شفقنا-مهدی منتظرقائم استاد ارتباطات در روزنامه اعتماد نوشت: بعد از سه ماه قطعي اجباري اينترنت بينالمللی، حالا دوباره آن درهای بسته شده گشوده شدهاند. بياييد اين بازگشت را نه يك «برگشتن به حالت قبل » كه يك لحظه طلایی برای بازتعريف رابطهمان با فضای مجازی بدانيم. فرصتی كه شايد بار ديگر تكرار نشود. در اين سه ماه، ناخواسته يك آزمايش طبيعی بزرگ را تجربه كرديم: ما از اسكرول بيپايان در اينستاگرام، از ويدئوهاي تكراري و اخبار اغواگرانه، از مقايسههای بيحاصل و اتلاف وقت جدا شديم.
حالا كه ديوارها برداشته شدهاند، آيا دوباره غرق همان عادتهای كهنه ميشويم؟ يا از اين لحظه طلایی براي نهادينه كردن الزامات يك مصرف هوشمندانه و بهرهمندی از امتيازات خودِ لحظه بازگشت استفاده ميكنيم؟ اين لحظه بازگشتِ پس از سهماه عدمدسترسی، مزايای بسيار مهمی دارد كه بايد قدر آنها را بفهميم و برای استفاده بهينه از اين فرصت در جهت اصلاح مصرفمان برنامهريزي كنيم. چنين لحظهای و پس از سهماه قطعی اينترنت، پيش از اين هرگز در اختيارمان نبود:
۱- شكسته شدن خودكار عادتها – سه ماه قطعی، زنجيره عادتهای قبلی را شكسته است. شما ديگر بهطور خودكار صبح كه بيدار میشويد سراغ اينستاگرام نميرويد. اين نقطه صفر يك امتياز نادر است: ميتوانيد از همين امروز تصميم بگيريد كه چه عادتهای جديدی بسازيد، بدون اينكه با كشش درونیِ «هميشه اين كار را ميكردم » روبهروشويد.
۲- ديدن تفاوت بين « نياز واقعي» و«عادت توخالي »- در اين سهماه، شما به وضوح ديديد كه كدام پلتفرمها و كدام نوع مصرف واقعا برايتان چه نوع و چقدر فايده يا ضرر داشت. اين آگاهي يك امتياز بزرگ لحظه بازگشت است: حالا ميدانيد كه مثلا اينستاگرام برای ارتباط با يك دوست خاص لازم نيست – يك تماس ساده كافي است.
۳- قدرت انتخابِ اوليه- قبل از قطعی، مصرف شما حاصل «تكرار بیانديشه » بود. حالا برای اولينبار شما در آستانه بازگشت هستيد و هر اقدامي «اولينبار » است. اين لحظه به شما اجازه ميدهد كه قوانين جديدی وضع كنيد: «مثلا اينستاگرام را فقط روي لپتاپ باز كنم نه رویگوشی» يا «فقط روزهای فرد وارد آن شوم ». اين سطح از كنترل، پيش از قطعی غيرممكن بود.
۴- فرصت بازتوليد انتخابي عادتها – امتياز ديگر اين است كه لازم نيست همه عادتهاي قبل را كنار بگذاريد. ميتوانيد آگاهانه تصميم بگيريد كدام يك از رفتارهای قبلي را بازتوليد كنيد (مثلا دنبال كردن يك صفحه آموزشي) و كدام را برای هميشه حذف كنيد (اسكرول شبانه) در شرايط عادی، اين تفكيك به سختي انجام ميشد.
۵. جهان ارتباطات انساني را دريابيم. – ما در دوران قبل از قطع اينترنت، بالاجبار از عادات افراطي خود و غرقشدگي در فضای مجازی دور نشده بوديم – اما اين سهماه قطعي، ناخواسته ما را تاحدی به عادات ماقبل سلطه فضای مجازی بازگرداند. ديدار حضوری و تماس تلفني با دوستان و اقوام افزايش يافت. حالا كه اينترنت برگشته، اين فرصت را داريم كه آن جهانِ واقعیِ انسانی را پاس بداريم و اجازه ندهيم در غرّش دوباره ارتباطات مجازی، دوباره محو شود.
اين لحظه بازگشت برای آنكه آگاهانه و هوشمندانه باشد به چند قاعده اوليه و الزامی نياز دارد:
۱- مرزگذاري با عادتهاي پيشين- قاعده اول اين است كه پيش از هر كليك، پنج دقيقه تأمل كنيم، قانون «تأمل پنج دقيقهاي » يعنی پيش از باز كردن اينستاگرام يا هر پلتفرم خارجی، از خود بپرسيم: «الان دقيقا چه نيازی دارم؟ » اگر پاسخی نبود، گوشی راكنار بگذاريم.
۲- روزهای بدون پلتفرم – قاعده ديگر تعيين «روزهای قطع آگاهانه » است. لازم نيست اينترنت را كنار بگذاريم؛ كافي است يك روز در هفته بدون اينستاگرام، يك روز بدون واتساپ خارجی زندگی كنيم. اين تمرين، خودمختاری ديجيتال را بازميگرداند.
۳- قاعده ارزيابی سود و زيان – در هر نيمساعت آنلاين از خود بپرسيم: «اين نيمساعت در شبكههای اجتماعی، به من آرامش، آگاهي يا ارتباط عميق داد؟ يا فقط خستگي، اضطراب و احساس پوچی؟ »
و در نهايت: سهماه، اينترنت بينالملل نداشتيم اما حالا كه برگشته، خودمان مالك لحظه بازگشتيم. الزامات را جدی بگيريم و از امتيازات منحصربهفرد اين لحظه استفاده كنيم: عادتها شكسته شدهاند، مرزها قابل رسم هستند، و هر كليك برای اولينبار پس از ماهها اتفاق ميافتد. اين واقعا يك لحظه طلايی است برای تنظيم مجدد رابطهمان با جهان مجازی.