شفقنا – مقالهای تازه در مجله یورپین بیزنس ریویو با استناد به هشدارهای پژوهشگران، نسبت به پیامدهای شناختی وابستگی روزافزون به هوش مصنوعی ابراز نگرانی کرده و میگوید واگذاری بیش از حد فرایندهای فکری به این ابزارها ممکن است در بلندمدت به تضعیف مهارتهایی مانند تفکر انتقادی، حل مسئله و ارزیابی اطلاعات منجر شود.
نویسنده مقاله به گزارشی از آزمایشگاه رسانه امآیتی اشاره میکند که هشدار داده است اتکای بیش از حد به ابزارهای مبتنی بر هوش مصنوعی ممکن است به «آتروفی شناختی» یا کاهش تدریجی برخی تواناییهای ذهنی منجر شود.
این بحث بر پایه مفهومی در روانشناسی به نام «تخلیه شناختی» شکل گرفته است. منظور از تخلیه شناختی این است که افراد برای سبکتر کردن بار ذهنی خود، بخشی از وظایف فکری را به ابزارهای بیرونی میسپارند. برای مثال، به جای حفظ کردن اطلاعات، آنها را یادداشت میکنند یا برای کارهای روزمره در تلفن همراه یادآور تنظیم میکنند.
به گفته نویسنده، هوش مصنوعی مولد این روند را وارد مرحلهای جدید کرده است. اکنون افراد میتوانند نه فقط ذخیره اطلاعات، بلکه بخشی از فرایند فکر کردن، تحلیل کردن و پاسخ دادن را نیز به سیستمهای هوش مصنوعی واگذار کنند.
مقاله بهویژه درباره استفاده دانشآموزان و دانشجویان از این ابزارها هشدار میدهد. اگر افراد پاسخهای تولیدشده توسط هوش مصنوعی را بدون بررسی و بدون طی کردن مراحل استدلال بپذیرند، در واقع فرصت تمرین ذهنی را از دست میدهند. در نتیجه ممکن است مهارتهایی مانند انعطافپذیری ذهنی، تفکر انتقادی و توانایی ارزیابی درستی اطلاعات به مرور زمان ضعیف شود.
گزارش ایآیتی مدیا لب نیز هشدار داده است که ادامه این روند میتواند در آینده به کاهش مهارتهای پایهای تفکر و حل مسئله منجر شود؛ مهارتهایی که معمولاً از طریق تمرین مداوم ذهن تقویت میشوند. این نگرانی در محیطهای آموزشی و همچنین مشاغلی که تصمیمگیری و ارزیابی انسانی نقش مهمی در ایمنی و کیفیت کار دارد، اهمیت بیشتری پیدا میکند.
نویسنده مقاله همچنین به پاسخ جالب چتجیپیتی به یک پرسش مستقیم اشاره میکند. هنگامی که از این سامانه پرسیده شد آیا هوش مصنوعی انسان را باهوشتر میکند یا احمقتر، پاسخ این بود که همه چیز به نحوه استفاده از آن بستگی دارد.
بر اساس این دیدگاه، اگر هوش مصنوعی صرفاً به عنوان یک «عصا» مورد استفاده قرار گیرد و کاربر بدون فکر کردن به خروجی آن تکیه کند، ممکن است تواناییهای ذهنی او به تدریج تضعیف شود. اما اگر از آن برای طرح ایدهها، تولید فرضیه، بررسی پاسخها و اصلاح آنها استفاده شود، میتواند به ابزاری برای یادگیری و رشد فکری تبدیل شود.
با این حال، نویسنده معتقد است مرز میان این دو نوع استفاده بسیار باریک است. نگرانی اصلی این است که بسیاری از کاربران هوش مصنوعی را نه به عنوان ابزاری برای یادگیری، بلکه به عنوان راهی سریع برای رسیدن به پاسخ نهایی ببینند؛ موضوعی که به باور او میتواند پیامدهای مهمی برای آموزش، یادگیری و تواناییهای شناختی انسان در آینده داشته باشد.
این خبر را اینجا ببینید.