شفقنا – حضرت آیتالله مظاهری با تأکید بر اینکه سادهزیستی از نشانههای ایمان و از الزامات جامعه اسلامی است، گفت: گسترش تجملگرایی، اسراف و تبذیر، زمینهساز فقر و تبعیض در جامعه است و اگر قانون مواسات و سیره سادهزیستانه پیامبر اکرم(ص) و امیرالمؤمنین علی(ع) در جامعه و میان مسئولان حاکم شود، میتوان به جامعهای عاری از فقر و محرومیت دست یافت.
مومن، اهل تبذیر نیست و در عین حال بخل هم نمیورزد
به گزارش شفقنا، حضرت آیتالله مظاهری در درس اخلاق با موضوع «فضلیت های فراموش شده»، درخصوص «سادهزیستی» با استناد به آیات قرآن کریم اظهار کرد: قرآن کریم سادهزیستی را یکی از نشانههای مؤمن قرار داده است؛ بنابراین، اگر انسان بخواهد بداند مؤمن است یا نه، باید به زندگی خود نگاه کند و ببیند آیا سادهزیست است یا خیر.
وی افزود: قرآن کریم میفرماید: «وَالَّذِینَ إِذَا أَنْفَقُوا لَمْ یُسْرِفُوا وَلَمْ یَقْتُرُوا وَکَانَ بَیْنَ ذَلِکَ قَوَامًا». مؤمن کسی است که در هزینهکردن اسراف نمیکند، اهل تبذیر نیست و در عین حال بخل نیز نمیورزد؛ بلکه میان این دو، راه اعتدال را انتخاب میکند.
آیتالله مظاهری تصریح کرد: قرآن کریم و روایات اهلبیت(ع) بر سادهزیستی تأکید دارند و سیره مسلمانان در صدر اسلام نیز بر همین اساس شکل گرفته بود.
سادهزیستی در زندگی بسیاری از مردم کمرنگ شده است
وی ادامه داد: پس از صدر اسلام، تجملگرایی و فرهنگ مصرفزدگی به تدریج در جامعه رواج پیدا کرد و یکی از سوغاتهای غرب برای ما همین تجملگرایی، اسراف و تبذیر بود. این فرهنگ تبلیغ شد و در جامعه ما نیز جای خود را باز کرد؛ بهگونهای که امروز سادهزیستی در زندگی بسیاری از مردم کمرنگ شده است.
سادهزیستی؛ رمز قدرت مسلمانان در صدر اسلام
آیتالله مظاهری با اشاره به وضعیت مسلمانان در صدر اسلام گفت: سادهزیستی مسلمانان به اندازهای بود که آنان با وجود امکانات محدود توانستند ۸۴ جنگ را پشت سر بگذارند. حتی تاریخنویسان غیرمسلمان نیز درباره پیشرفت اسلام و نقش سبک زندگی مسلمانان در این پیشرفت سخن گفتهاند. جرجی زیدان، نویسنده مسیحی، در شش جلد کتاب خود درباره تاریخ و تمدن اسلام، پیشرفت اسلام را با وجود نبود امکانات، مرتبط با همین سادهزیستی میداند.
وی در ادامه به نمونهای از این سبک زندگی اشاره کرد و گفت: جرجی زیدان درباره دحیه کلبی، از اصحاب خاص پیامبر اکرم(ص)، مینویسد که جایگاه او نزد پیامبر اکرم(ص) به اندازهای بود که گاهی جبرئیل به صورت دحیه کلبی بر پیامبر(ص) وارد میشد.
آیتالله مظاهری افزود: پیامبر اکرم(ص) در اواخر عمر شریف خود برای حاکمان و پادشاهان کشورهای مختلف نامههایی فرستادند. در آن زمان، روم و ایران از مهمترین و متمدنترین کشورهای جهان بودند و پیامبر اکرم(ص) نامهای برای پادشاه روم فرستادند و آن را به دحیه کلبی سپردند.
وی ادامه داد: دحیه کلبی غذایی جز شیر شتر نداشت و خوراک شتر او نیز علف بیابان بود. بستر او نیز همان جل شتر بود؛ هنگامی که سفر میکرد، جل را بر شتر میانداخت و هنگام خواب نیز همان را زیرانداز خود قرار میداد. دحیه کلبی با همین امکانات به روم رفت و بازگشت و در این سفر ذرهای به بیتالمال ضرر نزد؛ نه برای خوراک خود و نه برای خوراک شترش.
وی گفت: اگر چنین روحیهای در میان مسلمانان وجود نداشت، چگونه ممکن بود ۸۴ جنگ بر پیامبر اکرم(ص) تحمیل شود و مسلمانان در این جنگها به پیروزی برسند؟ به گفته جرجی زیدان، همین سادهزیستی، مسلمانانی آزاده تربیت کرد و آزادگی آنان توانست نیمی از جهان را تحت تأثیر قرار دهد.
سادهزیستی کارگزاران حکومت اسلامی
آیتالله مظاهری در ادامه، با اشاره به نمونهای از زندگی یکی از کارگزاران حکومت اسلامی در صدر اسلام گفت: غزالی در «احیاء علوم الدین» نمونههایی از این سبک زندگی را نقل کرده است که نشان میدهد سادهزیستی در میان مسئولان و کارگزاران حکومت اسلامی نیز مورد توجه بوده است.
وی افزود: غزالی نقل میکند یکی از استانداران مناطق شام با شکایت مردم مواجه شد. شکایت این بود که استاندار صبحها دیر از خانه خارج میشود، هفتهای یک روز اصلاً از خانه خارج نمیشود و شبها نیز در میان مردم دیده نمیشود.
آیتالله مظاهری ادامه داد: شکایت به مدینه رسید و حکومت مرکزی استاندار را احضار کرد تا درباره این موارد توضیح دهد. او با یک کولهبار و به صورت پیاده از محل مأموریت خود به مدینه آمد. هنگامی که سه مورد شکایت را به او اعلام کردند، پاسخ داد: «هر سه مورد درست است؛ اما علت آن این است که من و خانوادهام کسی را برای انجام امور خانه نداریم و ناچاریم کارهای خانه را خودمان انجام دهیم. پختن نان نیز بر عهده من است و هر روز صبح خمیر میکنم و برای خانوادهام نان میپزم؛ بنابراین، خروج من از خانه کمی به تأخیر میافتد.» در پاسخ به این پرسش که چرا شبها در میان مردم دیده نمیشود، گفت: «وقت خود را میان خدا و مردم تقسیم کردهام؛ نیمی از آن را برای عبادت و راز و نیاز با خدا و نیمی دیگر را برای خدمت به مردم اختصاص دادهام.» هنگامی که درباره غیبت او از جامعه در یک روز هفته سؤال کردند، پاسخ داد: «لباس دیگری ندارم. روز جمعه پیراهنم را میشویند و به همین دلیل نمیتوانم در میان مردم حاضر شوم، مگر برای نماز جمعه.» حکومت مرکزی پس از بررسی این توضیحات به این نتیجه رسید که شکایتها وارد نیست و حق با استاندار است. به همین دلیل، هزار درهم به او پرداخت کردند تا هزینه مسیر بازگشت او باشد.
آیتالله مظاهری افزود: این استاندار پس از بازگشت، در مسجد اعلام کرد که پولی در اختیار دارد که متعلق به بیتالمال نیست و هرکس نیازمند است، میتواند مراجعه کند. مردم آمدند و او این پول را میان فقرا و مستمندان توزیع کرد. مقداری از پول باقی ماند. هنگامی که به خانه رفت و موضوع را با همسرش در میان گذاشت، همسرش پیشنهاد کرد با این پول خدمتکاری خریداری کنند تا در کارهای خانه، از جمله پختن نان، به آنان کمک کند. استاندار پاسخ داد که کار مهمتری وجود دارد. طولی نکشید که مستمندی به خانه او مراجعه کرد و استاندار تمام پول باقیمانده را به او داد. سپس از همسرش پرسید: «این بهتر است یا خریدن خدمتکار؟» همسرش پاسخ داد که کمک به مستمند بهتر است. استاندار نیز گفت: «این مال برای آخرت ما باقی میماند، اما خرید خدمتکار تنها یک منفعت دنیوی دارد.»
آنچه برای خدا انفاق شود، باقی خواهد ماند
آیتالله مظاهری در ادامه با اشاره به ماجرایی از زندگی پیامبر اکرم(ص) گفت: گوسفندی در خانه پیامبر اکرم(ص) ذبح شد و آن حضرت برای نماز رفتند. هنگامی که بازگشتند، به ایشان گفتند که تمام گوسفند از بین رفته و تنها گردن آن باقی مانده است. پیامبر اکرم(ص) فرمودند: «نه؛ بگویید همه آن باقی مانده و فقط گردنش از بین رفته است.» زیرا آنچه انسان انفاق میکند برای او باقی میماند، اما آنچه مصرف میکند، از میان میرود.
آیتالله مظاهری تصریح کرد: وقتی انسان در «احیاء علوم الدین» و تاریخ اسلام مطالعه میکند، نمونههای فراوانی از این دست مشاهده میکند. سادهزیستی در زندگی مسلمانان بر این اساس بود که آنان اسراف و تبذیر و تجملگرایی را قید و زنجیری برای انسان میدانستند و برای حفظ آزادی خود از این قید و زنجیرها فاصله میگرفتند.
فطرت و وجدان اخلاقی در برابر اسراف و تبذیر
وی با اشاره به نقش فطرت، عقل و وجدان اخلاقی در رفتار انسان اظهار کرد: عقل، فطرت و وجدان اخلاقی انسان همگی او را به سمت سادهزیستی و پرهیز از اسراف هدایت میکنند.
آیتالله مظاهری افزود: انسان سه پیامبر در درون خود دارد؛ یکی فطرت است که در عمق جان انسان قرار دارد، دیگری عقل است و سوم وجدان اخلاقی. این سه، انسان را به خوبیها دعوت و از بدیها برحذر میدارند.
وی ادامه داد: وجدان اخلاقی هنگامی که انسان با کار خیری مواجه میشود، او را به انجام آن تشویق میکند و پس از انجام کار خیر نیز او را تحسین میکند. در مقابل، هنگامی که انسان در برابر گناه قرار میگیرد، وجدان اخلاقی او را از ارتکاب گناه برحذر میدارد و اگر مرتکب گناه شود، او را ملامت میکند و به توبه فرا میخواند.
آیتالله مظاهری تصریح کرد: همین وجدان اخلاقی به انسان میگوید اسراف و تبذیر نادرست است. اسراف و تبذیر موجب تبعیض میشود و تبعیض از ظلم نیز بدتر است.
تبعیض اقتصادی، پیامد اسراف و تجملگرایی
وی گفت: اگر در جامعه ظلم وجود داشته باشد، آثار و پیامدهای آن در دنیا و آخرت باقی میماند؛ اما تبعیض از ظلم نیز بدتر است. وجدان اخلاقی انسان به او میگوید که تبعیض نباید وجود داشته باشد.
آیتالله مظاهری افزود: قانون مواسات نیز بر همین اساس استوار است؛ ایثار، گذشت و فداکاری نباید فقط مخصوص خواص باشد. انسان باید از ریختوپاش، اسراف و تبذیر پرهیز کند و آنچه را میتواند در این مسیر مصرف کند، به مستمندان اختصاص دهد.
وی ادامه داد: هنگامی که انسان به اسراف و تبذیر عادت کند، درآمد او دیگر پاسخگوی هزینههایش نخواهد بود. برای اینکه از دیگران عقب نماند، ممکن است به رشوهخواری روی بیاورد.
آیتالله مظاهری اظهار کرد: چرا رشوهخواری رواج پیدا کرده است؟ بخشی از آن به دلیل همین ریختوپاشها و هزینههای اضافی است. خداوند روزی میدهد و نیازی به رشوه گرفتن نیست؛ نیازی به ربا دادن نیز وجود ندارد.
وی گفت: باید همان حد وسطی را رعایت کرد که قرآن کریم میفرماید: «وَکَانَ بَیْنَ ذَلِکَ قَوَامًا». این همان سادهزیستی است و خداوند سادهزیستی را ضامن سامان یافتن زندگی قرار داده است.
رفاه عمومی در گرو مبارزه با تجملگرایی
آیتالله مظاهری با تأکید بر آثار اجتماعی سادهزیستی گفت: اگر سادهزیستی در جامعه حاکم باشد، همه مردم از نظر خوراک، پوشاک، مسکن و ازدواج در رفاه خواهند بود. اینها وعدههای قرآن کریم است.
وی با اشاره به حکومت امیرالمؤمنین(ع) اظهار کرد: امیرالمؤمنین(ع) در مدت پنج سال حکومت با سه جنگ مواجه شدند و هر یک از این جنگها برای ایشان بسیار سنگین بود؛ بهویژه جنگ خوارج که جنگ با افراد خودی بود و فشار زیادی بر آن حضرت وارد کرد.
وی افزود: با وجود این، امیرالمؤمنین(ع) در یکی از خطبهها، در برابر دوست و دشمن، میفرماید: «ای مردم، در حکومت من همه از نظر خوراک، پوشاک، مسکن و ازدواج در رفاه هستند.»
آیتالله مظاهری ادامه داد: هنگامی که به وضعیت دختران و پسران جوان فکر میکنم، بهویژه زمانی که نامههای آنان را دریافت میکنم و از وضعیت خود سؤال میکنند، بسیار ناراحت میشوم.
وی گفت: یکی از آتشهایی که جامعه را تهدید میکند، آتش عزوبت است. پسر نمیتواند ازدواج کند و دختر نمیتواند شوهر کند و بهتدریج مسئله دوستیابی جای ازدواج را میگیرد.
آیتالله مظاهری تصریح کرد: امروز مسئله دوستیابی از آتش نیز بدتر است. آتش ممکن است یکباره همهچیز را نابود کند، اما رفیقبازی و رفیقدوستی به تدریج ریشههای جامعه را از بین میبرد.
وی افزود: به تعبیر قرآن کریم، این روند «لِیُهْلِکَ الْحَرْثَ وَالنَّسْلَ» است و در حال ریشه دواندن در جامعه است. همه این مسائل در اثر چیست؟
تجملگرایی، جامعه را در معرض نابودی قرار میدهد
آیتالله مظاهری گفت: اگر تجملگرایی در ازدواج کنار گذاشته شود، نتیجه بسیار خوبی خواهد داشت؛ اما اگر این روند ادامه پیدا کند، قرآن کریم درباره سرنوشت چنین جامعهای میفرماید: «وَإِذَا أَرَدْنَا أَنْ نُهْلِکَ قَرْیَهً أَمَرْنَا مُتْرَفِیهَا فَفَسَقُوا فِیهَا فَحَقَّ عَلَیْهَا الْقَوْلُ فَدَمَّرْنَاهَا تَدْمِیرًا.»
وی افزود: هنگامی که عیاشی، اشرافیگری، تبذیر و ریختوپاش در میان یک ملت افزایش پیدا کند، آن ملت مستوجب عذاب خواهد شد و نابود میشود. همین مشکلاتی که امروز در جامعه وجود دارد، از هر آتشی بدتر است.
بازگشت به سادهزیستی، راه مقابله با فقر
آیتالله مظاهری در ادامه با طرح این پرسش که برای اصلاح این وضعیت چه باید کرد، گفت: باید از این روش و منش بازگردیم و به همان روش مسلمانان صدر اسلام برگردیم.
وی افزود: مقصود از سادهزیستی این نیست که مردم از امکانات و رفاه محروم باشند. باید زندگی همراه با رفاه داشته باشیم، اما از ریختوپاش و تجملگرایی پرهیز کنیم.
وی ادامه داد: اگر پول بیشتری وارد جامعه شد، باید بخش مازاد آن را بر اساس قانون مواسات صرف مستمندان کرد. اگر چنین روشی در جامعه اجرا شود، یک یا دو سال طول نمیکشد که جامعه ما به جامعهای منهای فقر تبدیل خواهد شد.
آیتالله مظاهری گفت: امام زمان(عج) هنگامی که ظهور میکنند، زندگی را به زندگی منهای فقر، منهای غم و غصه، منهای اضطراب خاطر و منهای نگرانی تبدیل خواهند کرد.
وی افزود: این مسئله معجزه نیست. معجزه مربوط به آنجایی است که قرار باشد در مدت کوتاهی بر جهان مسلط شوند و حکومت جهانی شکل گیرد. آن انقلاب دفعی به معجزه نیاز دارد؛ اما پس از آن، اسلام و قرآن در جامعه پیاده میشود.
آیتالله مظاهری تصریح کرد: وقتی اسلام و قرآن پیاده شد، نتیجه آن روشن است؛ زندگی منهای فقر، زندگی منهای غم و غصه، زندگی منهای اضطراب خاطر و زندگی منهای نگرانی.
سلمان فارسی؛ الگوی سادهزیستی
آیتالله مظاهری با اشاره به زندگی سلمان فارسی گفت: سلمان فارسی استاندار مدائن بود. نقل شده است که در هنگام مرگ او، بالای سرش رفتم و دیدم گریه میکند.
وی افزود: به او گفتم: «تو که درجه دهم از پیغمبر اکرم(ص) گرفتهای و دربارهات گفته شده است «مِنّا أَهلَ البَیت»، چرا گریه میکنی؟» به او گفتم که اکنون از دنیا به بهشت میروی.
سلمان گفت: «روایتی از پیغمبر اکرم(ص) به یادم آمده است که مرا متلاطم کرده است. پیامبر اکرم(ص) فرمودند در روز قیامت گردنههایی وجود دارد که از آنها عبور نمیکنند مگر سبکباران.»
آیتالله مظاهری افزود: «نَجَا الْمُخَفَّفُونَ وَهَلَکَ الْمُثْقَلُونَ.» سپس به زندگی سلمان نگاه کردم. او یک مغازه اجارهای داشت؛ همان مغازهای که در آن مینشست و کار استانداری خود را انجام میداد.
وی ادامه داد: یک پوست گوسفند داشت که هم فرش او بود و هم رختخوابش، یک کاسه گلی، یک آفتابه گلی، یک قلم و دوات و یک عصا نیز داشت.
آیتالله مظاهری گفت: اما پول چه میشد؟ زندگی چگونه اداره میشد؟ با ایثار، گذشت و فداکاری.
سیره علوی در مصرف بیتالمال باید سرمشق باشد
آیتالله مظاهری با اشاره به توصیه امیرالمؤمنین(ع) به کارگزاران حکومت اظهار کرد: امیرالمؤمنین(ع) در نهجالبلاغه خطاب به استانداران و کارگزاران حکومت جملهای دارد که باید برای ما سرمشق باشد.
وی افزود: امیرالمؤمنین(ع) خطاب به کارگزاران خود میفرماید: «أَدَقُّوا أَقْلَامَکُمْ، وَقَارِبُوا بَیْنَ سُطُورِکُمْ…» و آنان را از سخنان و هزینههای زائد برحذر میدارد.
آیتالله مظاهری تصریح کرد: به خدا قسم، اگر این جمله در دولت و ملت اجرا شود، انقلاب عجیبی در جامعه ایجاد خواهد شد.
وی ادامه داد: امیرالمؤمنین(ع) به کارگزار خود میفرماید هنگام نوشتن نامه، قلم را باریک کن، میان سطرها فاصله زیادی قرار نده و اصل مطلب را بنویس. از سخنان زائد، تملق و مطالب غیرضروری پرهیز کن.
وی گفت: علت این تأکید آن است که اگر قلم درشت باشد و میان سطرها فاصله زیادی قرار گیرد و اصل مطلب نیز نوشته نشود، کاغذ بیشتری مصرف خواهد شد و در نتیجه، اموال بیتالمال بیشتر مصرف میشود. اموال مسلمانان تحمل چنین هزینههایی را ندارد.
آیتالله مظاهری گفت: اگر دولت، ملت و همه مردم این جمله را سرمشق زندگی خود قرار دهند، تحول بزرگی در جامعه ایجاد خواهد شد.
وی افزود: هنگامی که در کلاس اول درس میخواندیم، معلم به ما سرمشق میداد و ما باید تلاش میکردیم مانند آن بنویسیم. امروز نیز باید از رسولالله(ص) و پیغمبر اکرم(ص) سرمشق بگیریم.
آیتالله مظاهری بیان کرد: باید ببینیم آیا میتوانیم زندگی منهای فقر داشته باشیم یا نه؛ آیا میتوانیم زندگی منهای غم و غصه داشته باشیم یا نه؛ آیا میتوانیم زندگی مرفه داشته باشیم یا نه؛ آیا میتوانیم فقر را از جامعه برداریم یا نه و آیا میتوانیم اختلافهایی را که ریشه اقتصادی دارد، برطرف کنیم یا نه.