شفقنا- مجری طرح ملی نهجالبلاغه خوانی گفت: منبر، رسانهای قدسی است که از تلاقی دو عنصر «عقلانیت قطعی فقهی» و «عاطفه پرشور حسینی» تولید قدرت میکند. روضه اصیل خاستگاه عقلانیت و مسئولیتپذیری است و اگر این پیوند محتوایی صورت گیرد، گرههای ذهنی باز خواهند شد.
به گزارش شفقنا، مشروح گفتگوی شفقنا با حجتالاسلام اشکان صادقنژاد مدیر گروه کشوری فرهنگی تبلیغی شیفتگان حضرت رضا (ع) و مجری طرح ملی نهجالبلاغه خوانی در ادامه تقدیم نگاه مخاطبان میشود:
ما امروز با هجمه سنگین رسانهای و پمپاژ بیسابقه شبهات در فضای مجازی روبرو هستیم که مستقیم قلب و ذهن نسل جوان را هدف گرفته است. در این «جنگ شناختی»، منبر حسینی و خیمه امام حسین (ع) چه کارکرد رسانهای و تبیینی دارند؟ آیا هنوز هم خطابه سنتی میتواند در برابر رسانههای مدرن قد علم کند؟
برای تحلیل درست، ابتدا باید بستر و جبههآرایی دشمن را به دقت رصد کنیم. امروز دشمن از زمینگیر کردن ما در خاکریزهای جغرافیایی مأیوس شده و تمام جنود و ابزارهای خود را به اتاق جنگ ادراکی آورده است تا با ایجاد «مارپیچ سکوت»، تردید در ارادهها و گسست نسلی، جامعه را دچار ناامیدی کند. در این میان، منبر حسینی صرفاً یک سکوی چوبی برای سخنرانی یکطرفه نیست. منبر، رسانهای قدسی است که از تلاقی دو عنصر «عقلانیت قطعی فقهی» و «عاطفه پرشور حسینی» تولید قدرت میکند؛ ساختاری متمایز که هیچ رسانه مدرن یا الگوریتم هوش مصنوعی قادر به بازتولید آن نیست. منبر محرم اگر با مغزافزار دقیق دینی و تکیه بر متون اصیل اداره شود، پاتک اصلی به جنگ شناختی است. سیره امام سجاد (ع) و خطبههای تبیینی حضرت زینب (س) در کوفه و شام دقیقاً برای درهم شکستن روایت تحریفشده اموی از دین و واقعه کربلا بود؛ لذا ما امروز در تداوم همان سنگر و رسالت رسانهای هستیم.
به مغزافزار دینی و محتوای منبر اشاره کردید. جنابعالی به عنوان مجری طرح ملی نهجالبلاغهخوانی، چقدر ضرورت میبینید که خطبا در منبرهای محرم، معارف حماسه حسینی را به سیره علوی و متون متقنی مثل نهجالبلاغه گره بزنند تا پاسخگوی گرههای ذهنی جوان امروز درباره کارآمدی دین و عدالت اجتماعی باشد؟
این یک اصل اساسی در «فقه تبلیغ» است. بزرگترین ظلم و تحریف در حق نهضت حسینی این است که آن را در سال ۶۱ هجری منجمد کنیم. خط سیر کربلا دقیقاً در امتداد خط حکومت امیرالمؤمنین (ع) است. وقتی امام حسین (ع) هدف حرکت خود را اصلاح امت جدشان و امر به معروف و نهی از منکر معرفی میکنند، یعنی ما با یک فقه اجتماعی زنده روبرو هستیم.
منبر موفق منبری است که از لایه نقل محض تاریخی عبور کند و به لایه تبیین قواعد جاری جامعه برسد. اگر امروز جوان ما با گرههای ذهنی در خصوص کارآمدی نظام دینی، فلسفه احکام یا چالشهای معیشتی مواجه است، منبر محرم باید با تکیه بر کلام امیرالمؤمنین (ع) در نهجالبلاغه و خطبههای سیدالشهدا (ع) در منا، به این پرسشها پاسخ منطقی، ملموس و عقلانی ارائه دهد. وقتی خطیب تراز با لسان قوم، امتداد قاعده «مِثْلِی لا یُبَایِعُ مِثْلَهُ» را در ایستادگی در برابر استکبار مدرن و ستم اقتصادی تبیین کند، جوان احساس هویت میکند. روضه اصیل خاستگاه عقلانیت و مسئولیتپذیری است و اگر این پیوند محتوایی صورت گیرد، گرههای ذهنی باز خواهند شد.
به عنوان مدیر بزرگترین گروه تبلیغی کشور با بدنه وسیعی از مبلغان فعال، حتماً با چالشهای برنامهریزیهای کلان فرهنگی مواجه هستید. چرا بعضاً طرحها و موازیکاریهای دستگاههای متولی در ایام محرم خروجی ملموسی در کف جامعه ندارد؟ آسیب کار را در کجا میبینید؟
بگذارید صریح و شفاف بگویم؛ ریشه اصلی کماثری برخی برنامهریزیهای فرهنگی، دخالت و تصمیمگیری افراد غیرمتخصص در حوزه مهندسی تبلیغ دین است. مدیریت مجالس حسینی و ریلگذاری تبلیغی کشور نباید دستخوش تئوریهای انتزاعی و پشتمیزنشینی افرادی شود که هیچ درکی از واقعیات کف میدان و عمق جامعه ندارند. بنده به عنوان کسی که در میدان تبلیغ این کشور حضور دارد، همواره تاکید کردهام که برای هرگونه برنامهریزی، سیاستگذاری محتوایی و کادرسازی مبلغان، باید و تاکید میکنم صرفاً از نظرات افرادی استفاده شود که دارای سه ویژگی توأمان باشند: اول؛ در علم و دانش تبلیغ متخصص باشند، دوم؛ دارای مهارتهای عملی و نوین ارتباطی باشند، و سوم؛ خودشان حاضر در میدان واقعی تبلیغ باشند. کسی که تا به حال به مناطق محروم و مرزی نرفته، با نوجوان دهههشتادی و نودی مواجهه چهره به چهره نداشته و با بانک شبهات روز جامعه غریبه است، نمیتواند نسخه تبلیغی برای محرم کشور بپیچد. نتیجه نگاه غیرتخصصی، رفتن به سمت سبکهای سطحی، بدعتها یا خطابههای یکطرفه بیاثر است. دستگاههای متولی باید فرمان میدان را به مبلغان کارکشته، دلسوز و حاضر در صحنه بسپارند.
در تجارب عینی کاروانهای هجرت این گروه بزرگ در استانهای مختلف، چه فرمول عملیاتی برای جذب نسل جدید و پیادهسازی جهاد تبیین یافتهاید؟
رمز موفقیت در یک کلمه است: «تبلیغ تخصصی و مأموریتمحور». ما در گروه شیفتگان حضرت رضا (ع) شیوه تبلیغ سنتیِ یکطرفه را به سمت تبلیغ فعال و پاتوقی سوق دادهایم. مبلغان ما پیش از اعزام به مناطق مختلف، ابتدا یک «اطلس نیاز فکری و شبهات» از مدارس، مساجد و فضاهای تجمع جوانان آن منطقه تهیه میکنند. ده شب منبر و حلقههای معرفتی ما دقیقاً بر اساس پاسخ به همین گرههای ذهنی طراحی میشود. به عنوان مثال، وقتی موضوع شهادت قاسم بن الحسن (ع) مطرح میشود، به جای توقف در ابعاد تاریخی، موضوع «هویتبخشی به نوجوان و ایستادگی در برابر فشار اقران در فضای مجازی» تبیین میشود؛ اینکه چگونه یک نوجوان میتواند در معرکه رسانهای، تصمیم مستقل و حق بگیرد. وقتی فرآیند تبلیغ، سازمانیافته، علمی و دغدغهمند باشد، آمار حضور نوجوانان در مساجد و تکیههای تحت پوشش مبلغان ما، رشد چشمگیری را نشان میدهد و این یعنی کارآمدی تبلیغ تشکیلاتی در میدان.
به عنوان سوال پایانی؛ امتداد عینی کارآمدی این منبرهای تبیینی کجای زندگی و معیشت مردم جلوه میکند؟ آیا محرم حسینی برنامهای برای کاهش دردهای اجتماعی و اقتصادی جامعه دارد؟
فقه اهلبیت (ع)، فقه انزوا و جدایی از مردم نیست؛ عین فقه اجتماعی و تکافل عمومی است. منبری که از مظلومیت سیدالشهدا (ع) بگوید اما نسبت به فقر، بیکاری و مشکلات معیشتی مردم محله و منطقه خود بیتفاوت باشد، حقیقت عاشورا را درک نکرده است. امروز به همت مبلغان متخصص و حاضر در میدان، پدیده مبارک «هیئتهای گرهگشا» شکل گرفته است. مبلغان ما بر فراز منبر، نذورات و موقوفات محرم را به سمت حل مسائل زمینهای مردم سوق میدهند؛ از راهاندازی صندوقهای قرضالحسنه اشتغالزایی و کارآفرینی در حاشیه مساجد گرفته، تا تأمین جهیزیه برای زوجهای جوان کمبرخوردار و حتی واسطهگری خطیب منبر برای اخذ رضایت و آزادی زندانیان جرائم غیرعمد در شبهای تاسوعا و عاشورا. این اقدامات، تبیین عملیِ کارآمدیِ دین در اداره جامعه است و خط بطلانی میکشد بر تبلیغات مسمومی که میخواهند مجالس محرم را مایه غفلت از واقعیات جامعه نشان دهند. منبر حسینی هم فکر و روح مردم را در برابر تیرهای شبهه بیمه میکند و هم در میدان عمل، گرهگشای زندگی مادی آنان است.
گفتگو از: اعظم حاتمی