترش رحمت پیامبر(ص) برای همه بشریت، بیان کرد: همه مردم، از سیاه و سفید و اقوام و ملل گوناگون، تنها تعداد کمی به آن حضرت ایمان آوردند و از هدایت ایشان پیروی کردند و از پیام حضرت بهرهمند شدند. بنابراین این پرسش مطرح میشود که چگونه خداوند متعال پیامبر(ص) را برای همه بشریت به عنوان رحمت معرفی میکند؟ این تعبیر، بر جهانشمولی و جامعیت رسالت پیامبر(ص) دلالت دارد. البته روشن است که پیامبر عظیمالشأن اسلام(ص) نسبت به مؤمنان، رحمت خاصی داشتند. قرآن کریم در اینباره میفرماید: «بِالْمُؤْمِنِینَ رَؤُوفٌ رَحِیمٌ». همچنین نسبت به اقوام و کسانی که در مکه زندگی میکردند، بهویژه قریشیان، عنایت خاصی داشتند. قرآن کریم در اینباره میفرماید: «لَقَدْ جَاءَکُمْ رَسُولٌ مِنْ أَنْفُسِکُمْ عَزِیزٌ عَلَیْهِ مَا عَنِتُّمْ حَرِیصٌ عَلَیْکُمْ بِالْمُؤْمِنِینَ رَؤُوفٌ رَحِیمٌ».
وی ادامه داد: این آیه با توجه سیاق میتواند اشارهای به عنایت خاص پیامبر عظیمالشأن اسلام(ص) نسبت به قریشیان و مکیان داشته باشد و در عین حال، «بِالْمُؤْمِنِینَ رَؤُوفٌ رَحِیمٌ» نیز رحمت خاص ایشان نسبت به مؤمنان را نشان میدهد. اما آنچه بسیار مهم است، این است که قرآن کریم در آیه «وَما أَرْسَلْناکَ إِلّا رَحْمَهً لِلْعالَمینَ» رحمت را به صورت عام مطرح میکند.
پیامبر(ص) نسبت به مخالفان، دشمنان و معاندان نیز با رحمت و حسن خلق برخورد میکردند
آیتالله قاضیزاده تصریح کرد: بر اساس همین تعبیر است که مسئله «اسلام رحمانی» مطرح شده است؛ یعنی اسلامی که جلوه مهمتر و اصلی آن، رحمانیت است. درباره اینکه این رحمت به چه معناست، بتوان به شش تفسیر مختلف از رحمت در زندگی پیامبر عظیمالشأن اسلام(ص) اشاره کرد. نخستین جلوه این رحمت، در سلوک شخصی پیامبر(ص) وجود داشت. ایشان نهایت حسن خلق را با همه افراد به کار میبردند و نهتنها نسبت به مومنان و موافقان، بلکه نسبت به مخالفان، دشمنان و معاندان نیز با رحمت و حسن خلق برخورد میکردند.
وی افزود: قرآن کریم پیامبر عظیمالشأن اسلام(ص) را اینگونه میستاید: «وَإِنَّکَ لَعَلَىٰ خُلُقٍ عَظِیمٍ». این خلق عظیم پیامبر(ص)، رحمتی برای همه کسانی بود که به هر صورت با ایشان مواجه میشدند. حتی در روایتی داریم که به پیامبر(ص) گفته شد مشرکان را نفرین کنید. پیامبر(ص) فرمودند: «إِنِّی لَمْ أُبْعَثْ لَعَّانًا، وَإِنَّمَا بُعِثْتُ رَحْمَهً؛ من برای لعنت کردن مبعوث نشدهام، بلکه برای رحمت مبعوث شدهام.»
آیتالله قاضیزاده با تأکید بر اینکه یکی از جلوههای رحمت، سلوک شخصی پیامبر(ص) است، اظهار کرد: در این سلوک شخصی، اخلاقی و رحمتمدار پیامبر(ص)، میتوان دلسوزی ایشان نسبت به امت، خیرخواهی برای آنان و رأفت و مهربانی ایشان را مورد توجه قرار داد.
وی بیان کرد: معنای دومی که مورد توجه بسیاری از مفسران، از گذشته تا امروز، بوده است، این است که رحمت پیامبر(ص) را باید در جایگاه ایشان به عنوان پیامآور هدایت الهی دید؛ زیرا هدایت الهی پیامبر عظیمالشأن اسلام(ص)، افقهای تازهای را در تمام شئون زندگی بشر میگشاید.
وی افزود: پیام پیامبر(ص)، مردم را در این دنیا به صراط مستقیم و در آخرت به سعادت جاودان رهنمون میکند، انگیزههای خیر را در وجود آنان برمیانگیزد و آنان را از شر دور میکند. پیام هدایت و دین الهی، روابط انسانها را بر پایههای استوار ارزشها و اصولی بنا مینهد که خللناپذیر، ثابتقدم و مقاوم در برابر هجوم طمع، هوسها و امیال پست هستند.
وی ادامه داد: دین اسلام، انسان را به آرامش معنوی در جان دعوت میکند و او را در فضایی سرشار از سکینه، پاکی، نورانیت ایمان و آرامش درونی که در عدالت و حیات معنوی ریشه دارد، قرار میدهد. روشن است که این دین مورد قبول همه قرار نگرفته است، اما برای همه است. اگر بخواهیم مثالی بزنیم، میتوان گفتفرض کنیم در یک منطقه، بیمارستان مجهز و رایگانی برای همه افراد آن منطقه ایجاد شده باشد، این بیمارستان رحمت و لطفی نسبت به همه اهالی آن منطقه یا شهر است؛ حتی اگر برخی افراد از روی لجاجت یا نادانی از این بیمارستان استفاده نکنند. وجود چنین بیمارستانی برای آنان نیز خیر است، هرچند خودشان از آن استفاده نکنند. بنابراین، سروش آسمانی دین الهی میتواند مصداقی از رحمت پیامبر عظیمالشأن اسلام(ص) باشد.
وی افزود: مرحوم علامه طباطبایی به معنای دیگری از رحمت بودن پیامبر(ص) برای عموم مردم اشاره میکنند. ایشان میفرمایند آثار حسنهای که از قیام پیامبر عظیمالشأن اسلام(ص) در جوامع بشری پدید آمد و وضعیت زندگی بشر در آن روز را، پیش از بعثت آن حضرت، به وضعیتی جدید تبدیل کرد، میتواند نشانهای از رحمت عامه پیامبر(ص) برای همه مردم باشد.
آثار رحمت عام پیامبر عظیمالشأن اسلام(ص) برای همه انسانها
وی ادامه داد: اگر ارزشها، کنشها و رفتارهایی را که در دو جامعه بشری، پیش و پس از بعثت پیامبر(ص)، وجود داشته است با یکدیگر مقایسه کنیم، این مقایسه میتواند نشاندهنده آثار رحمت عام پیامبر عظیمالشأن اسلام(ص) برای همه انسانها باشد.
آیتالله قاضیزاده اظهار کرد: نکته دیگری که میتوان به این بحث اضافه کرد و برخی از مفسران، از جمله عبدالکریم محمود خطیب، به آن پرداختهاند، این است که در اثر حضور پیامبر(ص) و دین اسلام در جامعه، عده زیادی از مردم مؤمن شدند و به این دین گرویدند.
وی افزود: مردمی که به اسلام ایمان آوردند و در هر نسل، قوم و گروهی حضور پیدا کردند، خود در این دنیا رحمتی برای همه اهل دنیا هستند؛ چراکه با ایمان خود، عناصر خیر، خمیرمایه رحمت و چراغ هدایت بودند. به وسیله آنان قساوت و شر شکسته میشود، بار ظلم کاهش مییابد و ظلم و ظالم به افول میرود.
وی گفت: معنای دیگری که برای «رحمت للعالمین» بودن پیامبر عظیمالشأن اسلام(ص) بیان کرد و آن، کتابی است که پیامبر(ص) برای بشریت آوردند. قرآن کریم مصداقی از رحمت الهی برای بشریت است. جدای از دین اسلام که مجموعهای از تعالیم الهی است و قرآن کریم کتاب آن به شمار میرود، خود قرآن نیز که با بعثت پیامبر(ص) و رسالت ایشان همراه شده است، میتواند مصداقی از رحمت باشد و دستوراتی که در این کتاب وجود دارد، میتواند برای همه انسانها موجب سعادت و رحمت شود.
آیتالله قاضیزاده در ادامه به معنای دیگری از رحمت بودن پیامبر(ص) اشاره کرد و گفت: معنای دیگری که میتوان برای رحمت بودن پیامبر(ص) بیان کرد، مسئله عنایت الهی به شخصیت پیامبر عظیمالشأن اسلام(ص) و رفع عذاب استیصال از مردم به خاطر وجود ایشان است.
وی افزود: در قرآن کریم آمده است: «وَما کانَ اللَّهُ لِیُعَذِّبَهُمْ وَأَنْتَ فِیهِمْ؛ خداوند آنان را عذاب نمیکند در حالی که تو در میان آنان هستی.» درباره این آیه شریفه، گرچه معانی مختلفی بیان شده است، اما یکی از معانی آن که امیرالمؤمنین علی(ع) نیز در کلامی به آن اشاره میکنند، این است که صرف وجود پیامبر عظیمالشأن اسلام(ص)، موجب رفع عذابهای عمومی و عذابهای دهشتناکی است که برای برخی امتهای پیامبران گذشته نازل میشد.
وی ادامه داد: در روایتی از امیرالمؤمنین(ع) آمده است: «کَانَ فِی الْأَرْضِ أَمَانَانِ مِنْ عَذَابِ اللَّهِ، وَقَدْ رُفِعَ أَحَدُهُمَا، فَدُونَکُمُ الْآخَرَ فَتَمَسَّکُوا بِهِ؛ در زمین دو امان از عذاب الهی وجود داشت؛ یکی از آن دو، رسول خدا(ص) بود که از میان ما رفت و دیگری استغفار است؛ پس به آن تمسک جویید.»
آیتالله قاضیزاده بیان کرد: در هر صورت، این معانی مختلف که بیان شد و میتوان آنها را در قالب شش معنای متفاوت از رحمت پیامبر(ص) مطرح کرد، به این نکته اساسی اشاره دارند که پیامبر عظیمالشأن اسلام(ص) واقعاً برای همه انسانها و همه جوامع، مظهر رحمت الهی به این معانی مختلف هستند. وجود ایشان، تعالیم ایشان، سیره شخصی ایشان و همچنین افرادی که به دست ایشان تربیت شدند، هر یک میتوانند جلوهای از این رحمت الهی باشند.
وی در ادامه با اشاره به این پرسش که چرا تا این اندازه بر رحمت الهی تأکید میشود، گفت: مگر در قرآن کریم نداریم: «أَشِدَّاءُ عَلَى الْکُفَّارِ رُحَمَاءُ بَیْنَهُمْ»؟ مگر در قرآن کریم نمیخوانیم: «مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ وَالَّذِینَ مَعَهُ أَشِدَّاءُ عَلَى الْکُفَّارِ رُحَمَاءُ بَیْنَهُمْ»؟ پس چرا بر وصف رحمانیت تأکید میکنیم؟
جلوه رحمانی پیامبر اکرم(ص) بر غضب نسبت به کفار هم غالب است
اولاً آیه شریفه «أَشِدَّاءُ عَلَى الْکُفَّارِ» این شدت را به همراهان پیامبر(ص) نسبت میدهد و این تعبیر به صورت صریح درباره شخص پیامبر عظیمالشأن اسلام(ص) به کار نرفته است. میتوان گفت پیامبر عظیمالشأن اسلام(ص) فراتر از همه مؤمنان، وظیفه و جایگاه دیگری دارند و حتی نسبت به کفار نیز با جلوه بیشتری از رحمت برخورد میکردند.البته گاهی برخورد سخت برای انذار و بازگشت از مسیر باطل عین رحمت است و لذا در باره پیامبر اکرم(ص) نیز قرآن می فرماید: یا أَیُّهَا النَّبِیُّ جاهِدِ الْکُفَّارَ وَ الْمُنافِقِینَ وَ اغْلُظْ عَلَیْهِمْ. در هر صورت مسلم است که جلوه رحمانی پیامبر اکرم(ص) بر غضب نسبت به کفار هم غالب است.
آیت الله قاضی زاده تأکید کرد: در هر صورت، آنچه تابلوی اساسی شخصیت پیامبر اسلام(ص) و کلید شخصیت ایشان است، «رحمت» و «خلق عظیم» است. مواردی که در اسلام به صورت مجازات، بازدارندگی، مقابله با تجاوز دشمنان، قصاص و مانند آن آمده است، موارد خاصی هستند و نمیتوان آنها را به عنوان جلوه عمومی اسلام یا جلوه عمومی شخصیت پیامبر عظیمالشأن اسلام(ص) مطرح کرد.
انتهای پیام