شفقنا آینده– یک استاد دانشگاه و کارشناس مسائل منطقه می گوید: نشانههای موجود حاکی از آن است که هم جمهوری اسلامی ایران و هم ایالات متحده، در شرایط فعلی به دنبال تشدید تنشها نیستند؛ مگر آنکه رژیم صهیونیستی، آمریکا را به اقداماتی ناگزیر سازد. در صورتی که ترامپ بخواهد صرفاً بر اساس منافع ایالات متحده و با لحاظ پارامترهای داخلی و منطقهای تصمیمگیری کند، احتمال آنکه در مسیر افزایش تنش و ورود به جنگی گسترده گام بردارد، پایین است. با این حال، چنانچه همچنان رویکرد «اول اسرائیل» مبنا قرار گیرد، ممکن است پاسخهای کوتاه و محدود در نهایت منجر به شکلگیری یک دور نهایی و تعیینکننده از درگیری شود؛ دوری که در آن، پیشبینی پیامدها برای ایران و کشورهای منطقه با دشواری جدی مواجه خواهد بود.
دیگر نمیتوان صرفاً بر اساس واکنشها، توییتها یا رویکردهای شخصی رئیسجمهور آمریکا به تحولات منطقه قضاوت کرد
دکتر سیدعطا تقوی اصل در گفت وگو با خبرنگار شفقنا آینده در پاسخ به این سوال که با توجه به انتقاداتی که نسبت به جنگ ایران مطرح شده است، آیا ایالات متحده واقعاً به دنبال دستیابی به توافق با ایران است، یا صرفاً در پی کسب فرصتهایی برای تحقق اهداف بعدی خود است؟ به طور کلی، اهداف اصلی آمریکا در این زمینه چیست و ارزیابی شما از تحولات اخیر چگونه است؟ اظهار داشت: واقعیت این است که در شرایط کنونی، دیگر نمیتوان صرفاً بر اساس واکنشها، توییتها یا رویکردهای شخصی رئیسجمهور آمریکا به تحولات منطقه قضاوت کرد؛ چرا که ایشان اساساً همان نقش موسوم به «مرد دیوانه» را ایفا میکند. بنابراین، لازم است شرایط موجود در ایالات متحده، منطقه و جمهوری اسلامی ایران را به صورت دقیق مورد بررسی قرار دهیم تا بتوان بر اساس آنها در خصوص وجود چشمانداز توافق یا عدم آن اظهار نظر کرد.
ترامپ ترجیح میدهد روند مذاکرات را در ادامه گفتوگوهای پیشین در مسقط دنبال کند
وی افزود: به نظر میرسد یکی از دلایل اصلی افزایش مجدد سطح تنشها در منطقه خلیج فارس، به ویژه در آبهای دریایی و تنگه هرمز، این است که رئیسجمهور آمریکا تمایل ندارد امتیازاتی را که ایران پس از جنگ چهل روزه به دست آورده است، در چارچوب مذاکرات به رسمیت بشناسد. او ترجیح میدهد روند مذاکرات را در ادامه گفتوگوهای پیشین در مسقط دنبال کند. از این رو، موضوعاتی نظیر تنگه هرمز، پرداخت غرامت، آتشبس سراسری و اصل عدم تجاوز را نمیخواهد به عنوان برگهای برنده ایران بپذیرد و به همین دلیل در تلاش است این امتیازات را از میان بردارد.
آمریکا در پی آن است کنترل گذرگاه استراتژیک هرمز را از دست ایران خارج کند
وی تصریح کرد: به بیان دیگر، آمریکا با ایجاد حرکتهای مخاطرهآمیز در تنگه هرمز و افزایش سطح تنش، در پی آن است که کنترل این گذرگاه استراتژیک را از دست ایران خارج کند تا هم از فشارهای داخلی رهایی یابد و هم مانع از تقویت موقعیت ایران در میز مذاکره شود. با این حال باید توجه داشت که ایالات متحده، بهویژه در دوران ریاستجمهوری ترامپ، دارای محدودیتهای داخلی متعددی است که امکان ورود به یک جنگ گسترده مشابه جنگ چهلروزه را کاهش میدهد. از جمله این عوامل میتوان به میزبانی جام جهانی فوتبال در خردادماه، انتخابات میاندورهای کنگره، و افزایش نرخ تورم و بهای سوخت اشاره کرد؛ عواملی که میتوانند تأثیر منفی قابلتوجهی بر حمایت از رئیسجمهور و سطح رضایت عمومی داشته باشند.
رئیسجمهور آمریکا تمایل ندارد دوباره وارد بحرانی با شدت مشابه شود
وی ادامه داد: از سوی دیگر، بحث «قانون اختیارات ۶۰ روزه ریاست جمهوری» برای آغاز جنگ بدون مصوبه کنگره نیز در داخل آمریکا محل مناقشه جدی است؛ زیرا هنوز مشخص نیست اقدامات پس از آتشبس در منطقه، واقعاً ادامه صلح است یا مقدمهای برای تنش جدید. مجموعه این متغیرها نشان میدهد که رئیسجمهور آمریکا تمایل ندارد دوباره وارد بحرانی با شدت مشابه شود، اما در عین حال میکوشد از طریق افزایش کنترلشده تنشها در برخی حوزهها، امتیازاتی را که ایران در جریان جنگ اخیر کسب کرده است، از میان بردارد.
تقوی اصل با بیان اینکه موضوع دیگری که باید مورد توجه قرار گیرد، مسئله حاکمیت ایران بر تنگه هرمز است گفت: جمهوری اسلامی ایران بر اساس مقررات بینالمللی سال ۱۹۸۲ و اصول عبور کشتیها از آبراههای بینالمللی، معتقد است که در این منطقه حق حاکمیت دارد. هرگونه اقدام ایران در خصوص محدود کردن یا مدیریت عبور و مرور در این تنگه، پیامدهای جهانی به دنبال خواهد داشت. فشار بینالمللی بر آمریکا نیز بهدلیل نقش آن در آغاز تنش و تشدید درگیریها افزایش یافته است. از سوی دیگر، فشارهای داخلی نیز ناشی از همان عوامل اقتصادی و انتخاباتی پیشتر ذکرشده ادامه دارد؛ چرا که تنگه هرمز گلوگاهی حیاتی است که حدود یکپنجم از سوخت جهان از آن عبور میکند. مسدود شدن این مسیر میتواند آثار تورمی قابلتوجهی در اقتصادهای اروپایی و آسیایی ایجاد کرده و دامنه بحران را گسترش دهد.
ایران به دنبال ایجاد بازدارندگی در برابر تجاوزهای احتمالی آینده است
وی افزود: در همین راستا، جمهوری اسلامی ایران به دنبال تشدید تنشها نیست، اما در عین حال خواهان تثبیت پیروزی و ایجاد بازدارندگی در برابر تجاوزهای احتمالی آینده است. هدف، طراحی سازوکاری است که ورود آمریکا به هرگونه اقدام خصمانه را بسیار دشوار کند. پیشبینی میشود که رئیسجمهور آمریکا تلاش دارد مسائل حساس را بهصورت سطحی و با افراد غیرمرتبط حلوفصل کند که عملاً امکانپذیر نیست. در حال حاضر، پیشنهادی از سوی ایران مطرح است مبنی بر اینکه در یک بازه ۳۰ روزه، آتشبس موقت برقرار شود تا طی آن درباره موضوعاتی همچون تنگه هرمز و محاصره دریایی توافقاتی حاصل گردد. سپس در همین دوره، گفتوگوهای مربوط به پروندههای حساس هستهای و همچنین مسائل امنیت منطقهای که ایران نیز آمادگی بررسی آنها را اعلام کرده دنبال شود تا دستاوردی عملی و قابلسنجش حاصل گردد.
اگر اسرائیل نتواند بر سیاستهای ترامپ اثرگذار شود، ترامپ تمایلی به گسترش جنگ نخواهد داشت
وی ادامه داد: در جمعبندی میتوان گفت، نشانههای موجود حاکی از آن است که هم جمهوری اسلامی ایران و هم ایالات متحده، در شرایط فعلی به دنبال تشدید تنشها نیستند؛ مگر آنکه رژیم صهیونیستی، آمریکا را به اقداماتی ناگزیر سازد. در صورتی که ترامپ بخواهد صرفاً بر اساس منافع ایالات متحده و با لحاظ پارامترهای داخلی و منطقهای تصمیمگیری کند، احتمال آنکه در مسیر افزایش تنش و ورود به جنگی گسترده گام بردارد، پایین است. با این حال، چنانچه همچنان رویکرد «اول اسرائیل» مبنا قرار گیرد، ممکن است پاسخهای کوتاه و محدود در نهایت منجر به شکلگیری یک دور نهایی و تعیینکننده از درگیری شود؛ دوری که در آن، پیشبینی پیامدها برای ایران و کشورهای منطقه با دشواری جدی مواجه خواهد بود. اگر اسرائیل نتواند بر سیاستهای ترامپ اثرگذار شود، ترامپ تمایلی به گسترش جنگ نخواهد داشت و ایران نیز قطعاً به دنبال افزایش تنش نیست؛ زیرا ایران صرفاً در مقام دفاع از خود عمل میکند.
وی در خصوص اینکه پس با استمرار این وضعیت، آیا توافقی نیز حاصل نخواهد شد؟ اظهار داشت: خیر. در بازه زمانی ۳۰ روزهای که قرار است آتشبس موقت و یک تفاهمنامه اولیه ایجاد شود، مشخصاً اقداماتی مانند بازگشایی تدریجی تنگه هرمز و در پی آن، رفع یا کاهش محاصره دریایی از سوی آمریکا در دستور کار قرار میگیرد تا فضا برای پرداختن به موضوعات اصلی در ۳۰ روز آینده فراهم شود. همچنین ممکن است بخشی از تحریمها از جمله تحریم فروش نفت در همین بازه به عنوان گزینه مطرح شود تا ایران و آمریکا فرصت گفتوگو و رسیدن به تفاهم را در زمینه پرونده هستهای و امنیت منطقهای داشته باشند. البته این برداشتها و پیشنهادها در حال تبادل است، اما از آنجا که فضای فعلی کاملاً ملتهب است، چشمانداز روشنی نسبت به نتیجه قطعی وجود ندارد. با این وجود، چنانچه سیاستهای نتانیاهو از معادله حذف شود، به نظر میرسد نه ایران و نه آمریکا دیگر انگیزهای برای افزایش سطح تنش نخواهند داشت.