شفقنا- استاد حوزه علمیه قم گفت: نوع زندگی و رفتار اجتماعی شیعه باید بهگونهای باشد که نگاه جامعه را به خدا، پیامبر (ص)، اهلبیت (ع) و مذهب خوشبین و جلب کند.
به گزارش شفقنا، حجت الاسلام والمسلمین هادی سروش در یادداشتی به مناسبت عید غدیر اینگونه آورده است:
بسم الله الرحمن الرحیم
با تبریک عید سعید غدیر خم و گرامیداشت سالگرد ارتحال امام امت و رهبرشهید و دیگر شهدای جهان اسلام، به بررسی ابعاد این واقعه بزرگ میپردازیم.
غدیر یک مکتب و نه تنها یک رخداد تاریخی
غدیر برای شیعیان یک رخداد تاریخی تکراری، یا قصه و افسانه نیست؛ بلکه مکتب و مذهبی پویاست. این بحث در دو محور ارائه میشود: نخست، بررسی واقعه غدیر خم در عصر رسالت ، و دوم، تبیین حقیقت دوستی امیرالمؤمنین (علیه السلام) که دوستی از دور و دوستی از نزدیک دو نوع دوستی است.
بخش اول؛ فضیلت غدیر در روایات شیعه و سنی
غدیر در کلام معصومین جایگاهی والا دارد؛ امام رضا (ع) طبق نقل شیخ طوسی در «مصباح المتهجد»، غدیر را «روز مصافحه فرشتگان» است. در روایتی دیگر، امام هشتم (ع) میفرمایند: «الغدیر فی السماء اشهر منه فی الارض»؛ غدیر در آسمانها مشهورتر از روی زمین است.
با توجه به شبهات روز با طرح بحث کرد
امروز اعتقادات شیعه هجمه مستمر شبهات است؛ لذا شناخت پاسخهای بنیادین ضرورت دارد. یکی از شبهات اصلی این است که یا اساساً غدیر را انکار میکنند و یا مدعی میشوند انتصاب امیرالمؤمنین (ع) به مقام خلافت و زمامداری مسلمین نبوده است. برای پاسخ به این شبهه، روایتی قاطع از احمد بن حنبل ـ که از متعصبترین علمای اهل سنت است و به تعبیر شهید مطهری سنی ترین سنی است ـ که نیز در دو کتاب «فضائل الصحابه» (ج۲، ص۷۳۹) و «انساب الاشراف» (ج۲، ص۳۵۶) نقل شده است. طبق این روایت، براء بن زعاب گوید ؛ صحابه در سفر حجِ غدیر خم همراه پیامبر (ص) بودند. رسول خدا (ص) خطابه خود را با استناد به آیه ششم سوره احزاب آغاز کردند و از مردم اقرار گرفتند: «الستم تعلمون انی اولی بالمؤمنین من انفسهم؟» (آیا نمیدانید که من نسبت به خود شما مؤمنین اولویت و حق ولایت بیشتری دارم؟). پس از اقرار مردم، پیامبر دست علی بن ابیطالب (ع) را گرفتند و فرمودند: «من کنت مولاه فهذا علی مولاه، اللهم وال من والاه و عاد من عاداه». این حدیث شریف، دو شبهه مهم را پاسخ میدهد؛
ولایت بمعنای امامت، زعامت و خلافت است
شبهه ای که مدعیان وارد کرده اند این است و میگویند : کلمه «مولا» در روایت غدیر به معنای محبت یا نصرت است. اما از آنجا که پیامبر کلام خود را با آیه ولایت و اولویتِ جانشینی («النبی اولی بالمؤمنین…») آغاز کردند، معنای مولا قطعاً همان زمامداری و خلافت است. شاهد دوم بر معنای امامت و خلافت ؛ دعای پیامبر برای یاوران علی (ع) و نفرین بر دشمنان اوست که گواه از مرتبه حاکمیت امیرالمومنین است. چون روشن است که دعا برای معنای محبت از تعبیر “مولا” نمیتواند بدین شکل باشد. نکته مورد توجه که شبهات دیگر را پاسخگوست، این است ؛ در پایان این روایت آمده است که خلیفه دوم پیش آمد و به امیرالمؤمنین (ع) تبریک گفت: «گوارای وجود تو باد ای علی، تو مولای هر مرد و زن مؤمنی شدی.» این تبریکِ رسمی، صراحت در تشکیل حکومت و جانشینی بلافصل دارد، چرا که صرفِ دوستی عمومی نیازی به تبریک رسمی نداشت. در واقع این روایت اهل سنت از چند شبهه پرده برداشت و پاسخ گفت.
بخش دوم: حقیقت دوستی با امیرالمؤمنین (ع)؛ دوستی از نزدیک
دوستی بر دو قسم است: «دوستی از دور» و «دوستی از نزدیک». دوستی از دور، ارادتی قلبی بدون شناخت عمیق از حالات، نیازها و خواستههای محبوب است. اما «دوستی از نزدیک» همراهی و سنخیتِ کامل را میطلبد. در قیامت، آنان که در دنیا دوستی نزدیک داشتهاند، در جوار کوثر با علی (ع) خواهند بود، اما بهره دوستان دور، با فاصله یا نمیشود و یا با طی مراحلِ اُخروی می شود.
بهشت و تجلی ائمه اطهار (ع)
استاد حضرت آیتالله جوادی آملی نقل میکردند که علامه طباطبایی با خواندن این حدیث که «امام حسین (ع) در بهشت سالی یکبار برای محبانش تجلی میکند»، منقلب می شدند؛ چرا که اهل معرفت، بهشتِ بدون حضور دائم اولیای خدا را برنمیتابند. در مقابل، امیرالمؤمنین (ع) درباره دوستان نزدیک خود فرمودهاند: «کنتم معنا» (شما با خود ما هستید).
اقتداء به محبوب ، دوستی از نزدیک است
مرحوم فیض کاشانی در تفسیر “الصافی” در ذیل آیه طاعت در آیه ۸۰ سوره نساء («و من یطع الله و الرسول فاولئک مع الذین انعم الله علیهم…») نقل میکند که مؤمنی از دوری رسول خدا (ص) در قیامت نگران بود؛ خدمت پیامبر رسید و اظهار ناراحتی از دوری از پیامبر در قیامت نمود ، پس این آیه نازل شد که مطیعان در آخرت؛ همنشین انبیا، صدیقین، شهدا و صالحان هستند. بنابراین، دوستی حقیقی در گرو «اقتداء به محبوب» است.
جشن و شیرینی گام اول غدیر است و مهم عدالت در سطح جامعه است
به تعبیر امام خمینی (ره)، جشن و شیرینیِ غدیر گام اول است؛ اصل غدیر، گام بعد ؛ توجه به عدالت است تا تجلی عدالت امیرالمؤمنین (ع) در جامعه دیده شود. هرچه جامعه به عدالت نزدیکتر شود، به علی (ع) نزدیکتر است.
تبیین مفهوم امام و اقتداء به امام
شهید مطهری برای تبیین مفهوم «امام»، سرگذشت شخصیت موفقی را ذکر میکند که راز موفقیت خود را الگوگیری از تصویر یک بزرگمرد در اتاق کارش میدانست؛ او در هر حادثهای به آن تصویر مینگریست و میاندیشید که «اگر او جای من بود چه میکرد؟» و همان کار انجام می داد. حقیقتِ امامت نیز همین است. امام یعنی الگوی زنده در کسبوکار، خانواده و جامعه. تا به علی (ع) اقتدا نکنیم، امامت محقق نمیشود؛ دوستی از نزدیک یعنی سیره ایشان را در متن زندگی خود حاضر ببینیم.
بخش سوم: اوصاف دوستان نزدیک در نهجالبلاغه
امیرالمؤمنین (ع) در نهجالبلاغه شاخصههای دوستان نزدیک خود را در سه محور تبیین میفرمایند:
اول: دوستان نزدیک به حضرت علی (ع) روحیه احسان و فداکاری در جامعه دارند
طبق خطبه ۱۲۹ نهجالبلاغه، شیعه علی نباید نسبت به فقر جامعه بیتفاوت باشد. در سیره حضرت آمده است ؛ در اواخر عمر حضرت اگر غذای داغ درست می شد و وقتی به ندرت بوی غذایی از خانه به کوچه می رسید ، به امام مجتبی (ع) می فرمودند آن غذا را انفاق کند، مبادا بوی آن به مشام نیازمندی رسیده باشد. این آموزه به ما حکم میکند که جویای احوال همسایگان و نیازمندان باشیم و دستگیری کنیم.
دوم ؛ دوستان نزدیک امام علی برخورد رأفتآمیز با خطاکاران دارند
حضرت در خطبه ۱۴۰ نهجالبلاغه به اهل ایمان سفارش میکنند که به خاطر پاکی خود، با افراد گناهکار با نرمی رفتار کنند، با چشم رأفت و محبت با آنان مواجه شوند، تا این برخورد بزرگوارانه، زمینهساز هدایت و اصلاح آنان گردد.
سوم ؛ دوستان نزدیک حضرت علی عامل آبروی دین خدا هستند
در خطبه ۱۱۷ نهجالبلاغه، خطاب به مؤمنان و جامعه مذهبی آمده است که شما به برکت دین خدا در میان مردم به عزت و آبرو رسیدهاید؛ پس شایسته است که از این آبرو برای دین مایه بگذارید. نوع زندگی و رفتار اجتماعی شیعه باید بهگونهای باشد که نگاه جامعه را به خدا، پیامبر (ص)، اهلبیت (ع) و مذهب خوشبین و جلب کند. خدایا توفیق عمل به این معارف را به همه ما عنایت بفرما.