شفقنا افغانستان- اظهارات اخیر ضمیر کابلوف، نماینده ویژه رئیسجمهور روسیه در امور افغانستان بار دیگر موضوع جایگاه طالبان در ساختارهای منطقهای را به صدر توجهات بازگردانده است. کابلوف اعلام کرده که مخالفت یکی از اعضای سازمان همکاری شانگهای مانع اصلی پیوستن طالبان به این سازمان شده است؛ اظهاراتی که به باور ناظران، اشارهای غیرمستقیم به پاکستان دارد.
به گزارش شفقنا افغانستان؛ روزنامه روسی ایزوستیا گزارش داده است که اسلامآباد در شرایط کنونی مهمترین مخالف حضور رسمی طالبان در سازمان همکاری شانگهای محسوب میشود. این در حالی است که افغانستان از سال ۲۰۱۲ به عنوان عضو ناظر این سازمان پذیرفته شده بود، اما پس از بازگشت طالبان به قدرت در سال ۲۰۲۱، مشارکت عملی کابل در فعالیتهای سازمان عملاً متوقف شد و نمایندگان افغانستان از سال ۲۰۲۰ تاکنون در نشستهای رسمی این نهاد حضور نداشتهاند.
تصمیمگیری اجماعی؛ مانع نخست
سازمان همکاری شانگهای بر اساس اصل اجماع عمل میکند و هر تصمیم مهم، از جمله پذیرش اعضای جدید، نیازمند موافقت تمامی کشورهای عضو است. ضمیر کابلوف تأکید کرده است که طالبان خواهان عضویت کامل در این سازمان هستند و بسیاری از اعضا نیز با مقامهای کابل در تعامل قرار دارند اما مخالفت یک عضو، روند عضویت را متوقف کرده است.
کارشناسان معتقدند تنشهای فزاینده میان طالبان و پاکستان در ماههای اخیر، زمینهساز این مخالفت شده است. روابط دو طرف از سال گذشته به دلیل درگیریهای مرزی، حملات متقابل و اختلافات امنیتی بر سر فعالیت گروه تحریک طالبان پاکستان (TTP) وارد مرحلهای بیسابقه از تنش شده است. اسلامآباد بارها طالبان را به پناه دادن به اعضای این گروه متهم کرده؛ اتهامی که کابل آن را رد کرده است.
مانع بزرگتر؛ مسئله مشروعیت سیاسی
با وجود تمرکز بر نقش پاکستان، برخی تحلیلگران روسی معتقدند چالش اصلی طالبان صرفاً مخالفت یک عضو نیست. به باور آنان، مسئله مهمتر این است که طالبان هنوز از سوی تمامی اعضای سازمان همکاری شانگهای به رسمیت شناخته نشده است.
در حال حاضر اعضای این سازمان رویکردهای متفاوتی نسبت به طالبان دارند. برخی کشورها روابط سیاسی و اقتصادی خود را با کابل گسترش دادهاند، اما هنوز اجماع منطقهای درباره به رسمیت شناختن رسمی طالبان شکل نگرفته است. از این رو حتی در صورت رفع مخالفت احتمالی پاکستان، روند عضویت کامل افغانستان با موانع حقوقی و سیاسی دیگری مواجه خواهد بود.
سیاست روسیه؛ تعامل بدون شناسایی کامل
در حالی که عضویت طالبان در سازمان همکاری شانگهای با چالش روبهرو است، روسیه مسیر توسعه روابط با کابل را ادامه داده است. مقامهای روسی از حضور نمایندگان طالبان در نشستهای آینده «فرمت مسکو» خبر دادهاند و دو طرف در ماههای اخیر همکاریهای خود را در حوزههای مختلف گسترش دادهاند.
امضای توافقنامه همکاری فنی و نظامی میان مسکو و کابل نیز نشان میدهد روسیه به دنبال حفظ نفوذ و نقشآفرینی فعال در افغانستان پس از خروج نیروهای غربی است. این رویکرد بیانگر آن است که کرملین میان تعامل عملی با طالبان و موضوع عضویت رسمی این گروه در نهادهای منطقهای تفاوت قائل است.
آینده عضویت افغانستان در شانگهای
همزمان با این تحولات، مقامهای سازمان همکاری شانگهای از بازنگری در برخی سازوکارهای حقوقی این نهاد خبر دادهاند. با این حال، تا زمان نهایی شدن این اصلاحات، وضعیت افغانستان به عنوان عضو ناظر تغییری نخواهد کرد.
ناظران سیاسی معتقدند آینده حضور طالبان در سازمان همکاری شانگهای بیش از هر چیز به دو عامل وابسته است: نخست کاهش تنشها میان کابل و اسلامآباد و دوم افزایش پذیرش سیاسی طالبان در سطح منطقهای و بینالمللی. بدون تحقق این دو شرط، عضویت کامل افغانستان در این سازمان همچنان دور از دسترس خواهد بود.
این در حالیست که تحولات اخیر نشان میدهد طالبان برای خروج از انزوای سیاسی و حضور در ساختارهای مهم منطقهای همچنان با موانع جدی روبهرو هستند. هرچند روسیه، چین و برخی کشورهای منطقه به تعامل با کابل ادامه میدهند، اما اختلافات امنیتی با پاکستان و نبود اجماع بینالمللی درباره مشروعیت طالبان، مهمترین چالشهای پیش روی این گروه در مسیر عضویت در سازمان همکاری شانگهای به شمار میرود.