شفقنا – پژوهشگران دانشگاه استنفورد در جریان مطالعه کرمهای پهن پلاناریا، نوعی سلول ایمنی ناشناخته را کشف کردهاند که برای نابود کردن تهدیدهای اطراف خود، به معنای واقعی کلمه منفجر میشود. این سلول که «روپتوبلاست» نام گرفته، میتواند در عرض چند ثانیه خود را نابود کرده و همزمان سلولهای اطراف را از بین ببرد؛ سازوکاری که شاید در آینده الهامبخش درمانهای جدید برای سرطان و عفونتها باشد.
به گزارش سرویس ترجمه شفقنا، پلاناریاها به دلیل توانایی خارقالعادهشان در بازسازی اندامهای از دسترفته سالهاست مورد توجه دانشمندان هستند. اما اکنون مشخص شده که این جانوران ساده، سیستم دفاعی بسیار متفاوتی نیز در اختیار دارند.
ماجرا زمانی آغاز شد که پژوهشگران تلاش میکردند بفهمند آیا این کرمها میتوانند بافت خود را از بافت یک فرد دیگر تشخیص دهند یا نه. برای این کار، دانشمندان دو کرم مختلف را به هم پیوند دادند و موجودی ترکیبی ساختند. نتیجه جالب بود: کرمها بافت متعلق به فرد دیگر را پس میزدند؛ رفتاری شبیه رد پیوند عضو در انسان.
اما برخلاف انسانها، این واکنش با استفاده از سلولهای ایمنی شناختهشده انجام نمیشد. در عوض، دانشمندان شاهد یک پاسخ التهابی شدید بودند که طی آن گروهی از سلولها ناگهان منفجر میشدند.
بررسیهای بیشتر نشان داد هورمونی به نام «اکتیوین» محرک اصلی این فرایند است. افزایش سطح این هورمون باعث فعال شدن سلولهای جدیدی میشود که پژوهشگران آنها را «روپتوبلاست» نامیدهاند.
این سلولها پس از فعال شدن، ظرف چند ثانیه تا چند دقیقه متلاشی میشوند و مواد سمی خود را آزاد میکنند. این مواد سلولهای مجاور را میکشند و سپس خود سلول نیز کاملاً ناپدید میشود. پژوهشگران این نوع مرگ سلولی را «روپتوز» نامیدهاند.
آنچه این فرایند را متمایز میکند، سرعت فوقالعاده آن است. در حالی که برخی سلولهای ایمنی یا باکتریها نیز نوعی مرگ انفجاری را تجربه میکنند، این فرایند معمولاً طی ساعتها رخ میدهد. اما در روپتوز، همه چیز در عرض چند ثانیه اتفاق میافتد.
برای سنجش قدرت این سلولها، محققان آنها را در برابر باکتری E. coli، سلولهای کلیوی انسان و سلولهای خونی موش آزمایش کردند. روپتوبلاستها توانستند هر سه نوع سلول را از بین ببرند.
با این حال، اثر آنها بسیار موضعی است. برخلاف واکنشهای زنجیرهای مخرب، آسیب تنها به ناحیه بسیار نزدیک به محل انفجار محدود میشود و به بافتهای دورتر سرایت نمیکند. همین ویژگی باعث شده پژوهشگران به کاربردهای درمانی احتمالی آن امیدوار شوند.
نکته جالب دیگر این است که روپتوبلاستها برخلاف سلولهای ایمنی شناختهشده مانند لنفوسیتهای T یا نوتروفیلها، از خانواده سلولهای غدهای هستند و نه سلولهای خونی. به نظر میرسد این سلولها دستگاه ترشحی بسیار قدرتمندی دارند که به آنها اجازه میدهد هنگام فعال شدن، حجم زیادی از مواد سمی را در مدت کوتاهی آزاد کنند.
دانشمندان همچنین به دنبال نمونههای مشابه در سایر جانوران گشتند، اما این سلولها تنها در برخی موجودات ابتدایی مانند کرمهای پهن یافت شدند. به اعتقاد پژوهشگران، مهرهداران احتمالاً در طول تکامل این سازوکار را از دست دادهاند؛ زیرا برخلاف پلاناریاها توانایی بازسازی گسترده بافتهای آسیبدیده را ندارند.
پژوهشگران میگویند این کشف نشان میدهد هنوز بخش بزرگی از سازوکارهای ایمنی موجودات زنده ناشناخته مانده است. به باور آنها، مطالعه گونههای کمتر شناختهشده میتواند راه را برای ابداع روشهای درمانی جدید در مقابله با سرطان، عفونتها و سایر بیماریهای دشوار هموار کند.
این خبر را اینجا ببینید.