شفقنا – کمیته بینالمللی صلیب سرخ اعلام کرده است که خطر اینکه هزاران فلسطینی مدفون در زیر آوارهای غزه هرگز شناسایی نشوند، روزبهروز در حال افزایش است؛ زیرا عملیات بیرون کشیدن اجساد همچنان با کُندی پیش میرود و بسیاری از قربانیان هنوز از زیر آوار خارج نشدهاند.
به گزارش سرویس ترجمه شفقنا، پت گریفیتس، سخنگوی کمیته بینالمللی صلیب سرخ در بیتالمقدس، گفت: تردیدی نیست که این اجساد بهزودی ممکن است شناساییناپذیر شوند. هرچه بیرون آوردن بقایای انسانی بیشتر طول بکشد، شناسایی آنها دشوارتر میشود. هرچه متوفیان مدت بیشتری زیر آوار بمانند، احتمال اینکه هنگام بیرون کشیده شدن در مراحل پیشرفته تجزیه — حتی تبدیل به اسکلت — باشند، بیشتر خواهد شد.
«کارشناسان پزشکی قانونی در این شرایط دسترسی به شواهد محیطی و جانبیای را از دست میدهند که میتواند برای تأیید هویت افراد مورد استفاده قرار گیرد.»
از زمانی که آتشبس شکنندهای که با میانجیگری ایالات متحده آمریکا برقرار شد، در ماه اکتبر به اجرا درآمد، فلسطینیان شروع به جستوجو در میان حدود ۶۱ میلیون تن آوار کردهاند؛ حجمی که تقریباً ۲۰ برابر مجموع آوارهای ناشی از درگیریهای سراسر جهان از سال ۲۰۰۸ تاکنون است. بر اساس اعلام مقامهای بهداشتی غزه، دستکم ۱۰ هزار نفر زیر این آوارها مدفون هستند. برخی کارشناسان معتقدند این رقم ممکن است به ۱۴ هزار نفر هم برسد.
تیمهای امداد تاکنون ناچار بودهاند تنها با ابزارهای ابتدایی مانند بیل، کلنگ، فرغون، چنگک و بیل، و همچنین با دستان خالی کار کنند. درخواستهای مکرر برای اینکه اسرائیل اجازه ورود بیلهای مکانیکی و دیگر ماشینآلات سنگین را بدهد — تجهیزاتی که میتوانند عملیات بازیابی اجساد را به شکل چشمگیری سرعت ببخشند — بیپاسخ مانده است.
گریفیتس گفت: تیمهای جستوجو و بازیابی باید به تمام مکانهایی که احتمال وجود بقایای انسانی در آنها میرود، دسترسی داشته باشند. ما میدانیم که ورود بسیاری از این ماشینآلات و تجهیزات در حال حاضر به غزه تقریباً غیرممکن است. همچنان خواسته ما و بخشی از گفتوگوی مستقیم و مداوممان با مقامهای ذیربط این است که اجازه ورود این تجهیزات به غزه داده شود.
هرچه بیرون آوردن یک جسد بیشتر طول بکشد، شناسایی آن — حتی با استفاده از آزمایش دیانای — دشوارتر میشود.
دکتر کریستینا کاتانهئو، استاد آسیبشناسی پزشکی قانونی در دانشگاه میلان، گفت: در نهایت، زمان بزرگترین دشمن شناسایی است. در مسئله شناسایی، هرچه زمان بیشتری بگذرد، احتمال موفقیت کمتر میشود. در مراحل اولیه، اگر جسد نسبتاً سالم مانده باشد، چهره و دیگر ویژگیهای متمایزکننده ممکن است هنوز قابل تشخیص باشند. اما با گذر زمان، بسیاری از ویژگیهایی که امکان شناسایی دقیق را فراهم میکنند، از بین میروند.
هنگامی که بقایای انسانی پیدا میشود، کارشناسان پزشکی قانونی میتوانند با استفاده از سن، جنسیت، قد، اثر انگشت، سوابق دندانپزشکی و وسایل شخصی، همراه با جزئیات مربوط به زمان و مکان یافتن جسد، هویت فرد را مشخص کنند. اما کمیته بینالمللی صلیب سرخ هشدار داده است که هرچه اجساد مدت بیشتری زیر آوار بمانند، خطر از بین رفتن این شواهد بیشتر میشود. بقایا ممکن است از محل اصلی خود جابهجا شوند، وسایل شخصی نابود یا پراکنده شوند، و شرایط محیطی مانند رطوبت و فعالیت حیوانات میتواند سرنخهای حیاتی برای شناسایی را از بین ببرد.
دکتر احمد ظاهر، مدیر پزشکی قانونی غزه، گفت: در برخی موارد، شگفتزده شدیم وقتی دیدیم فردی که تنها دو هفته مفقود اعلام شده بود، به استخوانهایی تبدیل شده که نشانههای تغذیه حیوانات از آنها بر جا مانده بود و چیزی جز استخوان باقی نمانده بود. در شرایط عادی، رسیدن به این مرحله بر اثر عوامل محیطی و فرسایش معمولاً بین شش ماه تا یک سال طول میکشد.
شاهدان همچنین ابراز نگرانی کردهاند که بولدوزرهای نظامی اسرائیل که در مناطق تحت کنترل نیروهای رژیم صهیونیستی فعالیت میکنند، ممکن است اجسادی را که هنوز زیر آوار مدفوناند جابهجا کنند و این امر یافتن و بازیابی افراد را برای خانوادهها دشوارتر میکند.
کمیته بینالمللی صلیب سرخ اعلام کرد که نمیتواند گروه خاصی را بهطور مشخص مقصر بداند. اما افزود: آنچه میتوانیم بگوییم این است که در هر درگیری مسلحانهای، در هر نقطه از جهان، باید از ماشینآلات سنگین با نهایت احتیاط استفاده شود تا بقایای انسانی جابهجا نشوند؛ هم برای حفظ کرامت متوفیان و هم برای اطمینان از اینکه اطلاعات حیاتی لازم برای شناسایی آنها از بین نرود.
در دیرالبلح، قبرستانی برای دفن و نگهداری اجساد ناشناسی که از زیر آوار و دیگر محلهای دفن موقت بیرون آورده شدهاند، ایجاد شده است. هر قبر شمارهگذاری و ثبت شده، به این امید که روزی این اجساد شناسایی و به خانوادههایشان بازگردانده شوند.
زیاد عبید، مدیر اداره قبرستانهای غزه، گفت: تعداد اجساد دفنشده در این قبرستان اکنون از ۶۵۰ جسد فراتر رفته است. امروز نزدیک به سه سال از آغاز جنگ میگذرد و برخی اجساد اکنون بیش از دو سال است که دفن شدهاند.
وخامت اوضاع با این واقعیت بیشتر شده که معدود بیمارستانهای باقیمانده در این منطقه تجهیزات لازم برای آزمایش دیانای را ندارند؛ تجهیزاتی که بهشدت برای شناسایی متوفیان مورد نیاز است. اسرائیل اجازه ورود مواد لازم برای آزمایش دیانای به غزه را نمیدهد.
اما مواد ژنتیکی نیز با گذر زمان تخریب میشوند. کاتانهئو گفت: گذر زمان بر دیانای هم تأثیر میگذارد و خطر تخریب آن را افزایش میدهد و روند شناسایی را بهتدریج دشوارتر میکند. تطبیق ژنتیکیای که شاید چند هفته قبل سریع و بسیار قابل اعتماد بود، ممکن است چند ماه بعد بسیار پیچیدهتر شود.
شناسایی اجساد فقط مسئله بازگرداندن کرامت به مردگان نیست؛ بلکه برای سلامت زندگان نیز ضروری است. روانشناسان اندوه حلنشده بستگان قربانیان ناشناس را «فقدان مبهم» توصیف میکنند؛ وضعیتی که میتواند باعث افسردگی، آسیب روانی و سردرگمی هویتی شود؛ اختلالی موقعیتی که بهطور گسترده در غزه دیده میشود.
برادر سائد الیازجی، سامح، ۴۰ ساله، در ۷ اکتبر ۲۰۲۳ ناپدید شد. او پس از دیدن برخی ویدیوهایی که آن روز شبکههای اجتماعی را پر کرده بود، مانند صدها تن دیگر از ساکنان، خانه را ترک کرد تا ببیند چه اتفاقی افتاده است.
سائد الیازجی، ۵۲ ساله، از المغراقه در نوار غزه گفت: از آن روز تاکنون هیچ خبری از او نداریم. هنوز به زندهبودن او امیدواریم، چون هیچ تأییدی مبنی بر کشتهشدن یا بازداشت او وجود ندارد.
او افزود: ناپدیدشدنش خانواده را نابود کرده است. همسرش بارها دچار فروپاشی روانی شده و بعد از دو سال بلاتکلیفی، که نمیدانند زنده است یا خیر، دیگر نمیتوانند درست بخوابند یا غذا بخورند. هر روز منتظر خبری هستیم که شاید بالاخره آرامشی به دلهای ما بیاورد.
وائل رضوان، ۲۴ ساله، از جبالیا، پدر ۴۹ ساله و برادر ۲۶ سالهاش را پس از آنکه خانهشان در دسامبر ۲۰۲۴ هدف گلولهباران توپخانهای اسرائیل قرار گرفت، از دست داد.
او گفت: بعداً به من گفتند که آنها در بیمارستان کمال عدوان دفن شدهاند، اما وقتی بعد از پایان محاصره برگشتم، محل با بولدوزر صاف شده بود و نتوانستم اجسادشان را پیدا کنم. بدون گواهی فوت، فرزندان برادرم از کمکهای مخصوص یتیمان محروم شدهاند، چون هیچ مدرک رسمیای برای اثبات مرگ پدرشان وجود ندارد.
گریفیتس گفت: ما ابعاد این مأموریت و اهمیت آن را میبینیم. هزاران خانواده هنوز از این طریق به دنبال پاسخ هستند. مسئله اصلی همین است: حق آنها برای دانستن سرنوشت کسانی که دوستشان دارند.
این خبر را اینجا ببینید.