شفقنا – رویترز نوشت: اقدامات و مواضع اخیر دونالد ترامپ ــ از کاهش نیروهای آمریکایی در اروپا تا کماهمیت جلوه دادن حملات ایران به شرکای خلیج فارس ــ نگرانی متحدان سنتی واشنگتن را تشدید کرده است؛ نگرانیهایی که اکنون این پرسش را پررنگتر کرده که آیا آمریکا در بحرانهای آینده همچنان شریک قابل اعتمادی خواهد بود یا نه.
به گزارش شفقنا، رویترز نوشت: تصمیم دونالد ترامپ برای خارج کردن بخشی از نیروهای آمریکایی از آلمان، تهدید به کاهش نیروها در دیگر نقاط اروپا و کماهمیت جلوه دادن حملات به یکی از شرکای مهم خلیج فارس، نشانههایی از میراثی است که ممکن است پس از جنگ باقی بماند: فرسایش روابط آمریکا با متحدان کلیدیاش.
در حالی که آمریکا و ایران بهآرامی به سمت یافتن راهی برای خروج از جنگ ۱۰ هفتهای حرکت میکنند، سخنان و اقدامات ترامپ بار دیگر این نگرانی را در میان متحدان دیرینه واشنگتن ــ از اروپا تا خاورمیانه و منطقه هند-پاسیفیک ــ زنده کرده که ایالات متحده ممکن است در بحرانهای آینده شریک قابل اتکایی نباشد.
در واکنش، برخی شرکای سنتی آمریکا در حال بازنگری در محاسبات خود هستند؛ تغییری که میتواند پیامدهایی بلندمدت برای روابطشان با واشنگتن داشته باشد. همزمان، رقبایی مانند چین و روسیه نیز در پی بهرهبرداری از شکافهای راهبردی بهوجود آمدهاند.
هنوز مشخص نیست که جنگ ترامپ با ایران به نقطه عطفی دائمی در روابط آمریکا با جهان تبدیل خواهد شد یا نه. با این حال، بیشتر تحلیلگران معتقدند رفتار غیرقابل پیشبینی ترامپ از زمان بازگشت به قدرت ــ که عملاً نظم جهانی مبتنی بر قواعد را زیر سؤال برده ــ باعث تضعیف بیشتر ائتلافهای آمریکا خواهد شد؛ بهویژه در شرایطی که ناتو همچنان از خشم ترامپ به دلیل مقاومت در برابر خواستههای جنگی او در امان نمانده است.
برت برون، مشاور پیشین دولت اوباما و رئیس شرکت مشاوره راهبردی Situation Room، گفت:
«بیپروایی ترامپ در قبال ایران در حال ایجاد تغییرات چشمگیری است. اعتبار آمریکا در معرض خطر قرار دارد.»
تنشها بهویژه میان ترامپ و اروپاییها پس از آن افزایش یافت که او در ۲۸ فوریه به اسرائیل در حمله به ایران پیوست و بدون ارائه شواهد مدعی شد تهران به تولید سلاح هستهای نزدیک شده است. بسته شدن تنگه هرمز از سوی ایران در واکنش به این حملات، شوک بیسابقهای به بازار جهانی انرژی وارد کرد و کشورهای اروپایی را به یکی از بزرگترین بازندگان اقتصادی جنگی تبدیل کرد که هرگز خواهان آن نبودند.
حتی پیش از آن نیز ترامپ با اعمال تعرفههای گسترده، تلاش برای تصاحب گرینلند از دانمارک و قطع کمکهای نظامی به اوکراین، متحدان آمریکا را نگران کرده بود.
شکافها زمانی عمیقتر شد که ترامپ این هفته اعلام کرد ۵ هزار نفر از ۳۶ هزار و ۴۰۰ نیروی آمریکایی مستقر در آلمان را خارج میکند؛ اقدامی که پس از اظهارات فریدریش مرتس، صدراعظم آلمان، انجام شد؛ او گفته بود ایرانیها آمریکا را تحقیر کردهاند. پس از آن، پنتاگون نیز برنامه استقرار موشکهای کروز تاماهاوک در آلمان را لغو کرد.
ترامپ ــ که مدتهاست اصل باقی ماندن آمریکا در ناتویی را که پس از جنگ جهانی دوم ایجاد شد زیر سؤال برده ــ گفته است در حال بررسی کاهش نیروهای آمریکایی در ایتالیا و اسپانیا نیز هست؛ دو کشوری که رهبرانشان بر سر جنگ با او اختلاف داشتهاند.
درگیری با متحدان:
این اقدامات پس از آن صورت گرفت که ترامپ متحدان آمریکا را متهم کرد در جنگ به اندازه کافی از واشنگتن حمایت نکردهاند و حتی تلویحاً گفت ممکن است آمریکا دیگر خود را ملزم به اجرای بند پنجم پیمان ناتو درباره دفاع مشترک نداند.
آنا کلی، سخنگوی کاخ سفید، گفت:
«رئیسجمهور ترامپ نارضایتی خود از ناتو و دیگر متحدان را آشکارا بیان کرده است.»
او افزود برخی دولتهای اروپایی اجازه استفاده از پایگاههای نظامی خود برای جنگ با ایران را ندادهاند.
با این حال، وی تأکید کرد که ترامپ «جایگاه آمریکا در جهان را احیا کرده» و «روابط خارجی را تقویت کرده است»، اما هرگز اجازه نخواهد داد ایالات متحده «توسط بهاصطلاح متحدان، ناعادلانه مورد سوءاستفاده قرار گیرد.»
ترامپ پیشتر نیز کییر استارمر، نخستوزیر بریتانیا، را هدف قرار داده و در ماه مارس گفته بود او «وینستون چرچیل نیست» و تهدید کرده بود تعرفههای سنگینی بر واردات بریتانیا اعمال خواهد کرد.
همچنین پنتاگون احتمال مجازات متحدان ناتو که بهزعم واشنگتن از عملیات آمریکا علیه ایران حمایت کافی نکردهاند را مطرح کرده؛ از جمله تعلیق عضویت اسپانیا در ناتو و بازنگری در بهرسمیت شناختن حاکمیت بریتانیا بر جزایر فالکلند.
در واکنش، دولتهای اروپایی تلاشهای خود برای همکاری دفاعی مشترک، افزایش هزینههای نظامی و توسعه سامانههای تسلیحاتی مستقل را تشدید کردهاند تا وابستگی خود به آمریکا را کاهش دهند؛ هرچند همزمان همچنان میکوشند ترامپ را به حفظ اهمیت اتحاد فراآتلانتیکی متقاعد کنند.
یک دیپلمات اروپایی گفت تهدیدهای ترامپ پیامی روشن برای اروپا دارد: سرمایهگذاری بیشتر بر امنیت خود.
با این حال، تحلیلگران میگویند اروپا بهعنوان مجموعهای از «قدرتهای میانی» گزینههای محدودی دارد، بهویژه آنکه همچنان برای بازدارندگی در برابر روسیه به آمریکا وابسته است و گذار به خوداتکایی سالها زمان خواهد برد.
همزمان، مقامهای اروپایی برای آرام کردن ترامپ، بهطور غیرعلنی یادآوری کردهاند که بسیاری از کشورهای اروپایی همچنان اجازه استفاده از پایگاهها و حریم هوایی خود را در جنگ ایران به نیروهای آمریکایی دادهاند.
اما تحلیلگران میگویند رهبران اروپایی، که پیشتر با چاپلوسی تلاش میکردند بحرانهای ناشی از رفتار ترامپ را کنترل کنند، اکنون بیش از گذشته با تاکتیکهای او آشنا شده و جسورتر در برابرش ایستادگی میکنند.
جف راتکه، رئیس مؤسسه آمریکایی-آلمانی دانشگاه جانز هاپکینز، گفت فریدریش مرتس که در دیدارهای قبلی ظاهراً توانسته بود ترامپ را تحت تأثیر قرار دهد، اکنون «دیگر تلاش نمیکند ارزیابی انتقادی خود از وضعیتی را که آمریکا در آن گرفتار شده پنهان کند.»
در عین حال، اروپاییها آگاهاند که ترامپ ــ که طبق قانون دیگر نمیتواند نامزد ریاستجمهوری شود ــ ممکن است تا پایان دورهاش در ژانویه ۲۰۲۹ خود را در صحنه جهانی بدون محدودیت بداند.
با وجود هشدار برخی رهبران اروپایی درباره آینده ناتو، رادوسلاو سیکورسکی، وزیر خارجه لهستان، در کنفرانسی در ورشو گفت تا زمانی که اروپا وعده افزایش هزینههای نظامی را عملی کند، دلیلی برای هراس وجود ندارد.
با این حال، فشار بر ائتلافهای آمریکا فراتر از اروپا رفته است.
وقتی این هفته حملات موشکی و پهپادی علیه امارات متحده عربی ــ یکی از نزدیکترین متحدان آمریکا ــ انجام شد، ترامپ و اطرافیانش واکنش چندانی نشان ندادند؛ مسئلهای که نگرانی کشورهای عرب خلیج فارس را افزایش داد.
ترامپ حمله روز دوشنبه را «جزئی» توصیف کرد؛ در حالی که این حمله باعث آتشسوزی در بندر نفتی فجیره و تعطیلی مدارس شد. حتی پس از حملات بعدی نیز او اصرار داشت آتشبس یکماهه همچنان برقرار است.
ترامپ برخلاف توصیه برخی شرکای خلیج فارس وارد جنگ شد و هرچند آن کشورها بعداً با آمریکا اعلام همبستگی کردند، اکنون برخی از آنها نگراناند که ترامپ در نهایت توافقی امضا کند که آنها را در برابر همسایهای همچنان خطرناک تنها بگذارد.
این جنگ همچنین نگرانیهایی در میان شرکای آسیایی آمریکا ایجاد کرده؛ کشورهایی که اقتصادشان به نفت عبوری از تنگه هرمز وابسته است.
کشورهایی مانند ژاپن و کره جنوبی پیشتر نیز از تعرفههای ترامپ و نگاه تحقیرآمیز او به اتحادهای سنتی نگران بودند. اکنون برخی از آنها این پرسش را مطرح میکنند که آیا آسیبپذیری ترامپ در برابر فشارهای اقتصادی داخلی، مانند افزایش قیمت بنزین، ممکن است باعث شود در صورت وقوع بحران با چین ــ مثلاً بر سر تایوان ــ از حمایت کامل عقبنشینی کند.
تاکشی ایوایا، که در آغاز دوره دوم ترامپ وزیر خارجه ژاپن بود، به رویترز گفت:
«آنچه بیش از همه ما را نگران میکند این است که اعتماد، احترام و انتظارات نسبت به آمریکا ــ مهمترین شریک ائتلافی ژاپن ــ در حال کاهش است. این مسئله میتواند سایهای بلند بر سراسر منطقه بیندازد.»
یاسوتوشی نیشیمورا، وزیر پیشین تجارت ژاپن، نیز گفت اکنون برای توکیو بیش از گذشته اهمیت دارد که با «قدرتهای میانی همفکر» مانند بریتانیا، کانادا، استرالیا و کشورهای اروپایی روابط نزدیکتری برقرار کند.
از آغاز جنگ، روسیه و چین ــ دو متحد قدیمی ایران ــ عمدتاً از ورود مستقیم به بحران پرهیز کردهاند، اما تحلیلگران میگویند هر دو با دقت تحولات را زیر نظر دارند.
کارشناسان هشدار میدهند استفاده ترامپ از «قدرت عریان» در جنگی اختیاری علیه ایران، تنها چند هفته پس از عملیات آمریکا در کاراکاس و بازداشت رئیسجمهور ونزوئلا، ممکن است چین و روسیه را به اقدامات تهاجمیتر علیه همسایگانشان تشویق کند.
روسیه، بهعنوان یکی از بزرگترین تولیدکنندگان انرژی، از افزایش قیمت نفت و گاز ناشی از جنگ ایران و همچنین انحراف توجه آمریکا و اروپا از جنگ اوکراین سود برده است.
اگرچه بحران ایران صادرات انرژی چین را تحت فشار قرار داده، اما پکن احتمالاً از مشاهده انتقال داراییهای نظامی آمریکا از منطقه هند-پاسیفیک به خاورمیانه و نیز گرفتار شدن ارتش آمریکا در برابر تاکتیکهای نامتقارن مانند پهپادهای ارزانقیمت درسهایی گرفته است.
چین همچنین تلاش کرده خود را شریک جهانی قابلاعتمادتری نسبت به ترامپِ غیرقابل پیشبینی معرفی کند؛ ترامپی که قرار است هفته آینده به پکن سفر کند.
با این حال، ویکتوریا کوتس، معاون پیشین مشاور امنیت ملی ترامپ، معتقد است پکن بهسختی میتواند از جنگ آمریکا با ایران بهعنوان «مجوزی کامل» برای معرفی واشنگتن بهعنوان عامل بیثباتی جهانی استفاده کند. او گفت: «چین در تمام این مدت هم دقیقاً شریک قدرتمندی برای متحدش ایران نبوده است.»