شفقنا- استاد هادی سروش تأکید کرد: عالم ربانی واقعی، ملّا و دانشمند است، دائماً علم و تربیت را تزریق میکند، دغدغه دین مردم را دارد و ذرهای با فاسدان سیاسی و اقتصادی ارتباط ندارد.
به گزارش شفقنا، حجت الاسلام و المسلمین هادی سروش در ادامه تفسیر آیات اخلاقی قرآن در جمع “هیئت انصارالمهدی تهران” که به نام مرحوم آیت الله سروش محلاتی منعقد شد به تناسب موقعیت، به موضوع علماء دینی و چالش های آن پرداخت و گفت: معیارِ قرآنی در مورد عالمانی دینی ربانی بودن و درد درس و درد دین داشتن است. و در درد دین به شهروندان جامعه متوجه است تا به دغدغه نجات آنان پاسخگو بوده و در این مهم؛ کوچکترین وابستگی و ارتباط به مفسدان اقتصادی-سیاسی، نابودکننده وِجه دین است.
این استاد حوزه گفت: ما هرچه داریم از علمای ربّانیمان داریم، و در مقابل، خیلی از صدماتی هم که خوردیم باز از بعضی از همین آخوندهای فاسد خوردهایم.
توضیح مطلب را با سه آیه از قرآن و عباراتی از نهج البلاغه تقدیم می شود.
سوره آل عمران آیه ۷۹ قرآن میفرماید: «ما کان لبشر ان یؤتیه الله الکتاب و الحکم و النبوه…» خداوند به برخی، کتاب و حکمت عطا میکند که اشاره به انبیاء است . بعد عالمان دینی مطرح است.
عالم دینی مردم را تحت سیطره هوی و هوس خود نمی آورد
این آیه به ما میآموزد که یک عالم دینی باید اهل علم و درسخوانده باشد. آسیب از کسانی است که زحمت علم آموزی نکشیدهاند. اما خطر بزرگتر آن است که عالمی با وجود سواد، به مردم بگوید: «کونوا عباداً لی من دون الله»؛ یعنی خود را محور اطاعت قرار دهد و مردم را به عبادت خویش دعوت کند.
عالم دینی؛ ربانی باید باشد
قرآن راه درست را نشان میدهد: «و لکن کونوا ربانیین». عالم ربانی کسی است که اولاً ملا و باسواد است و ثانیاً ربانی است؛ یعنی ارتباطش با خداست، حرف خدا را میزند و حتی سیمای او انسان را به معنویت دعوت میکند. وظیفهاش «تعلیم کتاب» (یادگیری دائمی) و «تدریس» به مردم است. او خستگیناپذیر به جامعه علم تزریق میکند. علامه حسنزاده آملی میفرمود عالم ربانی باید شاخ و برگ داشته باشد، سایه داشته باشد و میوه دهد؛ یعنی شاگرد تربیت کند. مایه تأسف است که برخی ۲۰ سال در هیئت یا مسجد هستند و چیزی یاد داده نشده اند!
عالم دینی ارتباط تنگاتنگ با کتابخانه خود و سپس با مردم دارد
روحانی با فضیلت و عالم ؛ مشکلات مردم رو با دانستههای خود حل میکند؛ “بما کنتم تعلمون الکتاب” ؛ پس عالم دینی ؛ یک ارتباط قوی با کتابخانه خود دارد و دائما مراتب علمی خود را ارتقاء می بخشد. و یک ارتباط خوب هم خوب هم با جامعه ای که با او در ارتباط است دارد و افراد را تربیت میکند و تعلیم میدهد. این وظیفه علمای ربانی است.
پس اولین ویژگی عالم، دردِ درس و علم است. اما کافی نیست.
روحانیت و درد دین
آیه ۸۰ سوره قصص از ماجرای قارون آمده که با ثروت بادآورده، مردم را فریب داد و به انحراف کشاند. در اینجا تنها علما بودند که به میدان آمدند و مردم را نجات دادند: «ویلکم ثواب الله خیر…».
توضیح مطلب این است؛ قارون در حالی به جامعه آمد که وضع مالی خوبی داشت مردم را دور خودش جمع کرد و ثروت و پول خود را خرج انحراف جامعه از معنویت می کرد.
اینجا بود که تنها کسانی که می توانستند مردم را نجات دهند علماء ربانی بودند و علما با ماموریت الهی آمدن وسط میدان و گفتند: “ویلکم ثواب الله خیر لمن آمن و عمل صالحا”.
دین گریزی و روحانیت
خوب اگر عالم ربانی جلوی دین گریزی در جامعه را نگیرد، چه کسی می تواند نقش ایفاء کند؟ دین گریزی با اسلحه قابل جمع کردن نیست چون اولین تیری که شلیک شود، به جای اینکه ۱۰ نفر ۵۰ نفر از دین فرار می کنند!
این نشانهی دردِ دین است؛ عالم باید غصهی دینگریزی مردم را بخورد. نظامی نمیتواند جلوی دینگریزی را بگیرد؛ این رسالت عالم ربانی است.
روحانیت و نزدیکی به افراد بی هویت و خرافاتی
از جامعه خرافه زده و ظلم زده بدتر؛ آنجایی است که خود عالم دینی گرفتار ارتباط به توهمات و خرافات و ظلم شود!
سوره نساء آیه ۵۱ درباره چالش بزرگی سخن دارد؛ و آن این است که بعضی که مقداری از علوم حوزوی خواندند، با افراد بی عقل و نادان و بی شخصیت مرتبط می شوند؛ «أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِینَ أُوتُوا نَصِیبًا مِنَ الْکِتَابِ یُؤْمِنُونَ بِالْجِبْتِ وَالطَّاغُوتِ».
ای داد از آن روز که عالمی به جای خدا، افراد بی وزن و توهمات و خرافات را در نزدیک خود قرار دهد و به رانتخواران و طاغوت ایمان آورد و به دشمنان دین میگوید مومنان را رها کنید.
آدمهای بیوزن در جامعه، آدمهای منحرف و آدمهای حرامخوار و آدم های خرافه ای کسانی هستند که جامعه را به تباهی فکری و فرهنگی و دینی میرسانند. و وقتی این افراد با روحانی و عالمِ دینی مرتبط میشوند و عالم دینی تحت تاثیر انان باشد، چیزی از حقیقت و عدالت دیده نخواهد شد.
روحانیت و نزدیکی به طاغوت و دستگاه استبداد
خطرگاه دوم طاغوت است، آنجا که عالم دینی مرتبط و مدافع طاغوت و نیروهای طغیان گر و مستبد شود! از این علماء با علماء سوء تعبیر می شود و امام خمینی تعبیر به آخوند درباری داشت.
عالم دینی با نزدیکی به طاغوت به آنان و استبداد آنان مشروعیت داده و امکان برخورد با استبداد را از دیگران می گیرد.
پیامبر اعظم(ص) فرمود: هرگاه دانشمندان و علما را به دربار پادشاهان دیدید که رفت وآمد می کنند، بگویید که چه بد علمایی هستند.. ؛ “اذا رایتم العلماء علی ابواب الملوک، فقولوا بئس العلماء..”.( بحارالانوار، ج۷۵، ص۲۵۶)
پس معیار روشن شد: درد درس (علم آموزی و تدریس) و درد دین (دغدغه نجات مردم و عدم وابستگی به مفسدان اقتصادی-سیاسی).
حساسیت امام علی نسبت به علماء سوء و منفی
نهجالبلاغه، نسبت به جریان علمای سوء و روحانیت منفی حساس است و سخنان شگفت آوری دارد.
یکی از آن جملات؛ در آخر نهجالبلاغه، در ۱۴۷ آمده است؛ که امیرالمؤمنین به کمیل فرمودند و امیرالمؤمنین آن جملات را بیرون از شهر و در صحرا با کمیل مطرح فرمود.
امیرالمؤمنین به کمیل ابن زیاد فرمودند : علماء سوء سه گروهاند:
گروه اول: سوء استفاده کنندگان از نام دین هستند. آنان کسانیاند که از دین سوءاستفاده میکنند. با نام دین، مانند؛ قرآن، امام حسین، با نام مؤسسه خیریه، با نام مدرسه علمیهای که میخواهیم بسازیم ! هر کاری می کنند؛ «مُستَعمِلِاً آلَهَ الدّینِ لِلدُّنیا»؛ از دین برای دنیای خودشان استفاده میکنند! و بعد می فرماید: «مُستَظهراً بِنِعَمِ اللهِ عَلی عِبادِه»، با ارتباطی که با افرادی که در جامعه پیدا کردند، توانستند از نظر مالی و عنوان و شخصیت یک پرستیژی پیدا کنند و به قول امروزیها بر مردم فخر بفروشند!
گروه دوم: کسانیاند که متأسفانه دارای اندیشه عمیق نیستند. اینان چون سواد عمیقِ حوزوی ندارند؛ میخواهد حرف بزنند حرف علمی ندارنند و از خواب میگویند، از خیالات میگویند، و چیزهای عجیب وغریب میگویند تا سر مردم را گرم کند. امیرالمؤمنین میفرماید؛ اینها کسانی هستند که اندیشه و تفکر ندارند و منقاد حق نیستند. آدمهای سادهای هستند که در این لباس هم آمدند و با ایجاد شبهه آفرینی مشکل ایجاد می کنند. «مُنْقَاداً لِحَمَلَهِ الْحَقِّ لَا بَصِیرَهَ لَهُ فِی أَحْنَائِهِ یَنْقَدِحُ الشَّکُّ فِی قَلْبِهِ لِأَوَّلِ عَارِضٍ مِنْ شُبْهَهٍ».
گروه سوم: کسانیاند که دنبال لذت و رفاهیات بیحدومرز خودشان هستند. در تعریف امام علی (ع) از این گروه آمده؛ کسانی که دنبال جمعآوری اموال دنیا و قدرت و سِمت و پرستیژ و این چیزها هستند و در این وادی به هرچه میرسند سیر نمی شوند! امیرالمؤمنین میفرماید: «مَنْهُوماً بِاللَّذَّهِ سَلِسَ الْقِیَادِ لِلشَّهْوَهِ أَوْ مُغْرَماً بِالْجَمْعِ».
هر سه گروه، منحرفاند. چه آنها که از دین سوءاستفاده میکنند و یا آنها که اندیشه عالی و تفکر بالا ندارند، و یا آنها که دنیازده و هوس ران هستند.
خلاصه آنکه عالم ربانی واقعی، ملّا و دانشمند است، دائماً علم و تربیت را تزریق میکند، دغدغه دین مردم را دارد و ذرهای با فاسدان سیاسی و اقتصادی ارتباط ندارد.