شفقنا- در حالی که طی روزهای اخیر موجی از خبرها درباره احتمال پایان محاصره دریایی ایران، بازگشایی کامل تنگه هرمز و دستیابی تهران و واشنگتن به یک توافق موقت منتشر شد، مواضع مقامات رسمی نشان داد که فاصله قابل توجهی میان روایتهای آمریکا و ایران وجود دارد. از یک سو ترامپ از نزدیک بودن توافق نهایی و لغو محاصره دریایی سخن گفت گرچه همچنان از زبان تهدید دست نکشید، و از سوی دیگر مقامهای ایرانی تأکید کردند که هنوز هیچ توافق نهایی حاصل نشده و بسیاری از مطالب مطرحشده از سوی واشنگتن مورد تأیید تهران نیست. (Reuters)
به گزارش شفقنا، گزارشها در روزهای پایانی هفته گذشته نشان میدهد پرونده تنگه هرمز همچنان به مهمترین محور تنش میان ایران و آمریکا تبدیل شده است؛ آبراهی که حدود یکپنجم تجارت نفت جهان از آن عبور میکند و از زمان آغاز بحران، به یکی از مهمترین ابزارهای فشار متقابل دو طرف بدل شده است. (Reuters)
بر اساس گزارشهای منتشرشده، در روز جمعه (۸ خردادماه – ۲۹ می ۲۰۲۶) ترامپ اعلام کرد در کاخ سفید و در نشست ویژه «اتاق وضعیت» درباره توافق احتمالی با ایران تصمیمگیری خواهد شد. او مدعی شد تهران با مجموعهای از شروط واشنگتن از جمله بازگشایی کامل تنگه هرمز، حذف مینهای دریایی و برخی محدودیتهای هستهای موافقت کرده است. ترامپ همچنین از احتمال لغو محاصره دریایی آمریکا علیه ایران سخن گفت؛ محاصرهای که از ماه آوریل به یکی از اصلیترین ابزارهای فشار اقتصادی واشنگتن تبدیل شده بود. (Reuters)
اما ساعاتی پیش پیت هگست، وزیر جنگ آمریکا اظهارات ترامپ درباره لغو محاصره دریایی را تلویحاً رد کرد و مدعی شد: محاصره همچنان به قوت خود باقی است. ایران میخواهد بگوید که کنترل تنگه را در دست دارد، اما همه چیز پشت صحنه نشان میدهد که وقتی صحبت از آن میشود، ما کنترل را در دست داریم! (shafaqna)
این ادعای هگست در حالی مطرح شده است که دستگاههای اطلاعاتی آمریکا نیز تایید کردهاند که سپاه پاسداران انقلاب اسلامی کنترل تنگه هرمز را در اختیار دارد و کشتیها با کسب مجوز از تهران قادر به عبور از این آبراه استراتژیک هستند.
واکنش ایران؛ از تکذیب توافق تا هشدار درباره تنگه هرمز
با این حال، ساعاتی پس از انتشار اظهارات متناقض آمریکایی در چند روز گذشته، مقامهای ایرانی روایت کاملاً متفاوتی ارائه کردند. تهران محاصره دریایی را غیرقانونی و نقض آتشبس شکننده بین دو کشور خوانده است و قویاً اعلام کرده که تردد در تنگه هرمز هیچ ربطی به واشنگتن ندارد.
تهران تأکید کرد مذاکرات همچنان ادامه دارد و هیچ توافق نهایی درباره برنامه هستهای، تنگه هرمز یا رفع کامل فشارهای دریایی حاصل نشده است. منابع نزدیک به دستگاه دیپلماسی ایران برخی ادعاهای مطرحشده از سوی ترامپ را «ترکیبی از واقعیت و ادعاهای نادرست» توصیف کردند و گفتند هنوز مسائل مهمی میان دو طرف حلوفصل نشده است. (The Guardian)
بخش قابل توجهی از تحولات دو روز گذشته به واکنش مقامهای ایرانی اختصاص داشت؛ واکنشهایی که نشان میداد تهران نهتنها روایت آمریکا از توافق قریبالوقوع را نمیپذیرد، بلکه تلاش دارد پیام روشنی درباره خطوط قرمز خود در موضوع تنگه هرمز، محاصره دریایی و برنامه هستهای ارسال کند. (The Guardian)
در رأس این مواضع، سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران قرار داشت. او ضمن انتقاد از اظهارات ترامپ تأکید کرد که مذاکرات هنوز به نتیجه نهایی نرسیده و بسیاری از ادعاهای مطرحشده از سوی واشنگتن با واقعیت گفتوگوها فاصله دارد. بر اساس گزارشها، عراقچی با مواضعی که شامل تحویل ذخایر اورانیوم ایران یا پذیرش کامل شروط آمریکا درباره تنگه هرمز باشد مخالفت کرده و تأکید داشته است که هرگونه توافق تنها در صورت اجرای عملی تعهدات آمریکا و راستیآزمایی آن قابل قبول خواهد بود.
همزمان، برخی از رسانههای داخلی ایران از نحوه روایت ترامپ از مذاکرات انتقاد کردند. برخی رسانههای داخلی و جریانهای سیاسی معتقد بودند که کاخ سفید تلاش میکند فضای مذاکرات را بهگونهای نمایش دهد که گویی ایران پیشاپیش با تمامی خواستههای واشنگتن موافقت کرده است؛ موضوعی که از سوی تهران رد شد.
محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی نیز در واکنش به موضوع محاصره دریایی در مواضع اخیر خود تأکید کرده که آمریکا نه در میدان نظامی و نه در عرصه مذاکرات به پیروزی نرسیده است. قالیباف پیشتر هشدار داده بود که اگر فشارهای دریایی و محاصره آمریکا ادامه پیدا کند، عبور کشتیها از تنگه هرمز تنها با هماهنگی و اجازه ایران ممکن خواهد بود. او همچنین تأکید کرده بود که کنترل و امنیت این آبراه راهبردی همچنان در اختیار ایران قرار دارد و تهران اجازه نخواهد داد از تنگه هرمز به عنوان ابزار فشار علیه کشور استفاده شود.
از سوی دیگر، مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران نیز در مواضعی که طی هفتههای اخیر بارها تکرار شده، محاصره دریایی آمریکا را «محکوم به شکست» دانسته است. پزشکیان معتقد است واشنگتن پس از ناکامی در فشارهای سیاسی و امنیتی، تلاش کرده از مسیر اقتصادی و دریایی فشار جدیدی علیه ایران ایجاد کند، اما این راهبرد نیز نتیجهای نخواهد داشت. او تأکید کرده که جمهوری اسلامی در برابر فشارهای دریایی عقبنشینی نخواهد کرد و امنیت خلیج فارس باید توسط کشورهای منطقه تأمین شود.
در سطح دیپلماتیک نیز تهران تلاش کرده موضوع محاصره دریایی را به عنوان اقدامی مغایر با قوانین بینالمللی معرفی کند. عراقچی در مواضع قبلی خود محاصره دریایی آمریکا را «اقدامی جنگی» توصیف کرده بود و ایران از طریق نمایندگی خود در سازمان ملل خواستار ورود نهادهای بینالمللی به این پرونده شده است. نماینده ایران در سازمان ملل نیز توقیف برخی کشتیها و محدودسازی تردد دریایی را نقض توافقهای آتشبس و حقوق بینالملل دانسته است.
همزمان، برخی چهرههای نزدیک به نهادهای امنیتی و نظامی ایران مواضع مشابهی اتخاذ کردهاند. فرماندهان و مسئولان سپاه پاسداران بارها هشدار دادهاند که اگر فشارهای آمریکا بر کشتیرانی ایران ادامه پیدا کند، امنیت تردد دریایی در منطقه برای دیگران نیز تحت تأثیر قرار خواهد گرفت. در برخی بیانیهها نیز تأکید شده که کنترل تنگه هرمز همچنان یک اهرم راهبردی در اختیار ایران است و هرگونه تهدید علیه بنادر و مسیرهای دریایی ایران میتواند پاسخ متقابل به دنبال داشته باشد.
مجموع این واکنشها نشان میدهد که در روزهای اخیر تهران در عین ادامه مسیر مذاکره، تلاش کرده از شکلگیری این تصور که تحت فشار محاصره دریایی حاضر به پذیرش شروط آمریکا شده جلوگیری کند. پیام مشترک مقامهای ایرانی از عراقچی و پزشکیان گرفته تا قالیباف این بوده است که مذاکره ادامه دارد، اما هیچ توافقی بدون دریافت امتیازهای ملموس، رفع واقعی فشارهای دریایی و تضمین منافع ایران نهایی نخواهد شد. (The Guardian)
همزمان جزئیاتی از پیشنویس توافق احتمالی منتشر شد. طبق این گزارشها، ایران در صورت اجرایی شدن توافق، متعهد خواهد شد عبور و مرور کشتیهای تجاری در تنگه هرمز را به سطح پیش از بحران بازگرداند و آمریکا نیز در مقابل بخشی از نیروهای خود را از منطقه دور کرده و محاصره دریایی بنادر ایران را متوقف کند. همچنین بحث رفع بخشی از محدودیتهای فروش نفت ایران و آزادسازی برخی منابع مالی نیز مطرح شده است. (Reuters)
با وجود این، کارشناسان و تحلیلگران نسبت به عملی شدن سریع چنین توافقی تردید دارند. گزارش تحلیلی رویترز هشدار داده است که حتی در صورت تصویب توافق نیز بازگشت شرایط کشتیرانی به وضعیت عادی زمانبر خواهد بود؛ زیرا بسیاری از شرکتهای بیمه و مالکان کشتی هنوز نسبت به امنیت منطقه اطمینان ندارند. طبق برخی برآوردها، تعداد کشتیهای عبوری از منطقه از حدود ۵۰ کشتی در روز به تنها چند کشتی کاهش یافته و بازگشت کامل تجارت دریایی ممکن است ماهها زمان ببرد. (Reuters)
در همین فضای پرابهام، شرکتهای بزرگ انرژی نیز واکنش نشان دادند. مدیرعامل شرکت Chevron اعلام کرد این شرکت حاضر نیست برای عبور کشتیهای خود از تنگه هرمز هیچگونه عوارض یا هزینه اضافی پرداخت کند و تأکید کرد ادامه فعالیت کشتیرانی در منطقه منوط به اطمینان شرکتهای بیمه و مالکان کشتی از امنیت مسیر خواهد بود. (Reuters)
از سوی دیگر، دولت آمریکا در روزهای منتهی به مذاکرات نهایی، فشارهای اقتصادی جدیدی را نیز علیه ایران اعمال کرد. وزارت خزانهداری آمریکا تحریمهایی را علیه نهادی که مسئول دریافت عوارض دریایی در تنگه هرمز معرفی شده بود وضع کرد و هشدار داد هر شرکت یا کشوری که در پرداخت این عوارض مشارکت کند ممکن است با تحریمهای ثانویه روبهرو شود. (New York Post)
در مجموع، مجموعه تحولات اخیر نشان میدهد که اگرچه برای نخستین بار طی هفتههای گذشته نشانههایی از احتمال پایان بحران دریایی در خلیج فارس دیده میشود، اما هنوز شکاف جدی میان مواضع تهران و واشنگتن پابرجاست. آمریکا مدعی توافقی نزدیک است و از زبان تهدید نیز دست برنداشته است، اما ایران تأکید دارد که رفع محاصره دریایی، بازگشت کشتیرانی به حالت عادی و حلوفصل سایر اختلافات تنها زمانی ممکن خواهد بود که تعهدات طرف مقابل بهصورت عملی و قابل راستیآزمایی اجرا شود. در نتیجه، تنگه هرمز همچنان در نقطهای میان دیپلماسی و تنش نظامی قرار دارد؛ نقطهای که آینده بازار جهانی انرژی و امنیت منطقه تا حد زیادی به آن گره خورده است. (The Guardian)