شفقنا – گاردین نوشت: در حالی که بنیامین نتانیاهو بر «هماهنگی کامل» با دونالد ترامپ در جنگ و مذاکرات مربوط به ایران تأکید میکند، گزارشها و تحلیلهای فزاینده از شکاف و بیاعتمادی میان دو متحد قدیمی حکایت دارند؛ شکافی که پس از ناکامی اهداف اولیه جنگ، تشدید شده و اکنون میتواند برای هر دو هزینههای سیاسی سنگینی به همراه داشته باشد.
به گزارش شفقنا از گاردین، رئیسجمهور آمریکا و نخستوزیر اسرائیل سالها تصویری آینهوار از یکدیگر ارائه دادهاند. هر دو با بهرهگیری از روشهای پوپولیستی، سیاست داخلی کشورهای خود را تحت سلطه گرفته و در مسیر تضعیف بنیانهای قانون اساسی و هنجارهای سنتی نظامهایی حرکت کردهاند که خود از دل آنها به قدرت رسیدند؛ بیآنکه توجه چندانی به محدودیتها و قواعد پیشین داشته باشند.
از ۲۸ فوریه، زمانی که آمریکا و اسرائیل با حملهای گسترده علیه ایران، منطقه خلیج فارس را عملاً فلج کردند، سرنوشت ترامپ و نتانیاهو چنان به یکدیگر گره خورده که جدا کردن خود از میراث این جنگ برای هر دو بسیار دشوار خواهد بود.
نتانیاهو دههها تلاش کرد رؤسای جمهور مختلف آمریکا را متقاعد کند که در جنگ علیه جمهوری اسلامی به اسرائیل بپیوندند. او برای یک رهبر خارجی، به شکلی بیسابقه وارد سیاست داخلی آمریکا شد، بهویژه در تلاش برای تضعیف توافق هستهای ۲۰۱۵ با ایران؛ توافقی که مهمترین دستاورد سیاست خارجی باراک اوباما محسوب میشد.
نتانیاهو نقش مهمی در ترغیب ترامپ برای خروج از برجام در سال ۲۰۱۸ داشت؛ اقدامی که در ادامه به توسعه برنامه هستهای ایران و انباشت ذخایر اورانیوم با غنای بالا، در حد کافی برای ساخت حدود دوازده کلاهک هستهای، منجر شد. سپس در فوریه امسال، بنا بر گزارشهای گسترده رسانههای آمریکایی، او از عوامل اصلی متقاعد کردن ترامپ بود که جنگ تنها راه مقابله با ایران است و پیروزی در آن نیز آسان خواهد بود.
در آن زمان، نتانیاهو در واقع دری را هل میداد که از قبل نیمهباز بود. یک ماه پیش از آن، نیروهای آمریکایی در عملیاتی غافلگیرکننده در کاراکاس، نیکلاس مادورو، رئیسجمهور ونزوئلا، را ربوده بودند.
آلون پینکاس، دیپلمات پیشین اسرائیلی، میگوید:
«نتانیاهو، با همان شیوه فریبکارانهای که دارد، ونزوئلا را مثال زد. به ترامپ گفت: ببین در ونزوئلا چه کردی؛ بدون دردسر، آسان و زیبا بود، رژیم را تغییر دادی.»
به گفته او، نتانیاهو سپس با ارائه اطلاعات امنیتی مدعی شد ایران تولید موشک و توان شلیک خود را افزایش داده و همچنان ۴۵۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای بالا در اختیار دارد.
پینکاس میگوید:
«بعد شروع کرد به بمباران ترامپ با اطلاعات امنیتی؛ اینکه ایران تولید موشک و توان شلیک خود را افزایش داده و هنوز ۴۵۰ کیلوگرم اورانیوم غنیشده در اختیار دارد.»
نتانیاهو با کمک رئیس موساد، دیوید بارنئا، حکومت ایران را همچون «میوهای رسیده» توصیف کرد که آماده سقوط است.
پینکاس میگوید:
«او به ترامپ گفت اقتصاد ایران فروپاشیده، مردم در آستانه شورشاند، سپاه کنترل را از دست داده و زندگی در ایران غیرقابل تحمل شده است. این لحظه ماست.»
او افزود:
«کاری که میتوانیم با هم انجام دهیم، سرنگونی رژیم است… فکر کن که با هم میتوانیم ظرف سه یا چهار روز جنگ را ببریم.»
بر اساس گزارشهای متعدد، مقامهای اطلاعاتی و نظامی آمریکا هشدار داده بودند که ایران ممکن است به متحدان آمریکا در خلیج فارس حمله کند و تنگه هرمز را ببندد. اما نتانیاهو و چهرههای تندرو دولت آمریکا، از جمله پیت هگست، وزیر دفاع، اصرار داشتند که سپاه پاسداران بیش از حد بزرگنمایی شده و توان پاسخگویی جدی ندارد.
اما، همه این برآوردها اشتباه از آب درآمد. نه مردم ایران علیه حکومت قیام کردند، نه نظام سقوط کرد، نه کردها از شمالغرب حمله کردند و نه سپاه ناتوان بود؛ بلکه توانست خسارت سنگینی به پایگاههای آمریکا و کشورهای عرب خلیج فارس وارد کند، تنگه هرمز را ببندد و بحران اقتصادی جهانی ایجاد کند.
پینکاس میگوید:
«حدود ۳۰ روز پس از آغاز جنگ، تا پایان مارس، نشانههایی آشکار شد که ترامپ بهشدت از نتانیاهو ناامید شده است.»
ترامپ دیگر در اظهارات خوشبینانهاش درباره جنگ، نامی از اسرائیل و نتانیاهو نمیبرد. هنگامی که مذاکرهکنندگان آمریکایی پیش از اعلام آتشبس ۸ آوریل با مقامهای ایرانی و میانجیهای پاکستانی وارد گفتوگو شدند، اسرائیل عملاً کنار گذاشته شد. مقامهای اسرائیلی به رسانهها گفته بودند مجبور شدهاند از طریق منابع اطلاعاتی خود بفهمند در مذاکرات چه میگذرد.
در مذاکرات صلح نیز هیچ اشارهای به زرادخانه موشکی ایران یا شبکه نیروهای نیابتی آن نشده؛ موضوعاتی که اولویت اصلی اسرائیل به شمار میروند.
ترامپ هرگاه از نتانیاهو نام برد، بیشتر برای انتقاد از او بود. برای مثال، پس از حمله اسرائیل به میدان گازی پارس جنوبی، ترامپ گفت به نتانیاهو گفته بود «این کار را نکند».
او افزود:
«گاهی کاری انجام میدهد و اگر من خوشم نیاید… دیگر اجازه آن را نمیدهیم.»
پس از توافق آتشبس، ترامپ ابتدا از تفسیر نتانیاهو مبنی بر مستثنی بودن لبنان حمایت کرد، اما وقتی آتشبس در خطر قرار گرفت، سریع موضعش را تغییر داد و اسرائیل را نیز وادار به عقبنشینی کرد.
ترامپ در ۱۷ آوریل در شبکههای اجتماعی نوشت:
«اسرائیل دیگر لبنان را بمباران نخواهد کرد. آمریکا چنین کاری را ممنوع کرده است. دیگر بس است!!!»
این پیام، توبیخی بیسابقه و علنی علیه نتانیاهو تلقی شد.
از آن زمان، مقامهای اسرائیلی به رسانهها گفتهاند آتشبس پایدار نخواهد ماند و بازگشت به جنگ اجتنابناپذیر است. هفته گذشته نیز رسانههای اسرائیلی از ازسرگیری هماهنگیهای فشرده نظامی میان آمریکا و اسرائیل برای حملات مشترک جدید خبر دادند، هرچند این حملات هنوز رخ ندادهاند.
در همین حال، دولت ترامپ تلاش کرده اهمیت درگیریهای اخیر پیرامون تنگه هرمز را کماهمیت جلوه دهد.
دنیل شاپیرو، سفیر پیشین آمریکا در اسرائیل، معتقد است ترامپ اکنون نگاهش را به چالش بزرگ بعدی معطوف کرده: سفر ۱۴ مه به چین و دیدار حساس با شی جینپینگ.
او میگوید:
«ترامپ میخواهد تا زمان سفر به پکن، این جنگ کموبیش پشت سر گذاشته شده باشد. در غیر این صورت، در موقعیتی ضعیف قرار میگیرد؛ چون مجبور میشود از شی جینپینگ بخواهد ایران را برای پذیرش شروط آمریکا تحت فشار قرار دهد.»
به گفته شاپیرو، نتانیاهو از تجربه جنگهای غزه و لبنان میداند حتی اگر فعلاً مجبور به پذیرش توافقی برخلاف خواستههایش شود، توجه ترامپ دیر یا زود به موضوع دیگری معطوف خواهد شد و اسرائیل دوباره آزادی عمل بیشتری پیدا میکند.
او افزود:
«اگر ترامپ به توافقی برسد، اسرائیلیها فعلاً آن را میپذیرند، اما احتمالاً بعداً دوباره برای مهار برنامه موشکی یا هستهای ایران وارد عمل خواهند شد؛ همان چیزی که خودشان به آن “چمنزنی” میگویند.»
نتانیاهو همچنین میداند ترامپ نمیتواند بهراحتی خود را از این پیوند ژئوپلیتیکی جدا کند. جان بولتون، مشاور پیشین امنیت ملی ترامپ، میگوید نتانیاهو هنوز میتواند در سیاست داخلی آمریکا بحرانآفرینی کند.
بولتون میگوید:
«ترامپ به نتانیاهو حسادت میکند، چون او یکی از معدود افرادی است که میتواند بیشتر از خود ترامپ خبرساز شود.»
او افزود که با وجود تحمیل آتشبس از سوی ترامپ، «هنوز هم دست نتانیاهو را در لبنان تا حد زیادی باز گذاشته است.»
پینکاس که مشاور پیشین ایهود باراک و شیمون پرز بوده، معتقد است شکست راهبردی در جنگ با ایران چنان سنگین است که ترامپ نمیتواند بهسادگی از نتانیاهو فاصله بگیرد.
او میگوید:
«مشکل ترامپ این است که اگر به نتانیاهو حمله کند یا ناامیدی خود را نشان دهد، در واقع اعتراف کرده که توسط او وارد این جنگ شده است.»
به گفته او، این جنگ احتمالاً برای هر دو رهبر هزینه سیاسی سنگینی خواهد داشت.
نتانیاهو باید تا اکتبر انتخابات برگزار کند و نظرسنجیها نشان میدهد ممکن است دوران نخستوزیریاش پایان یابد. در آمریکا نیز انتخابات کنگره میتواند ترامپ را، دستکم در سیاست داخلی، به رئیسجمهوری ضعیف تبدیل کند.
پینکاس در پایان میگوید:
«این جنگ هم به نتانیاهو ضربه زده و هم به ترامپ. به بیان دیگر، آنها حسابی به یکدیگر آسیب زدهاند.»