شفقنا – ایران متعهد شده است که در چارچوب توافقی برای بازگشایی تنگه هرمز، مانع عبور ناوهای جنگی نیروی دریایی آمریکا از این آبراه شود؛ اقدامی که در راستای هدف تهران برای محدودسازی حضور نظامی چند دههای واشنگتن در خلیج فارس صورت میگیرد.
به گزارش سرویس ترجمه شفقنا، مقامهای ایرانی این تهدید را علناً و در جریان مذاکرات با عمان مطرح کردهاند. مقامهای آمریکایی به میانجیها گفتهاند که محدودیتهای ایران یا وضع عوارض بر رفتوآمد در تنگه هرمز را نخواهند پذیرفت. این موضوع یکی از چندین اختلاف جدی میان واشنگتن و تهران است که باعث تأخیر در نهایی شدن توافق شده است.
تحلیلگران و فرماندهان ارشد نظامی سابق آمریکا ادعا میکنند که از نظر نظامی، بعید است ایران بتواند در صورت تصمیم نیروی دریایی ایالات متحده به عبور از تنگه هرمز، مانع دسترسی این نیرو به خلیج فارس شود. پنتاگون در ماه آوریل، در اوج جنگ، دو ناوشکن نیروی دریایی آمریکا مجهز به موشکهای هدایتشونده را از تنگه هرمز عبور داد.
با این حال، ایران با مطرح کردن خواستههایی حداکثری ممکن است در حال سنجش تمایل رئیسجمهور دونالد ترامپ برای ازسرگیری جنگ یا انتخاب راهی برای خروج از این درگیری باشد؛ حتی اگر این امر به معنای آن باشد که ترامپ در کوتاهمدت برای مقابله با تلاش ایران جهت جلوگیری از حضور آمریکا در خلیج فارس اقدامی به عمل نیاورد.
جاناتان پانیکوف، مقام ارشد پیشین اطلاعاتی آمریکا که اکنون در اندیشکده شورای آتلانتیک در واشنگتن فعالیت میکند، گفت: صرفنظر از اینکه ترامپ چه کاری انجام دهد، نتیجه بنیادی این خواهد بود که ایران عملاً کنترل قابلتوجهی بر تنگه هرمز پیدا خواهد کرد.
یک مقام آمریکایی گفت دولت ترامپ تنها در صورتی با ترتیباتی در تنگه هرمز موافقت خواهد کرد که ایران هیچ عوارض یا هزینهای دریافت نکند و نتواند دسترسی هیچکس به این آبراه استراتژیک را منع کند. او افزود هر مسیر مشخصی که برای کشتیرانی تعیین شود، موقتی خواهد بود. مقام آمریکایی دیگری گفت اگر تهران این مسیر دریایی را بدون هیچ مانعی باز کند، آمریکا محاصره بنادر ایران را لغو خواهد کرد.
ترامپ روز پنجشنبه در گفتوگو با خبرنگاران اذعان کرد که ایران «همیشه میتواند چیزی شلیک کند، همیشه میتواند چیزی داشته باشد یا یک مین بیندازد؛ و اگر حتی یک مین آنجا رها شده باشد، به نوعی همهچیز را به هم میریزد، چون مردم نمیخواهند قایقهای یک میلیارد دلاری خود را به دریا بفرستند و بهطور تصادفی با یک مین برخورد کنند».
یادداشت تفاهمی که ترامپ در ماه ژوئن با ایران امضا کرد نیز با هدف بازگشایی تنگه هرمز و هموار کردن مسیر برای مذاکرات عمیقتر و در نهایت پایان جنگ تنظیم شده بود. اما این تفاهم در پی عهدشکنی واشنگتن از هم فروپاشید.
مقامها گفتند پیشنویس توافق درباره تنگه هرمز بهطور موقت یک مسیر ورودی در نزدیکی ایران و یک مسیر خروجی در نزدیکی عمان ایجاد خواهد کرد.
این توافق میتواند به باز شدن گره جریان انرژی از طریق تنگه هرمز و کاهش فشار بر اقتصاد جهانی کمک کند. اما کشورهای عربی صادرکننده انرژی در خلیج فارس، با وجود فرسودگی ناشی از جنگی که اقتصادهای آنان را بهشدت تحت تأثیر قرار داده است، نگراناند که این توافق به ایران امکان دهد بهطور دائمی در تصمیمگیری درباره آبراهی که شریان مالی حیاتی آنهاست، نقش داشته باشد.
دیپلماتهای تهران اصرار دارند که برای بازگشایی کامل تنگه هرمز اقدامات بیشتری لازم است؛ از جمله کاهش یا لغو تحریمهای نفتی و پایان دادن به محاصره بنادر ایران از سوی آمریکا.
بر اساس گزارشها، کشتیهای اسرائیلی نیز از عبور از تنگه هرمز منع خواهند شد. همچنین کشتیها یا محمولههایی که با اقدامات علیه متحدان منطقهای ایران مرتبط باشند، اجازه عبور نخواهند داشت. کشورهایی که به ایران خسارت وارد کردهاند نیز پیش از آنکه اجازه عبور از این کریدور را پیدا کنند، ملزم به پرداخت غرامت خواهند بود.
علی واعظ، مدیر پروژه ایران در «گروه بحران»، گفت ممنوعیت حضور کشتیهای جنگی در قلب مطالبات تهران قرار دارد.
«کنترل ایران با هدف فراهم کردن ابزارهایی برای جلوگیری از دسترسی شناورهای متخاصم طراحی شده است.»
نظارت ایران بر هرمز مجموعهای از سرمایهگذاریهای اقتصادی و امنیتی در منطقه خلیج فارس را با پیچیدگی مواجه خواهد کرد. معمولاً حدود یکپنجم نفت جهان از تنگه هرمز عبور میکند و سالانه دهها میلیارد دلار گاز طبیعی مایعشده قطر نیز از همین مسیر انتقال مییابد. دبی نیز از طریق بندر جبلعلی، در نزدیکی تنگه، یک تجارت پرسود کشتیرانی را اداره میکند.
حضور دائمی نیروی دریایی آمریکا در خلیج فارس به سال ۱۹۷۱ بازمیگردد؛ زمانی که ایالات متحده کنترل یک پایگاه بریتانیایی در بحرین را در دست گرفت و بعدها آن را به مقر ناوگان پنجم نیروی دریایی آمریکا تبدیل کرد. حضور نظامی آمریکا در خلیج فارس طی دهههای اخیر گسترش یافت و شمار نیروهای آمریکایی در پایگاههای کویت، عربستان سعودی، قطر و امارات متحده عربی به ۳۰ هزار نفر رسید.
اما حملات ایران به این پایگاهها پنتاگون را وادار کرده است نیروهای خود را جابهجا کند و بهشدت به تأسیسات کمخطرتر در خارج از خلیج فارس متکی شود؛ تغییری که نشان میدهد جنگ چگونه تاکنون نیز نحوه استقرار و وضعیت نظامی آمریکا را تغییر داده است.
روزمری کلانیک، مدیر برنامه خاورمیانه در اندیشکده «اولویتهای دفاعی» و منتقد حضور نظامی آمریکا در خاورمیانه، گفت: آنها عملاً ما را از خلیج فارس بیرون راندهاند، دستکم از نظر توان نظامیای که قابل استفاده باشد.
در اوایل جنگ، ایران از آغاز دورهای جدید خبر داد که در آن کنترل تنگه هرمز را در اختیار خواهد داشت. رهبران ایران این کنترل را نوعی تضمین امنیتی، مشابه برنامه هستهای و زرادخانه موشکی کشور، میدانند.
ایران نهادی دولتی با عنوان «سازمان تنگه خلیج فارس» ایجاد کرده و از مالکان کشتیها خواسته است برای عبور از تنگه در این نهاد ثبتنام کنند و بابت بیمه نیز به آن هزینه بپردازند. آمریکا این نهاد را تحریم کرده و هر شرکت کشتیرانی را که با آن معامله کند، به مجازات تهدید کرده است.
در حالی که آمریکا منکر آن است که ایران کنترل تنگه هرمز را در دست دارد، این کشور در جریان درگیریها تنها گاهبهگاه و آن هم برای مأموریتهایی کوتاهمدت، حضور کشتیهای جنگی خود در خلیج فارس را به خطر انداخته است. کشتیهای تجاری نیز بدون تضمینهایی مبنی بر اینکه ایران به آنها حمله نخواهد کرد، تمایلی به عبور از این گلوگاه دریایی ندارند. در مجموع، تردد در تنگه هرمز بهشدت مختل شده است.
محسن رضایی، مشاور رهبر انقلاب اسلامی، روز پنجشنبه گفت ایران اجازه نخواهد داد مسیرهای جایگزین برای عبور از تنگه ایجاد شوند.
کریس لانگ، افسر پیشین نیروی دریایی بریتانیا در خلیج فارس که اکنون رئیس بخش اطلاعات در گروه مشاوره کشتیرانی «Neptune P۲P Group» است، گفت انتظار دارد جریان انتقال انرژی از این آبراه برای سالها «کُند و محدود» باقی بماند.
مقامهای کشورهای خلیج فارس اذعان دارند که توافق پیشنهادی، کنترل تنگه هرمز را در اختیار تهران قرار میدهد و این امر ممکن است دائمی باشد؛ اما میگویند در شرایط کنونی، این بهترین گزینه آنهاست. ایران نشان داده است که حاضر است تنش را تشدید کند و جنگ را تا حد امکان برای متحدان منطقهای واشنگتن پرهزینه سازد.
کشورهای حوزه خلیج فارس از هماکنون در حال بررسی طرحهایی برای دور زدن تنگه هرمز هستند؛ از جمله توسعه خطوط لوله به سمت دریای سرخ و خلیج عمان و همچنین افزایش سرمایهگذاری در ذخیرهسازی نفت در خارج از کشور. اما مقامهای منطقه میگویند بدون دستیابی به یک توافق صلح معتبر، مسیرهای جایگزین مانع از آن نخواهند شد که ایران زیرساختهای انرژی آنها را هدف قرار ندهد.
این خبر را اینجا ببینید.