شفقنا – دانشمندان آمریکایی برای نخستین بار با استفاده از هوش مصنوعی (AI) ویروسهای عملکردیای را ایجاد کردهاند که در طبیعت وجود ندارند؛ قابلیتی که به گفته پژوهشگران میتواند به پیشرفت علم پزشکی کمک کند، اما در عین حال خطرات جدی برای امنیت زیستی نیز به همراه داشته باشد.
پژوهشگران دانشگاه استنفورد و مؤسسه برودِ مؤسسه فناوری ماساچوست (MIT) و دانشگاه هاروارد، با استفاده از هوش مصنوعی هزاران ژنوم کامل ویروسی را طراحی کردند. نتایج این پژوهش در مجله علمی ساینس منتشر شد.
تقریباً ۳۰۰ مورد از این طرحها بهصورت شیمیایی سنتز و در آزمایشگاه آزمایش شدند که در نهایت به تولید ۱۶ ویروس زنده و دارای قابلیت تکثیر منجر شد.
این ویروسها از نوع باکتریوفاژ بودند؛ یعنی موجوداتی که بهجای انسان، باکتریها را آلوده میکنند. این ویروسها بر اساس یک فاژ طبیعی موسوم به ΦX۱۷۴ طراحی شده بودند. برخی از نسخههایی که هوش مصنوعی طراحی کرده بود، در از بین بردن سویههایی از باکتری E. coli (اشرشیا کلی) که در برابر درمان مقاومت پیدا کرده بودند، عملکرد مؤثرتری نسبت به فاژهای طبیعی نشان دادند.
پیش از این، از هوش مصنوعی بهطور گسترده برای طراحی ژنها و پروتئینهای منفرد استفاده شده بود، اما پژوهشگران میگویند این نخستین بار است که نشان داده میشود مدلهای مولد هوش مصنوعی میتوانند یک ژنوم کامل و عملکردی ویروسی را طراحی کنند.
فاطمه وفایی، استاد زیستفناوری در دانشگاه نیوساوثولز، تأکید کرد که این فاژها هیچ خطری برای انسان ندارند، اما گفت چنین قابلیتی میتواند در آینده نگرانیهای امنیتی ایجاد کند.
او در گفتوگو با الجزیره گفت: مسئله کمتر این است که «آیا باید نگران این ویروس باشیم؟» و بیشتر این است که «هوش مصنوعی حالا اصلاً میتواند چنین کاری انجام دهد».
او خواستار نظارت و کنترلهای قویتر شد.
با این حال، کارشناسان خاطرنشان کردند که طراحی عوامل بیماریزای خطرناکِ انسانی همچنان بسیار دشوارتر از ایجاد باکتریوفاژهای نسبتاً ساده است.
این دستاورد در شرایطی حاصل شده است که نگرانیها درباره سامانههای خودمختار هوش مصنوعی که خارج از دستورالعملهای تعیینشده برای خود عمل میکنند، رو به افزایش است. مدلهایی که توسط شرکتهای متا پلتفرمز، اوپااِیآی و آنتروپیک توسعه یافتهاند، اخیراً در جریان آزمایشهای امنیتی اقدام به فعالیتهای سایبری بدون مجوز کردهاند.
مؤسسه امنیت هوش مصنوعی بریتانیا نیز این هفته گزارش داد که عوامل هوش مصنوعی در جریان ارزیابیها، افراد و سازمانهای واقعی را هدف قرار داده، هویتهای جعلی ایجاد کرده و تلاش کردهاند کدهای مخرب را وارد سیستمها کنند.
هیچیک از این حوادث شامل تحقیقات زیستی نبود، اما این رویدادها نگرانیهایی را درباره دسترسی سامانههای هوش مصنوعیِ روزبهروز توانمندتر به ابزارهای قدرتمند، از جمله ابزارهایی که برای طراحی ویروسها استفاده میشوند، افزایش دادهاند.
این آزمایش همچنین در بحبوحه ازسرگیری بحثها در آمریکا درباره تحقیقات مرتبط با ویروسهای خطرناک و منشأ کووید-۱۹ انجام شده است.
این احتمال که همهگیری کووید-۱۹ در پی یک حادثه آزمایشگاهی در «مؤسسه ویروسشناسی ووهان» که با بودجه آمریکا تأمین مالی میشد آغاز شده باشد، پس از بازجوییهای اخیر کنگره آمریکا از آنتونی فائوچی، مشاور پیشین کاخ سفید در امور کرونا، بار دیگر به موضوعی مهم در عرصه سیاسی آمریکا تبدیل شده است.
فائوچی روز پنجشنبه پس از آنکه از پاسخ دادن به پرسشهایی درباره منشأ کووید-۱۹ و تأمین مالی تحقیقات درباره ویروس کرونا در ووهان خودداری کرد، از سوی یک کمیته سنای آمریکا به دلیل بیاحترامی به احضاریه و خودداری از همکاری، در وضعیت «توهین به کنگره» قرار گرفت.
تحقیقات زیستی با تأمین مالی آمریکا در خارج از این کشور نیز پس از آن مورد توجه و بررسی قرار گرفته است که تولسی گبرد، مدیر پیشین اطلاعات ملی آمریکا، اسنادی منتشر کرد که نشان میداد واشنگتن از آزمایشگاههای زیستی در اوکراین حمایت کرده است؛ آزمایشگاههایی که روی عوامل بیماریزای خطرناک تحقیق میکردند و برخی از این مراکز درگیر تحقیقات «افزایش کارکرد» بودهاند.
روسیه مدتهاست آمریکا را متهم میکند که از طریق برنامههای مرتبط با پنتاگون، شبکهای از آزمایشگاههای زیستی را در کشورهای سابق اتحاد جماهیر شوروی ایجاد کرده است. مسکو بارها به مراکز تحت حمایت مالی آمریکا در اوکراین اشاره کرده است؛ مراکزی که تحقیقات در آنها شامل عوامل بیماریزای خطرناکی از جمله سیاهزخم، طاعون و آنفلوانزای پرندگان بوده است.
این خبر را اینجا ببینید.