شفقنا- آیین رونمایی و فراخوان پژوهشی مبتنی بر پیام رهبر شهید انقلاب اسلامی به کنگره بینالمللی یکصدمین سالگشت بازتأسیس حوزه علمیه قم، در سالن جلسات انجمنهای علمی حوزههای علمیه برگزار شد.
به گزارش شفقنا، در این مراسم کتاب کلیات و برنامه درسی فقههای تخصصی، کتاب طرح و برنامههای تحقق «حوزه پیشرو و سرآمد» در پیام رهبر شهید انقلاب، کتاب منظومه فکری امامین انقلاب اسلامی در خصوص تبلیغ حوزههای علمیه، کتاب خوانش پژوهشی پیام رهبر شهید، کتاب پیشنهادهای راهبردی پژوهشهای نیاز محور «حوزه پیشرو و سرآمد»، کتاب عربی الحوزه الرائده و الطلیعه، کتاب پیشنهاداتی در خصوص عناوین مقاطع و مدارک حوزویان، کتاب سیاستهای تدوین و طراحی نظام آموزشی حوزههای علمیه، کتاب کلیات و برنامههای حوزه دانشی منطق، فلسفه و عرفان رونمایی شد.
همچنین در این مراسم کتاب حوزه پیشرو و سرآمد (حوزهی جهانی اندیش، امتآفرین و تمدنساز)، کتاب گزارش مرحله اول اجرایی طرحها و برنامههای مرتبط با پیام رهبر شهید، کتاب شرح پیام رهبر انقلاب اسلامی به همایش یکصدمین سالگرد بازتأسیس حوزه علمیه قم، کتاب الزامات کلان راهبری از پیام «حوزه پیشرو و سرآمد» و کتاب تحلیل راهبردی پیام «حوزه پیشرو و سرآمد» رونمایی شد.
ملکی: مراکز علمی دنیا منتظرند تا بیان حوزه علمیه نسبت به دین را بشنوند
حجتالاسلام والمسلمین حمید ملکی قائممقام مدیر حوزه علمیه قم در سخنانی با اشاره به ماهیت علوم حوزوی تصریح کرد: محتوای علوم حوزوی فناشدنی نیست. محتوای علوم حوزه، قرآن و روایات اهلبیت علیهمالسلام است. قرآن معجزه جاوید است؛ یعنی تا بشر هست، نیاز او به قرآن نیز باقی است.
وی با استناد به آیات الهی گفت: خداوند در قرآن کریم میفرماید ما این قرآن را نازل کردیم و تا آخر نیز آن را حفظ میکنیم، چرا که مورد نیاز بشر است؛ چون «هُدًی لِلنَّاسِ» و «ذِکْرٌ لِلْعَالَمِینَ» است.
وی در ادامه به تحلیل رهبر انقلاب از وضعیت جهان پرداخت و خاطرنشان کرد: رهبر شهید گفتند: دنیا در حال تحول است. اگر حوزه خود را با این تحول تنظیم نکند، همراهی نکند و پاسخگو نباشد، منزوی میشود. این یک قاعده عقلی و طبیعی است.
قائممقام مدیر حوزه علمیه قم با نقل قولی کلیدی از رهبر انقلاب اسلامی تأکید کرد: ایشان می گفتند: کسی که امروز به عنوان عالم دین در رسانهها، تلویزیون و رادیو بحث میکند، باید چنین تصور کند که تا پانصد سال این عبارتها، این جملهها و این ارائه، باید تازه، جدید و پاسخگو باشد.
وی در ادامه با اشاره به افق بینالمللی حوزههای علمیه گفت: به فرموده رهبر انقلاب، مراکز علمی دنیا، پژوهشگران جهان، دانشگاههای بینالمللی و اندیشمندان منصف، همه منتظرند تا بیان حوزه را نسبت به دین بشنوند.
استاد حوزه علمیه قم با اشاره به تحولات اخیر منطقه اظهار داشت: جهان امروز، بهویژه پس از جنگ رمضان، تازه در حال شناخت حقیقی تفکر شیعه، مکتب اهل بیت (ع) و علوم حوزوی است.
وی افزود: ملتها و تحلیلگران بینالمللی در پی کشف این مکتب هستند که چگونه چنین مقاومتی، فرهنگ عاشورا، صبر و تحمل را در پیروان خود نهادینه کرده است.
وی با مقایسه نظام اسلامی با نظام غربی تصریح کرد: خروجی حوزه علمیه، شخصیتهای نورانی همچون امام خمینی(ره) و رهبر انقلاب اسلامی است، اما خروجی نظام غرب، افرادی بداخلاق، بیتدبیر، کودکآزار، کودککش و اهالی جزیره اپستین است. جهان امروز این دو نظام را تماشا میکند.
ملکی در بخش پایانی سخنان خود با تأکید بر جایگاه رهبری انقلاب اسلامی گفت: پیام رهبر شهید انقلاب اسلامی به حوزههای علمیه، یک پیام تاریخی و راهبردی است که نقشهراه آینده حوزهها را تعیین میکند. آثاری که امروز رونمایی میشوند، تنها بخشی از این پیام بلند و عمیق را تبیین میکنند.
مقیمی حاجی: رشته فلسفه با تأکید بر «امتداد اجتماعی» بازبینی می شود
حجتالاسلام والمسلمین ابوالقاسم مقیمیحاجی دیگر سخنران این مراسم، با اشاره به دستاوردها و چشمانداز حوزه علمیه قم به فعالیتهای علمی و انتشاراتی حوزه علمیه در سال گذشته اشاره کرد و گفت: در این مدت، ۲۲ جلد از مجموعه آثار مرحوم آیتالله العظمی حائرییزدی رونمایی شد. همچنین گزارشی جامع از عملکرد، دانشها، رشتههای علمی و کارنامه حضور حوزه در عرصههای گوناگون در سده اخیر، به همت جمعی از فرهیختگان تهیه گردید.
وی خاطرنشان کرد: این آثار و کتابها در رشتههای تخصصی از جمله تفسیر، حدیث، رجال، فقه و اصول، فلسفه، عرفان، کلام، تاریخ، علوم اجتماعی، اقتصاد، سایر شاخههای علوم انسانی، ادبیات و نیز عملکرد حوزه در سه ساحت تبلیغ، پژوهش و آموزش را در برمیگیرد و همچنین به معرفی نهادهای مرتبط پرداخته است.
معاون آموزش حوزههای علمیه گفت: در سال گذشته ۲۶ مجلد از این مجموعه آماده و رونمایی شد و اکنون که مراحل چاپ رسمی را طی میکند، تعداد جلدها به ۳۰ رسیده است. برای سال جاری نیز تهیه ۱۰ جلد دیگر در دستور کار قرار دارد که بیش از ۷۰ تا ۸۰ درصد کار علمی آنها نهایی شده است. امید داریم تا پایان سال ۱۴۰۵، این ۱۰ جلد نیز به مجلدات قبلی افزوده شود و در نتیجه یک گزارش کامل و جامع از عملکرد یکصدساله حوزه علمیه قم به یادگار بماند.
وی نقطه محوری همایش یکصدمین سالگرد حوزه علمیه قم را پیام مهم رهبر انقلاب با عنوان «حوزه پیشرو و سرآمد» دانست و تصریح کرد: ایشان در آن پیام، با یادآوری حوادث زمان تشکیل حوزه در اواخر دوره قاجار و اوایل سده ۱۳۰۰ هجری شمسی، نکاتی درسآموز برای امروز ما مطرح کردند.
وی خاطرنشان کرد: رهبر شهید در آن پیام فرمودند: مرحوم حاج شیخ (آیتاللهالعظمی عبدالکریم حائرییزدی(ره)) در آن کوران حوادث و دوران سیاه رضاخانی که اوج استبداد و فشار بر دین و متدینان بود و نیز در تداوم ضعف دوره قاجار، به قم آمد؛ اما در آن دوران نابسامان، با همت و هدفگذاری خود توانست پایهگذار حوزهای شود که در افق آینده، برکات فراوانی نصیب جامعه اسلامی ایران کند.
مقیمیحاجی افزود: رهبر انقلاب در آن پیام، پس از این نگاه تاریخی و یادکردی از ستارگان و بزرگان یک سده اخیر، تعریف جدیدی از حوزه علمیه قم ارائه فرمود و آن را «نهادی علمی‑تربیتی با کارکرد سیاسی و اجتماعی» باز تعریف کرد.
وی با اشاره به جایگاه راهبردی حوزههای علمیه در فرآیند تمدنسازی اسلامی و طراحی نظامات اجتماعی تأکید کرد: حوزه را باید به عنوان مرکز تولید علم در راستای تمدنسازی و طراحی نظامات اجتماعی تعریف کنیم. این تعریف، مبنای یک پیام کلان و راهبردی است که مخاطبان آن همه شخصیتهای حوزوی، علما، اندیشمندان و نهادهای مختلف حوزوی در قم، خراسان، اصفهان و سایر استانها هستند.
معاون آموزش حوزههای علمیه با بیان اینکه همگان مخاطب این پیام هستند، خاطرنشان ساخت: همه ما باید نسبت خود را با این پیام روشن کنیم و آنچه در حیطه تخصص و کارآمدی خودمان است به کار بگیریم. طبیعی است که مرکز مدیریت حوزههای علمیه به عنوان نهاد ادارهکننده حوزهها، رسالتی محوری و مضاعف در این مسیر بر عهده دارد و خواهد داشت.
وی ادامه داد: سال گذشته، مدیر حوزههای علمیه، ابلاغیهای صادر کرد که بر اساس آن، همه معاونتها باید ماموریت خود را با این پیام روشن کنند. در پی این ابلاغیه، معاونت پژوهش مرکز مدیریت با رویکردی هدفمند به این پیام پرداخت. این معاونت به عنوان مرکز راهبری و سیاستگذاری پژوهش، و همچنین پژوهشکده مطالعات راهبردی حوزه و روحانیت به عنوان مرکز تحلیل و اندیشهورزی، اقدامات قابل توجهی انجام دادهاند.
وی همچنین به نقش معاونت بینالملل اشاره کرد و گفت: این بخش با رویکرد بینالمللی به پیام رهبری نگاه کرده است. در کنار آن، معاونت برنامهریزی نیز با همکاری پژوهشکده مطالعات حوزه و روحانیت، برنامه پنج ساله دوم حوزه را طراحی کرده است. در آغاز این طراحی، اهداف کلان و مضامین کلامی برگرفته از پیام مذکور استخراج شد و بر کل طراحی برنامه پنج ساله سایه انداخت.
وی تصریح کرد: برنامه پنج ساله دوم حوزه با این افق و رویکرد طراحی شده است و طبیعی است که این برنامه در همه معاونتها و کل مرکز مدیریت تأثیر خود را بر جای خواهد گذاشت و نقشه راه جامعی برای تحقق رسالت تمدنی حوزه علمیه فراهم خواهد آورد.
مقیمیحاجی از بازنگری اساسی در سیاستها و برنامههای درسی حوزههای علمیه خبر داد و گفت: در راستای تحقق پیام «حوزه پیشرو و سرآمد»، بازخوانی جامع سیاستهای آموزشی در دستور کار قرار گرفت.
وی افزود: بسته سیاستی نظام آموزش حوزه طراحی شده و پس از طی مراحل بازبینی و رفتوبرگشتهای کارشناسی، برای تصویب نهایی به شورای عالی حوزههای علمیه ارسال شده است. این بسته مبنای ریلگذاری جدید نظام آموزشی حوزههای علمیه است.
معاون آموزش حوزههای علمیه گفت: یکی از محورهای مهم این تحولات، بازبینی رشته فلسفه با تأکید بر «امتداد اجتماعی» بوده است. طی یک سال اخیر، با برگزاری هماندیشیهایی از سطح دویستنفره تا جلسات نخبگانی محدودتر، موفق به بازنگری کلیات برنامه درسی سطوح دو و سه فلسفه شدیم. از سال آینده، طلاب پذیرفتهشده در این رشته، دروس خود را بر مبنای رویکرد امتداد اجتماعی خواهند گذراند. بازنگری سطح چهار فلسفه هنوز در جریان است و جلسات کارشناسی آن ادامه دارد.
وی از تحولی دیگر در رشته فقه خبر داد و گفت: در راستای ورود فقه به عرصه تمدنسازی، طراحی نظامات اجتماعی و پاسخ به مسائل اصلی جامعه، پیش از این رشتههایی مانند فقه حکومت و فقه تربیت به صورت دستور مدیریتی اجرا میشد، اما مراحل قانونی خود را در کمیسیونهای تخصصی طی نکرده بود.
وی افزود: در سال گذشته، موفق شدیم کلیات برنامه درسی بیش از هشت رشته و گرایش تخصصی را در کمیسیون مربوطه بررسی کرده و به تصویب برسانیم. این رشتهها عبارتند از: فقه سیاست، فقه حکومت، فقه تربیت، فقه اقتصاد، فقه اطلاعات و امنیت، فقه خانواده، فقه اخلاق و فقه مقارن. امید است که تدوین سرفصلهای تفصیلی این رشتهها تا سال تحصیلی آینده به پایان برسد.
معاون آموزش حوزههای علمیه در ادامه از بازنگری رشته تفسیر و کلام خبر داد و تصریح کرد: بازبینی رشته تفسیر آغاز شده اما هنوز به نتیجه نهایی نرسیده است. در رشته کلام نیز مراحل بازنگری شروع شده و امیدواریم با تلاش بیشتر، این بازبینیها به مصوبه نهایی منجر شود.
وی در پایان با اشاره به بسته جامع سیاستی اولیه که کل نظام آموزش حوزه را پوشش میدهد، اظهار داشت: مجموعه برنامههای مرکز مدیریت برای سال ۱۴۰۵ تهیه شده و در قالب پنج اولویت راهبردی ناظر بر پیام «حوزه پیشرو و سرآمد» به واحدهای حوزوی ابلاغ گردیده است.
میرمعزی: پیام «حوزه پیشرو و سرآمد» رهبر انقلاب، یک نقشه راه برای تحول حوزههای علمیه است
حجتالاسلام والمسلمین سیدحسین میرمعزی هم با اشاره به پیام حوزه پیشرو و سرآمد رهبر انقلاب اسلامی به حوزههای علمیه، اظهار داشت: این پیام سه موضوع را به روشنی تبیین کرده است: نخست، وضعیت مطلوب حوزههای علمیه با توجه به تحولات رخداده و تحولات پیشرو؛ دوم، وضعیت موجود و آسیبشناسی کنونی حوزهها؛ سوم، چگونگی گذار از وضعیت موجود به وضعیت مطلوب.
رئیس پژوهشکده مطالعات راهبردی حوزه و روحانیت با بیان اینکه پیام رهبری عمدتاً تأکیدی بر سخنان ایشان در ۳۷ سال گذشته است، گفت: رهبر شهید در حدود چهل سخنرانی مهم برای حوزه، بسیاری از این مباحث را به تفصیل بیان کردهاند و در این پیام به اهم آنها اشاره کردند. پیام «حوزه پیشرو و سرآمد» رهبر شهید، یک نقشه راه برای تحول حوزههای علمیه است.
وی ادامه داد: لازم بود این پیام با زبانی غیر از قلم یک محقق، بلکه با استفاده از بیانات خود رهبر معظم انقلاب تبیین شود. یک اثر ارزشمند توسط حجتالاسلام والمسلمین رضایی انجام شده و کتابی تدوین گردیده که هر کسی میتواند برای فهم دقیقتر این پیام، به این کتاب مراجعه کند.
وی همچنین از تدوین مجموعهای با رویکرد راهبردی در موضوع تبلیغ خبر داد و گفت: در این مجموعه، بیانات امامین انقلاب حول سه محور «تبلیغ مطلوب، تبلیغ موجود و راهبردها» دستهبندی شده است.
رئیس پژوهشکده مطالعات راهبردی حوزه و روحانیت در ادامه خاطرنشان کرد: سیاستهای کلان تحقق این پیام را تدوین و به شورای عالی حوزه ارائه کردیم. این کار با زحمت فراوان توسط پژوهشکده انجام شد و شورای عالی نیز آن را تأیید کرد.
رئیس پژوهشکده مطالعات راهبردی حوزه و روحانیت با اشاره به روند اجراییسازی پیام رهبر شهید در سال ۱۴۰۴، از تدوین «چشمانداز دوم حوزههای علمیه» به عنوان مهمترین سند بالادستی این نهاد خبر داد و گفت: از فاصله زمانی صدور پیام رهبری در سال ۱۴۰۴ تا امروز، اقدامات متعددی صورت گرفته است.
وی افزود: بلافاصله پس از ابلاغ این پیام توسط رهبر شهید، دستورالعمل اجرایی در تمام معاونتهای حوزه تهیه و در شورای معاونین به تصویب رسید. بر این اساس، هر معاونتی موظف شد طرح خود را ارائه و اقدامات مؤثر مورد نظر را پیشنهاد دهد.
میرمعزی با بیان اینکه سال ۱۴۰۴، پایانبخش دوره نخست چشمانداز حوزههای علمیه بود، اظهار داشت: پژوهشکده مطالعات راهبردی مأموریت یافته است تا «چشمانداز دوم» را تدوین کند. این سند مهم و رهبردی تا مهر ماه سال ۱۴۰۵ تدوین و نهایی خواهد شد.
رئیس پژوهشکده مطالعات راهبردی حوزه و روحانیت اظهار کرد: این چشمانداز، یکی از اسناد مهم بالادستی حوزههای علمیه محسوب میشود. مبنای تدوین این سند راهبردی، پیام «حوزه پیشرو و سرآمد» رهبر انقلاب اسلامی است.
عباسی: تحول در حوزه ضرورت انکارناپذیر است
حجتالاسلام والمسلمین فرهاد عباسی معاون پژوهش حوزههای علمیه هم در سخنانی پیام رهبر انقلاب اسلامی را وصیتنامهای الهی، حکمی تمدنی و آیندهساز برای حوزههای علمیه دانست و تحول در نظام آموزشی و مدیریتی حوزه را از ضرورتهای انکارناپذیر امروز خواند.
وی با اشاره به پیشرفتهای دوره مدیریت جدید حوزههای علمیه با حضور آیتالله اعرافی و شورای عالی جدید ابراز داشت: تحول در حوزه، حرکتی رو به جلوست که در کنار همه موانع و با تحفظ بر آداب و فرهنگ بومی حوزه در حال پیگیری است. هرچند ممکن است این تحفظ، گاه محافظهکاری تلقی شود یا به دلیل عدم انعکاس رسانهای، رضایت همگان را جلب نکند، اما هیچگاه روحیه تحولخواهی را در مدیران حوزه راکد نکرده است.
وی در عین حال به چالشهای پیشِ رو نیز اذعان کرد و افزود: وقتی دین به عرصه حاکمیت و حکمرانی وارد میشود، حجم ابتلائات، چالشها و مطالبات ضریب بسیار بالایی پیدا میکند، اما امکانات و سرمایههای انسانی و غیرانسانی حوزه متناسب با این حجم گسترده رشد نکرده است.
وی در ادامه گفت: شهادت میدهم که شورای عالی فعلی و تیم مدیریتی حوزه نهتنها مانع تحول نیستند، بلکه خود تحولخواه و گوش شنوا برای شنیدن مطالبات و نکات فرهیختگان و عزیزان حوزوی هستند و حضور اعضای شورای عالی و مدیر حوزههای علمیه در حوزه یک فرصت بینظیر است.
معاون پژوهش حوزه های علمیه در پایان گفت: آثاری که امروز رونمایی شد حاصل زحمات محققین و پژوهشگران مجاهدی است که پیام «حوزه پیشرو و سرآمد» رهبر شهید را با قلم خود تحلیل کردند.