معنای «خناس» در توصیف شیطان چیست؟

شفقنا -در برخی تفاسیر آمده است که شیطان از این جهت «خناس» خوانده شده است که به طور مداوم آدمی را وسوسه می‌کند، و به محض اینکه انسان به یاد خدا می‌افتد پنهان می‌شود و عقب می‌رود؛ اما باز هم همین‌که انسان از یاد خدا غافل می‌شود، جلو می‌آید و به وسوسه می‌پردازد.

به گزارش شفقنا در تفسیر المیزان سوره ناس آمده است:

در مجمع البيان، آمده كه كلمه (وسواس ) به معناى حديث نفس است، به نحوى كه گويى صدايى آهسته است كه بگوش مى رسد، و بنا به گفته وى كلمه (وسواس ) مانند كلمه (وسوسه ) مصدر خواهد بود، و ديگران آن را مصدرى سماعى و بر خلاف قاعده دانسته اند، چون قاعده اقتضا مى كرد (واو) اول اين كلمه به كسره خوانده شود، همچ نان كه حرف اول مصدر ساير افعال چهار حرفى به كسره خوانده مى شود، مثلا مى گويند: (دحرج ، يدحرج، دحراجا و زلزل، يزلزل زلزالا) و به هر حال ظاهر اين آيه – همانطور كه ديگران نيز استظهار كرده اند – اين است كه : مراد از اين مصدر معناى وصفى است، كه مانند جمله (زيد عدل – زيد عدالت است ) به منظور مبالغه به صيغه مصدر تعبير شده است.

و از بعضى نقل شده كه اصلا كلمه مورد بحث را صفت دانسته اند، نه مصدر.

و كلمه (خناس ) صيغه مبالغه از مصدر (خنوس ) است كه به معناى اختفاى بعد از ظهور است.

بعضى گفته اند: شيطان را از اين جهت خناس خوانده كه به طور مداوم آدمى را وسوسه مى كند، و به محضى كه انسان به ياد خدا مى افتد پنهان مى شود و عقب مى رود، باز همينكه انسان از ياد خدا غافل مى شود، جلو مى آيد و به وسوسه مى پردازد.

اين جمله صفت (وسواس خناس ) است، و مراد از (صدور ناس ) محل وسوسه شيطان است، چون شعور و ادراك آدمى به حسب استعمال شايع، به قلب آدمى نسبت داده مى شود كه در قفسه سينه قرار دارد، و قرآن هم در اين باب فرموده : (و لكن تعمى القلوب التى فى الصدور).

اين جمله بيان (وسواس خناس ) است، و در آن به اين معنا اشاره شده كه بعضى از مردم كسانى هستند كه از شدت انحراف، خود شيطانى شده و در زمره شيطانها قرار گرفته اند، همچنان كه قرآن در جاى ديگر نيز فرموده : (شياطين الانس و الجن ).

و اما اينكه بعضى گفته اند كه كلمه (ناس ) هم بر جماعتى از انسانها اطلاق مى شود و هم بر جماعتى از جن، و جمله (من الجنه و الناس ) بيانگر اين معناى اعم است سخنى است بى دليل كه نبايد بدان اعتناء نمود.

همچنين به اين سخن كه بعضى گفته اند كه : كلمه (و الناس ) عطف است بر كلمه (وسواس )، و معناى عبارت اين است كه : پناه مى برم به خدا از شر وسواس خناس كه از طائفه جن هستند، و از شر مردم. چون اين معنايى است كه همه مى دانند از فهم بدور است.