شفقنا- نتایج پژوهشها نشان میدهد که ذرات میکروپلاستیک دیگر تنها یک معضل زیستمحیطی نیستند، بلکه با نفوذ به آب آشامیدنی، ماهیان پرورشی و حتی بند ناف جنین، به تهدیدی مستقیم برای سلامت عمومی تبدیل شدهاند؛ موضوعی که متخصصان حوزه بهداشت محیط را نسبت به عواقب جبرانناپذیر مصرف بیرویه پلاستیک و ظروف یکبارمصرف به شدت نگران کرده است.
به گزارش شفقنا از ایرنا؛ میکروپلاستیکها، ذرات ریزی که اغلب با چشم غیرمسلح دیده نمیشوند، آرامآرام اما پیوسته در حال تسخیر تمام ارکان زندگی بشر هستند؛ این زنگ خطر هنگامی به مراتب جدیتر میشود که بدانیم در پژوهشهای صورتگرفته، ردپای میکروپلاستیکها در بند ناف جنین نیز شناسایی شده است؛ چنین کشفی، ابعاد تازهای از قدرت نفوذ شگفتانگیز این ذرات را آشکار میسازد و پرسشهای بنیادینی را درباره ایمنی زنجیره غذایی و سلامت نسلهای آینده مطرح میکند.
روند رو به رشد مصرف پلاستیک در دهههای اخیر، همراه با الگوی مصرفگرایانه جوامع مدرن، شرایطی را رقم زده که پسماندهای پلاستیکی تا صدها سال در طبیعت باقی بمانند؛ این مواد در اثر سایش، تابش نور خورشید و تغییرات شیمیایی به تدریج به ذرات ریزتر یعنی میکروپلاستیک و نانوپلاستیک تبدیل میشوند؛ بر خلاف تصور رایج، این ذرات تنها محدود به اقیانوسها یا مناطق صنعتی نیستند؛ بلکه هوا، آب آشامیدنی، خاک و حتی محصولات بهداشتی روزمره را در برگرفتهاند.
آنچه بحران را تشدید میکند، ماهیت پایدار این آلایندههاست که بر خلاف بسیاری از مواد آلی، تجزیه زیستی نمیشوند و برای قرنها در محیط زیست انباشته میشوند.
شواهد علمی نشان میدهد که میکروپلاستیکها صرفا به عنوان یک جسم خارجی وارد بدن نمیشوند، این ذرات پس از ورود به زنجیره غذایی، از دیواره روده عبور کرده و وارد جریان خون میشوند و سپس به بافتهای مختلف از جمله کبد، کلیه و حتی مغز مهاجرت میکنند.
علاوه بر میکروپلاستیکها، کارشناسان بهداشت محیط نسبت به سایر عادات نادرست روزمره نیز هشدار میدهند، ترکیب نادرست مواد شوینده خانگی با یکدیگر و عدم تهویه مناسب در محیطهای بسته، میتواند منجر به تولید گازهای سمی و بروز بیماریهای تنفسی شود؛ همچنین مصرف بیرویه سموم کشاورزی و نادیده گرفتن زمان مجاز بین سمپاشی و برداشت محصول باعث تجمع این سموم در مواد غذایی میشود؛ سمومی که با شستوشوی ساده حذف نمیشوند و به تدریج سلامت مصرفکنندگان را به خطر میاندازند.
استفاده از دستکش، تهویه مناسب و رعایت دقیق دستورالعملهای مصرف از جمله راهکارهای ساده اما موثر برای کاهش این آسیبها عنوان شده است.
در چنین شرایطی، کارشناسان بر این باورند که نهتنها نهادهای متولی بلکه هر شهروند نیز نقشی حیاتی در مقابله با این بحران دارد؛ کاهش مصرف ظروف یکبارمصرف پلاستیکی، پرهیز از ریختن مایعات داغ در لیوانهای کاغذی که دارای لایه پلاستیکی هستند، خودداری از انجماد آب در بطریهای پلاستیکی و انتخاب گزینههای چندبارمصرف به جای محصولات یکبار مصرف، از جمله تغییرات ساده رفتاری هستند که میتوانند سهم قابل توجهی در کاهش تولید میکروپلاستیک داشته باشند.
همچنین ضروری است که در سطح کلان، سیاستهای کاهش مصرف پلاستیک، بهبود مدیریت پسماند و ارتقای آگاهی عمومی به طور جدی در دستور کار قرار گیرد؛ چرا که این بحران دیگر یک تهدید زیستمحیطی دور نیست، بلکه سایه خود را بر روی گهواره نوزادان نیز گسترانده است.
مورد هشداردهندهتر، توانایی این ذرات در رد شدن از سد جفتی و رسیدن به بند ناف جنین است.
محمدمهدی بانشی دکتری تخصصی مهندسی بهداشت محیط با تأکید بر اینکه انسان و محیط زیست قرنها تعامل پایدار داشتند، گفت: با رشد جمعیت و انقلاب صنعتی، مصرفگرایی افزایش یافت و ورود آلایندهها به هوا، آب و مواد غذایی شدت گرفت که مستقیماً سلامت انسان را هدف قرار داده است.
وی افزود: در گذشته بیماریهای واگیردار شایع بودند، اما امروز به لطف پیشرفت پزشکی و واکسیناسیون، بیماریهای غیرواگیر ناشی از آلایندههای محیطی افزایش یافتهاند؛ پسماندها بهویژه پلاستیکها که هر سال مصرفشان بیشتر میشود، به معضل اصلی تبدیل شدهاند.
این استاد دانشگاه با بیان اینکه پلاستیکها تا صدها سال در محیط باقی میمانند، به موضوع میکروپلاستیکها و نانوپلاستیکها پرداخت و گفت: این ذرات ریز که در محصولات بهداشتی هم وجود دارند، آلایندههای نوظهوری هستند که در اثر سایش یا تغییرات فیزیکی و شیمیایی ایجاد میشوند، آنها در هوا، آب و خاک نفوذ کرده و وارد زنجیره غذایی میشوند خطری که سلامت انسان را چند برابر میکند.
وی ادامه داد: مطالعات نشان میدهد میکروپلاستیکها علاوه بر آلایندگی مستقیم، حامل سایر آلایندههای شیمیایی هستند و به بافتهای مختلف بدن، حتی خون و مغز، راه پیدا میکنند. در پژوهشی که در استان انجام شد، حتی در بافت خوراکی ماهیان قزلآلا نیز ردپای میکروپلاستیکها مشاهده گردید که نشان میدهد این ذرات به آب آشامیدنی و مواد غذایی نیز رسیدهاند.
بانشی یکی از مسیرهای مهم ورود میکروپلاستیک به بدن را ظروف یکبارمصرف پلاستیکی، بهویژه هنگام تماس با غذای داغ، دانست و هشدار داد: لیوانهای کاغذی دارای لایه پلاستیکی و بطریهای آب بهخصوص در حالت انجماد نیز منبع ورود این ذرات هستند؛ حتی برخی فیلترهای دستگاههای تصفیه آب خانگی خود میتوانند منبع میکروپلاستیک باشند ذراتی که تا بند ناف جنین نیز شناسایی شدهاند و قدرت نفوذ بالای خود را نشان دادهاند.
وی در ادامه به دیگر چالشهای سلامت اشاره کرد و گفت: مصرف نادرست مواد شوینده خانگی، ترکیب آنها با یکدیگر و نبود تهویه مناسب میتواند گازهای سمی و بیماریهای تنفسی ایجاد کند. استفاده از دستکش، تهویه مناسب و پرهیز از ماندن در فضای بسته هنگام مصرف این مواد ضروری است.
بانشی همچنین درباره حشرهکشها و سموم کشاورزی بیان کرد: اگرچه ناگزیرند، اما باید کنترلشده مصرف شوند. این سموم در مواد غذایی تجمع مییابند و همه آنها با شستوشو از بین نمیروند. رعایت مقدار مصرف، زمان مجاز برداشت (دوره کارنس) و استفاده از وسایل حفاظت فردی هنگام سمپاشی نقش مهمی در کاهش خطرات دارد.
وی تأکید کرد: حفظ سلامت فردی، سلامت جامعه و محیط زیست، مسئولیتی مشترک برای همه ماست که نیازمند آگاهی، دقت و تغییر رفتار است.