شفقنا – نشریه گاردین در تحلیلی نوشت: اگر همهچیز طی چند روز آینده طبق برنامه پیش برود ــ و این «اگر» بسیار بزرگ است ــ دونالد ترامپ روز چهارشنبه برای نشستی بسیار مورد انتظار با شی جینپینگ، رهبر چین، وارد پکن خواهد شد.
به گزارش شفقنا، در این تحلیلبه قلم ایمی هاوکینز از پکن و دیوید اسمیت از واشنگتن همچنین آمده است:
این سفر نخستین سفر یک رئیسجمهور آمریکا به چین طی نزدیک به یک دهه خواهد بود. آخرین بار نیز خود ترامپ در نخستین دوره ریاستجمهوریاش در سال ۲۰۱۷ به چین سفر کرده بود.
در آن زمان، پکن تمام تشریفات ممکن را بهکار گرفت. ترامپ و همسرش ملانیا در سفر سهروزه خود، از شهر ممنوعه ــ کاخ عظیمی که قرنها محل زندگی امپراتوران چین بود ــ بهصورت اختصاصی بازدید کردند و در یک اجرای سنتی اپرای پکن حضور یافتند. مقامهای چینی آن سفر را «سفری فراتر از یک سفر رسمی دولتی» توصیف کردند.
اما در فاصله این ۹ سال، جهان شاهد جنگ تجاری، همهگیری جهانی کرونا، افزایش نگرانیها در واشنگتن درباره فعالیتهای نظامی چین و سپس جنگ تجاری دیگری بوده است.
اکنون، در حالی که رئیسجمهور بزرگترین ابرقدرت جهان آماده دیدار با اصلیترین رقیب کشورش در صحنه جهانی میشود، فضای سیاسی کاملاً تغییر کرده است. سفر ترامپ بهدلیل حمله او به ایران به تعویق افتاد؛ حملهای که بهگفته تحلیلگران، محدودیتهای قدرت آمریکا را بهشکلی خیرهکننده آشکار کرد. همچنین مدت سفر او به تنها دو روز کاهش یافته است.
سوزان مالونی، معاون و مدیر بخش سیاست خارجی اندیشکده بروکینگز در واشنگتن، روز پنجشنبه به خبرنگاران گفت:
«اینکه رئیسجمهور آمریکا در شرایطی به دیدار اصلیترین رقیب راهبردی خود میرود که بهتازگی یکی از فاجعهبارترین شکستهای راهبردی تاریخ معاصر را تجربه کرده، لحظهای بسیار قابلتوجه خواهد بود. از منظر آمریکا، این موضوع بهطور کامل تصور ما از برتری و جایگاهمان را تغییر میدهد.»
نمایش قدرت و بازی نمادها:
جزئیات و تصاویر این نشست بهشدت زیر ذرهبین خواهند بود. ترامپ ــ که برخلاف دوره نخست ریاستجمهوریاش مواضع تند کمتری علیه چین دارد ــ علاقه زیادی به نمایشهای دیپلماتیک دارد و بارها از «دوستی شخصی» و اعتمادش به شی جینپینگ سخن گفته است؛ لحنی که کاملاً با رفتار تند او در قبال متحدان سنتی آمریکا تفاوت دارد.
شی جینپینگ نیز احتمالاً با الگوبرداری از نمایشهای قدرت نرم رهبرانی چون پادشاه چارلز سوم، تلاش خواهد کرد هم ترامپ را تحسین کند و هم بهصورت ظریف ضعفهای او را برجسته سازد و قدرت خود را به نمایش بگذارد.
اما حتی اگر دو رهبر در طول این نشست ۴۸ ساعته ــ که رهبران دو کشوری را گرد هم میآورد که رویهم بیش از ۴۰ درصد اقتصاد جهان را کنترل میکنند ــ فضای دوستانهای ایجاد کنند، تنشها، بهویژه پس از جنگ خاورمیانه، همچنان زیر سطح روابط باقی خواهد ماند.
ژائو مینگهاو، استاد مطالعات بینالملل دانشگاه فودان، گفت:
«بیاعتمادی متقابل بسیار عمیقی میان دو کشور وجود دارد. دو طرف همچنان درباره مسائل اقتصادی و تجاری، روابط نظامی و موضوع تایوان اختلافات جدی دارند.»
تجارت؛ مهمترین محور مذاکرات
مهمترین محورهای روابط میان دو کشور، تجارت، تهران و تایوان خواهند بود.
مسیر برگزاری نشست شی و ترامپ از دیدار دو طرف در بوسان کره جنوبی در اکتبر گذشته آغاز شد؛ جایی که آمریکا و چین بر سر آتشبس موقت در جنگ تجاریای که ترامپ آغاز کرده بود، توافق کردند. در اوج این جنگ تجاری، تعرفههای آمریکا علیه کالاهای چینی تا ۱۴۵ درصد افزایش یافت.
تحریم مؤثر صادرات چین به آمریکا میتوانست اقتصاد چین را فلج کند؛ اقتصادی که هنوز از پیامدهای کرونا و بحرانهای ساختاری ناشی از چالشهای جمعیتی رنج میبرد.
در مقابل، چین صادرات عناصر خاکی کمیاب را محدود کرد؛ موادی که برای زنجیره تأمین صنعتی جهان و فناوری نظامی آمریکا حیاتی هستند. طولی نکشید که برخی کارخانههای آمریکا عملاً متوقف شدند.
جیک ورنر، مدیر بخش شرق آسیا در مؤسسه کوئینسی، گفت دیدار بوسان «احساسی از احترام متقابل» ایجاد کرد.
او افزود:
«ترامپ سال گذشته با این تصور وارد قدرت شد که میتواند چینیها را تحت فشار قرار دهد و آنها را وادار به پذیرش برتری آمریکا کند. اما فهمید که چنین کاری ممکن نیست، زیرا چین توانست بهطور مؤثر مقابله کند.»
دولت ترامپ که مشتاق دستیابی به «پیروزیهای ملموس» پیش از انتخابات میاندورهای نوامبر است، از مدیران شرکتهای بزرگی چون انویدیا، اپل و اکسون خواسته در این سفر رئیسجمهور را همراهی کنند.
توافقهای اقتصادی احتمالی
چین بهدنبال تمدید آتشبس تجاری، حفظ دسترسی به فناوری آمریکایی و جلوگیری از تشدید محدودیتهای صادراتی آمریکاست.
در مقابل، پکن ممکن است سرمایهگذاریهای بزرگی در اقتصاد آمریکا پیشنهاد کند؛ مشابه توافقهایی که دولت ترامپ پیشتر با ژاپن و کره جنوبی انجام داده بود.
از جمله موضوعات مهم، مذاکرات طولانی چین با بوئینگ برای خرید احتمالی ۵۰۰ فروند هواپیمای 737 Max و دهها هواپیمای پهنپیکر است؛ توافقی که نخستین سفارش بزرگ چین به بوئینگ از سال ۲۰۱۷ خواهد بود و میتواند پیروزی نمادینی برای هر دو رهبر محسوب شود.
ایران و تنگه هرمز
جنگ ایران فضای نشست را کاملاً تغییر داده و بخش بزرگی از توجه ترامپ را به خود اختصاص داده است.
این جنگ منجر به بسته شدن تنگه هرمز شده؛ گذرگاهی که حدود یکپنجم نفت جهان از آن عبور میکند و اختلال در آن تهدیدی جدی برای اقتصاد چین و روابط حساسش با کشورهای خلیج فارس به شمار میرود.
اظهارات متناقض ترامپ ــ از اعلام پایان جنگ تا تهدید به نابودی کامل ــ آشفتگی دیپلماتیک ایجاد کرده است.
چین متهم شده که ایران را به سمت پذیرش آتشبس سوق داده است. اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، این هفته از چین خواست «دیپلماسی بیشتری» به خرج دهد؛ در واقع، از پکن خواست در جنگی که واشنگتن آغاز کرده، کمک کند.
چین بهعنوان بزرگترین خریدار نفت ایران، تا حدی بر تهران نفوذ دارد و نمیخواهد رکود جهانی باعث کاهش تقاضا برای کالاهای چینی شود.
اما تحلیلگران تأکید میکنند روابط چین و ایران آنقدر نزدیک نیست که پکن بتواند بهراحتی تهران را وادار به عقبنشینی کند.
دالی یانگ، استاد علوم سیاسی دانشگاه شیکاگو، گفت:
«این اغراقآمیز است که بگوییم چین میتواند ایران را تحت فشار جدی قرار دهد یا بازویش را بپیچاند.»
تایوان؛ حساسترین پرونده
شی جینپینگ بیش از هر چیز نگران حوزه نفوذ مستقیم چین است و در این میان هیچ موضوعی برای پکن مهمتر از تایوان نیست.
چین تایوان را بخشی از قلمرو خود میداند و تهدید کرده در صورت لزوم با زور آن را تحت کنترل خواهد گرفت.
آمریکا اگرچه بهطور رسمی تایوان را بهرسمیت نمیشناسد، اما از طریق فروش تسلیحات از آن حمایت میکند.
ترامپ اما موضع نرمتری نسبت به تایوان نسبت به رؤسایجمهور پیشین داشته و این جزیره را بیشتر یک رقیب اقتصادی ــ بهویژه در صنعت نیمههادیها ــ توصیف کرده تا یک متحد دموکراتیک.
گزارشها حاکی است بسته ۱۱ میلیارد دلاری فروش تسلیحات آمریکا به تایوان پیش از نشست شی و ترامپ متوقف شده است.
پکن احتمالاً تلاش خواهد کرد واشنگتن را به تغییر ادبیات رسمیاش درباره تایوان وادار کند؛ مثلاً موضع آمریکا از «حمایت نکردن از استقلال تایوان» به «مخالفت با استقلال تایوان» تغییر یابد.
احتمال امتیازدهی ترامپ
ترامپ در شرایطی وارد این مذاکرات میشود که درگیر بحران خاورمیانه است و میزان نارضایتی داخلی از او به رکورد ۶۲ درصد رسیده است.
بهصورت پارادوکیسکال، هرچه این نشست موفقتر به نظر برسد، نگرانیها درباره امتیازهایی که ترامپ ممکن است داده باشد، بیشتر خواهد شد.
جاناتان چین، کارشناس پیشین سیا درباره چین، گفت:
«اگر این نشست بیش از حد دوستانه و ستایشآمیز باشد، شاید بدترین نتیجه ممکن باشد؛ زیرا این پیام را به منطقه میدهد که آمریکا نوعی سازش انجام داده است.»
او افزود:
«اگر پکن از نتیجه نشست بسیار خوشحال باشد، این احتمالاً نشانهای نگرانکننده برای آینده موقعیت آمریکا خواهد بود.»