شفقنا- گزارش جدید کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل متحد نشان میدهد که تعداد آوارگان ناشی از جنگ، درگیری و آزار و اذیت در سال ۲۰۲۵ برای نخستین بار در یک دهه گذشته کاهش یافته است، اما بحران جابهجاییهای طولانیمدت همچنان در سطح جهان ادامه دارد.
به گزارش شفقنا؛ بر اساس این گزارش، در سال ۲۰۲۵ حدود ۵.۴ میلیون نفر دیگر مجبور به ترک خانههای خود شدند و در نتیجه شمار کل پناهجویان و افرادی که در شرایط مشابه پناهندگی زندگی میکنند به ۴۱.۶ میلیون نفر رسید. از این تعداد، حدود ۶ میلیون نفر را پناهجویان فلسطینی تشکیل میدهند.
در مقابل، حدود ۱۴.۷ میلیون پناهجو و آواره داخلی طی سال گذشته به محل زندگی خود بازگشتهاند که نسبت به سال قبل ۵۰ درصد افزایش نشان میدهد و دومین رقم بالای ثبتشده از سال ۱۹۶۵ تاکنون محسوب میشود. بیشترین بازگشتها به کشورهای جمهوری دموکراتیک کنگو، سودان، سوریه، افغانستان، اوکراین و میانمار انجام شده است.
با این حال، کمیساریای عالی پناهندگان هشدار داده است که بسیاری از بازگشتکنندگان با شرایط دشواری از جمله ناامنی، تخریب گسترده زیرساختها، ضعف خدمات عمومی و مشکلات اقتصادی روبهرو هستند؛ عواملی که پایداری بازگشت آنان را با تردید مواجه میکند.
این گزارش نشان میدهد حدود ۲.۹ میلیون شهروند افغانستان در سال ۲۰۲۵ به کشور خود بازگشتهاند که از این میان ۱.۹ میلیون نفر پناهجو بودهاند. این رقم پنج برابر بیشتر از سال قبل است و عمدتاً به دلیل سیاستهای سختگیرانهتر ایران و پاکستان در قبال مهاجران افغان رخ داده است. در نتیجه، شمار پناهجویان افغان در جهان از ۵.۸ میلیون نفر در سال ۲۰۲۴ به ۳.۷ میلیون نفر در سال ۲۰۲۵ کاهش یافته است.
سوریه نیز پس از سقوط دولت بشار اسد در دسامبر ۲۰۲۴ شاهد بازگشت گسترده آوارگان بوده است. بر اساس گزارش سازمان ملل، حدود ۱.۳ میلیون سوری در سال ۲۰۲۵ به کشور خود بازگشتهاند؛ رقمی که نزدیک به سه برابر سال قبل است. این روند باعث شده تعداد پناهجویان سوری در جهان از ۶ میلیون نفر به ۴.۹ میلیون نفر کاهش یابد. با این حال، سازمان ملل تأکید کرده است که بسیاری از بازگشتکنندگان همچنان با ناامنی، ویرانی گسترده، کمبود خدمات و خشونتهای پراکنده مواجه هستند.
گزارش همچنین به تحولات سال ۲۰۲۶ در خاورمیانه اشاره کرده و میگوید بحرانهای جدید منطقه بر روند جهانی آوارگی تأثیر گذاشتهاند. بر این اساس، پس از حملات آمریکا و اسرائیل به ایران در پایان ماه فوریه، حدود ۳.۲ میلیون نفر در داخل ایران بهطور موقت آواره شدهاند. همچنین از زمان آغاز جنگ در لبنان در دوم مارس، نزدیک به یک میلیون نفر در این کشور بر اثر حملات اسرائیل و هشدارهای تخلیه، خانههای خود را ترک کردهاند.
سازمان ملل هدفگذاری کرده است که تا سال ۲۰۳۵ شمار پناهجویان و آوارگان گرفتار در وضعیتهای طولانیمدت را به نصف کاهش دهد. این برنامه بر توسعه فرصتهای شغلی و آموزشی، بهویژه در کشورهای کمدرآمد و با درآمد متوسط که میزبان بخش عمده پناهجویان هستند، تمرکز دارد.
بر اساس این گزارش، حدود ۷۰ درصد پناهجویان جهان بیش از پنج سال خارج از کشور خود زندگی میکنند و بسیاری از آنان در کشورهایی مانند لبنان، اردن، ترکیه و ایران اقامت دارند.
در همین راستا، بهرام صالح تأکید کرد که پناهندگی و حمایت از آوارگان اقدامی نجاتبخش است، اما جامعه جهانی نمیتواند بپذیرد که میلیونها پناهجو برای سالها یا حتی دههها بدون چشماندازی واقعی برای بازسازی زندگی خود در وضعیت بلاتکلیف باقی بمانند. او افزود که تشویق به بازگشت داوطلبانه و فراهم کردن امکان تحصیل و اشتغال برای پناهجویان در کشورهای میزبان از مهمترین راهکارهای کاهش وابستگی آنان به کمکهای بشردوستانه است.