شفقنا- نویسنده کتاب «حکمرانی علوی»، عدالت را خصیصه مهم در سیاست امام علی (ع) دانست و تأکید کرد: در منطق امام علی (ع)، مسئولان و زمامداران جامعه اسلامی باید مردمی بودن خود را با مشارکت در سختی ها و گرفتاری های مردم ثابت کنند والا کسی که در رفاه و راحتی زندگی می کند، چه می داند که درد مردم چیست؟
دکتر اسماعیل منصوری لاریجانی در گفت وگو با شفقنا ضمن تبریک فرارسیدن عید غدیر اظهار داشت: همه کسانی که اندک تحقیقی در عظمت شخصیت امیرالمومنین (ع) کرده اند معترفند که تنها کسی که بعد از نبی اکرم (ص) صلاحیت احراز مقام جانشینی را داشت، علی بن ابیطالب (ع) بوده است و انگیزه انتصاب او از سوی خداوند متعال و اعلام رسمی آن در روز غدیر خم توسط رسول گرامی اسلام به شایستگی های ذاتی و شخصیت ممتاز ایشان باز می گردد.
امیرالمومنین (ع) وارث ولایت مطلقه نبویه است
وی تاکید کرد: امیرالمومنین (ع) نه تنها وارث خلافت ظاهری نبی اکرم (ص) است بلکه وارث ولایت مطلقه نبویه هم می باشد. به همین دلیل، حضرت، حق دارد که در میان مردم حق ناشناس، قدر و منزلت خویش را بیان کند و آفاق سیر وجودی و قلل علم خود را به سینه تاریخ بسپارد تا آیندگان به اوج مظلومیت او پی ببرند.
وی «فریب» و «نیرنگ» را از نظر امام علی (ع) محکوم دانست و گفت: امام علی (ع) درباره سیاست معاویه می فرماید: «معاویه از من زیرکتر نیست بلکه او خدعه و خیانت می کند. اگر خدعه و نیرنگ ممنوع نبود، من از همه هوشیارتر بودم اما تمام نیرنگ ها، خیانت و گناه است و تمام گناهان به کُفر منتهی می شود ….. به خدا سوگند نه فریب می خورم و نه در سختی ها ناتوان هستم».
نویسنده کتاب حکمرانی علوی تاکید کرد: یکرویی و صداقت، عین تدبیر و حکمت است؛ اگرچه سیاستمداران، متعارف آن را سادگی یا ساده لوحی تعبیر کنند.
وی یکی از اهداف سیاسی مهم و محوری در نهج البلاغه را «عدالت» دانست و اظهار داشت: تعمیم عدالت از سوی دولتمردان و مدیریت هدف مهم دیگر از نگاه امیرالمومنین (ع) است که موجب تقویت عبودیت و خداباوری و دین گرایی در آحاد مردم می شود.
امام علی (ع) مرز عدالت را با «ظلم» محدود می کرد
وی با اشاره به اهمیت «عدالت» در دیدگاه امام علی (ع) گفت: امام علی (ع) مرز عدالت را با «ظلم» محدود می کرد به گونه ای که بی عدالتی را عین ظلم و بی دادگری می دانست؛ نه اینکه بی عدالتی غیر از ظلم باشد.
وی به خطبه 224 نهج البلاغه اشاره کرد و افزود: حضرت در این خطبه عدالت را اینگونه تعریف می کنند: «وَ اللَّهِ لَأَنْ أَبِيتَ عَلَى حَسَكِ السَّعْدَانِ مُسَهَّداً أَوْ أُجَرَّ فِي الْأَغْلَالِ مُصَفَّداً، أَحَبُّ إِلَيَّ مِنْ أَنْ أَلْقَى اللَّهَ وَ رَسُولَهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ظَالِماً لِبَعْضِ الْعِبَادِ وَ غَاصِباً لِشَيْءٍ مِنَ الْحُطَامِ؛ وَ كَيْفَ أَظْلِمُ أَحَداً لِنَفْسٍ يُسْرِعُ إِلَى الْبِلَى قُفُولُهَا وَ يَطُولُ فِي الثَّرَى حُلُولُهَا؟ سوگند به خدا، اگر تمام شب را بر روى خارهاى سعدان به سر ببرم، و يا شبی را با چشم باز به سر ببرم یا در غل و زنجير باشم، بهتر است تا اینکه روز قیامت، خدا و پيامبر(ص) ملاقات كنم درحالیکه به کسی ظلم کرده باشم یا چيزى از مال دنیا به زور گرفته باشم. چگونه ممکن است که بخاطر بدنی که به سوی نیستی رهسپار است و مدت ها در خاک می ماند به كسى ظلم كنم؟»
منزلت شناسی افراد در جامعه باید براساس عدل باشد
وی یکی از وجوه عدالت را تعیین منزلت اجتماعی افراد یک جامعه دانست و گفت: وقتی از امام علی (ع) سوال می شود که عدل بهتر است یا جود و بخشش؟ می فرماید که «عدل هرچیزی را در جایگاه خودش قرار می دهد و جود و احسان آن را از جایگاه خارج می کند. عدل یک سیاست عمومی است ولی جود یک امر خصوصی استبدین ترتیب عدل بهتر از جود است». بنابراین، منزلت شناسی افراد در جامعه باید براساس عدل باشد و هرکسی به میزان قابلیت و شایستگی خود قیمت گذاری شود. آنان که از عدالت می گریزند، درواقع از قیمت واقعی خود ترسناک هستند و خوف آن دارند که در میزان عدل الهی بها و منزلتشان کمتر از آن باشد که در چشم مردم است.
نویسنده کتاب «حکمرانی علوی» درباره نسبت عدالت اقتصادی و کرامت انسانی گفت: نمود عدالت مجریان و مسئولان جامعه در حل مشکلات اقتصادی و مالی مردم است؛ زیرا تظاهر مشکلات عموما در حوزه مسائل اقتصادی و نرخ اجناس و سهولت عرضه و تقاضا و توان خرید مردم است؛ لذا عدالت خواهان در این زمینه بیشتر مورد آزمون و سنجش مردم قرار می گیرند. امام علی (ع) در این باره به مالک اشتر فرمود: «بیشتر خواسته های مردم از تو، هیچ خرج یا رنجی برای تو ندارد، زیرا اینان یا از ظلمی به تنگ آمده و پیش تو آمده اند و یا از تو می خواهند که عدالت را در کارهای اقتصادی و داد و ستدهای جاری توصیه نمایی».
وی تصریح کرد: انسان باید برای اجرای عدالت که خیر و مصالح عموم در آن است تلاش کند که حتی اگر هم به هدف اصلی نائل نشد تا حد امکان رضایت خلق و خالق را جلب کرده باشد.
منصوری لاریجانی ادامه داد: امام علی (ع)، تقوا، توکل، تواضع و فروتنی، انتقادپذیری، جاذبه و دافعه، سعه صدر، ساده زیستی، قاطعیت در تصمیم گیری، توجه به زیردستان و آگاهی و بصیرت را از اوصاف مهم مدیران می دانند و همواره توصیه می کنند که «کرامت ارباب رجوع را حفظ کنید، اهل تهجد و ریاضت باشید، وقت خود را صرف خدمت به مردم و اسلام کنید و از بیت المال حقوق نگیرید».
عدالت باید به صورت فرهنگ عمومی درآید
وی معتقد است: به منظور شادابی و سر زندگی جامعه، باید عدالت به صورت فرهنگ عمومی درآید. در این صورت است که جامعه ای سالم و در صراط مستقیم خواهد بود. امام علی (ع) به مالک اشتر فرمود: «بهترین کارها برای تو میانه روی در صراط حق و عمومیت بخشیدن به عدالت است».
وی با اشاره به داستان هدیه ای که اشعث بن قیس برای امام علی (ع) آورده بود و کامل آن در خطبه 224 نهج البلاغه بیان شده است، گفت: خداباوری امام علی (ع) هویت عدالت اوست و ظهور این عدالت، مقوم حکومت اوست. پس اگر حکومت ریشه در عدالت و همچنین عدالت ریشه در حق نداشته باشد، فاقد ارزش و اعتبار است.
وی در بخش دیگر سخنان خود به مشارکت با مردم در سختی های روزگار اشاره کرد و یادآور شد: امام علی (ع) در پیشامدها و مشکلات روزگار همواره کنار مردم بود و هیچگاه سعی نمی کرد که آسایش و خوشی خود و خاندانش را به هر قیمتی تامین کند بلکه قبل از مردم به استقبال سختی ها می رفت و در غم و شادی مردم مشارکت می کرد.
کسی که در رفاه و راحتی زندگی می کند، چه می داند که درد مردم چیست؟
وی افزود: در منطق امام علی (ع)، مسئولان و زمامداران جامعه اسلامی باید مردمی بودن خود را با مشارکت در سختی ها و گرفتاری های مردم ثابت کنند والا کسی که در رفاه و راحتی زندگی می کند، چه می داند که درد مردم چیست؟
مسئولان در جامعه اسلامی باید طلیعه داران عدالت باشند
وی جلب اعتماد حقیقی مردم را از مهمترین وظایف مسئولان دانست و ادامه داد: مسئولان جامعه اگر هم واقعا عادل نباشند باید برای حفظ شئون عدالت در جامعه به ساده زیستی روی آورند و اگر تدریجا شیرینی عدالت را درک نکنند بهتر است مسئولیت را ترک کنند زیرا مسئولان در جامعه اسلامی باید طلیعه داران عدالت باشند. امام علی (ع) در این زمینه می فرماید: « خداوند از پیشوایان عدل و داد تعهد گرفته است که در حد ضعیف ترین مردم جامعه زندگی کنند تا فقر فقیر، آنان را به ظلم و ستم نکشاند».
صاحب کرسی سیدحیدرشناسی درباره فاصله ما با عدالت علوی در زمینه اقتصادی گفت: علیرغم گذشت 45 سال از پیروزی انقلاب اسلامی، مسئولان هنوز نتوانستند گرانی و تورم را مهار کنند و بلکه فساد و تبعیض اقتصادی در جامعه بیشتر شده است و این همچنان ادامه دارد. عده ای از پرخوری درحال مرگ هستند و یک عده در فقر دست و پا می زنند.
تا معیارهای حکمرانی علوی بسیار فاصله داریم
وی در پایان مشکل جامعه را فاصله حرف تا عمل دانست که نه تنها کمتر نمی شود بلکه بدان افزوده هم می گردد و گفت: متاسفانه وقتی وضعیت فعلی را با سخنان حکیمانه امیرالمومنین(ع) مقایسه می کنیم، می بینیم چقدر تا معیارهای حکمرانی علوی فاصله داریم. درحالیکه اگر این معیارها مدنظر قرار بگیرد، زمینه های فساد از بین می رود، اعتماد مردم افزایش می یابد، توان ملی بالا می رود و امنیت دفاعی تقویت می شود.