شفقنا افغانستان- مرگ پنج شهروند افغان در دشتهای ولسوالی چهاربرجک ولایت نیمروز، بار دیگر تصویری تلخ از وضعیت مهاجرتهای غیرقانونی و پرخطر افغانها را به نمایش گذاشت. گروهی از مسافران که برای رسیدن به مرز ایران راهی یکی از دشوارترین مسیرهای بیابانی منطقه شده بودند، در میان گرمای شدید، طوفان شن، خرابی موتر و نبود امکانات کافی گرفتار شدند؛ پنج نفر جان باختند و سرنوشت ۱۴ نفر دیگر همچنان نامعلوم باقی مانده است.
به گزارش شفقنا افغانستان؛ این حادثه تنها یک رویداد مرزی نیست؛ بلکه نشانهای از یک بحران گستردهتر انسانی است که سالهاست هزاران شهروند افغان را به سوی مسیرهای ناامن مهاجرت سوق میدهد؛ مسیری که بسیاری برای فرار از مشکلات اقتصادی، ناامنی، نبود فرصتهای شغلی و آینده نامعلوم انتخاب میکنند.
نیمروز؛ گذرگاهی میان امید و خطر
ولایت نیمروز در جنوبغرب افغانستان، به دلیل هممرزی با ایران یکی از مسیرهای اصلی مهاجرت زمینی افغانها به شمار میرود. شهر زرنج، مرکز این ولایت در سالهای گذشته به یکی از نقاط مهم تجمع مهاجرانی تبدیل شده است که قصد دارند از راههای غیررسمی وارد ایران شوند.
اما عبور از این مسیر آسان نیست. دشتهای گسترده، گرمای طاقتفرسا، کمبود آب، نبود نشانههای مسیر و فعالیت شبکههای قاچاق انسان، این منطقه را به یکی از خطرناکترین مسیرهای مهاجرت تبدیل کرده است.
در تازهترین رویداد، مسافران یک موتر پس از حرکت از زرنج به سمت مرز ایران، در دشت مارگو گرفتار شدند. خرابی موتر و شرایط سخت محیطی باعث شد که شماری از آنان توان ادامه مسیر را از دست بدهند و جان خود را از دست بدهند.
مهاجرت قاچاقی؛ انتخابی از سر اجبار یا یک خطر آگاهانه؟
بخش بزرگی از کسانی که وارد مسیرهای قاچاقی میشوند، با آگاهی از خطرات آن این راه را انتخاب میکنند؛ اما برای بسیاری از آنان این انتخاب میان «خطر کردن» و «ماندن در شرایط دشوار» است.
در سالهای اخیر، بحران اقتصادی افغانستان، افزایش بیکاری، کاهش فرصتهای درآمدی و محدودیتهای موجود در مسیرهای قانونی مهاجرت، فشار بیشتری بر خانوادهها وارد کرده است.
بسیاری از شهروندان افغان، بهویژه جوانان برای یافتن کار، امنیت یا امکان حمایت از خانوادههای خود راه مهاجرت را در پیش میگیرند. اما زمانی که مسیرهای قانونی محدود باشد، شبکههای قاچاق به گزینهای در دسترس تبدیل میشوند؛ شبکههایی که معمولاً بدون توجه به جان و سلامت افراد، تنها به دنبال دریافت هزینههای سنگین هستند.
خطرهای پنهان در مسیرهای مهاجرت
مسیرهای قاچاقی افغانستان به کشورهای همسایه، بهویژه از راه نیمروز به ایران، با خطرهای متعددی همراه است.
از جمله این خطرها میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
شرایط سخت طبیعی: گرمای شدید، طوفان شن، تشنگی و گم شدن در بیابان.
سوءاستفاده قاچاقبران: رها کردن مهاجران در مسیر، دریافت پولهای هنگفت و بیتوجهی به امنیت آنان.
خطرهای مرزی: برخوردهای امنیتی، بازداشت یا حوادث مرگبار در مناطق مرزی.
نبود خدمات اضطراری: بسیاری از این مسیرها خارج از دسترس نیروهای امدادی قرار دارند.
مرگ مهاجران در مسیرهای بیابانی نیمروز، پدیدهای تازه نیست و در سالهای گذشته نیز گزارشهای متعددی از جانباختن افغانها در این مسیرها منتشر شده است.
هشدار سازمان ملل؛ نیاز به راههای امن مهاجرت
کمیساریای عالی سازمان ملل در امور پناهندگان پس از این حادثه، با ابراز تأسف از جانباختن شهروندان افغان، تأکید کرد که هیچ انسانی نباید برای یافتن امنیت و فرصت، جان خود را در سفرهای خطرناک به خطر بیندازد.
این نهاد تأکید کرده است که برای جلوگیری از تکرار چنین حوادثی، باید فرصتهای بیشتر، حمایتهای انسانی و مسیرهای امن و قانونی مهاجرت فراهم شود.
پیام سازمان ملل در واقع به یک مسئله اساسی اشاره دارد: تا زمانی که عوامل اصلی مهاجرتهای اجباری مانند فقر، نبود فرصتهای اقتصادی و محدودیت دسترسی به مسیرهای قانونی حل نشود، هشدارها به تنهایی نمیتواند مانع ادامه این سفرهای خطرناک شود.
بحران مهاجرت؛ مسئلهای فراتر از مرزها
مهاجرت افغانها تنها یک مسئله داخلی یا منطقهای نیست؛ بلکه به موضوعی انسانی در سطح بینالمللی تبدیل شده است. کشورهای همسایه افغانستان، بهویژه ایران و پاکستان در سالهای گذشته میزبان میلیونها مهاجر افغان بودهاند، اما فشارهای اقتصادی، محدودیتهای اقامتی و سیاستهای مهاجرتی سختگیرانه، شرایط را برای بسیاری از مهاجران دشوارتر کرده است.
از سوی دیگر، کشورهای مقصد نیز با چالش مدیریت مهاجرتهای غیرقانونی روبهرو هستند. نبود یک چارچوب هماهنگ منطقهای و بینالمللی برای مهاجرت امن، باعث شده است که بسیاری از افراد به جای استفاده از مسیرهای قانونی به شبکههای قاچاق وابسته شوند.
این در حالیست که مرگ مهاجران افغان در دشت مارگو، تنها یک حادثه طبیعی یا مرزی نیست؛ بلکه نتیجه زنجیرهای از مشکلات اقتصادی، اجتماعی و سیاسی است که مردم را به انتخاب مسیرهای پرخطر مجبور میکند. ادامه این وضعیت نشان میدهد که مقابله با مهاجرتهای غیرقانونی تنها با کنترل مرزها امکانپذیر نیست و نیازمند پرداختن به ریشههای مهاجرت، ایجاد فرصتهای اقتصادی و فراهم کردن مسیرهای امن برای جابهجایی انسانها است.
تا زمانی که بسیاری از شهروندان افغان میان «ماندن بدون چشمانداز» و «سفر پرخطر برای یافتن آیندهای بهتر» مجبور به انتخاب باشند، تراژدیهایی مانند حادثه نیمروز احتمالاً همچنان تکرار خواهد شد.