شفقنا- کتاب «بررسی مبانی فقهی فیلتر» توسط موسسه نشر حوزه به سفارش دبیرخانه حمایت از پژوهشهای مورد نیاز نظام اسلامی معاونت پژوهش مرکز مدیریت حوزه های علمیه چاپ و منتشر شده است.
به گزارش شفقنا به نقل از پایگاه اطلاع رسانی نشر حوزه، کتاب«بررسی مبانی فقهی فیلتر» شامل؛ (صفحات وب تلویزیون های ماهواره ای و شبکه های اجتماعی مجازی) به قلم محمد مهدی محب الرحمن ، مسئله فیلترینگ در فضای مجازی را از زاویه فقه اسلامی مورد واکاوی قرار داده است.
فهم دقیق این مبانی میتواند راهنمای نهادهای تصمیمگیراجرایی درکشورباشد تا فیلترینگ نه براساس سلیقه، بلکه با اتکاء بر پشتوانه فقهی و ضوابط شرعی انجام شود.
ورود به بحث با طرح یک سئوال کلیدی
درمقدمه این کتاب آمده است درسالهای اخیر،بحث فیلترینگ و نحوه دسترسی کاربران به فضای مجازی یکی ازمسائل مورد توجه جامعه است وبا طرح این سئوال که آیا فیلتر کردن صفحات وب، شبکههای اجتماعی و رسانههای ماهوارهای دردولت اسلامی (در عصرغیبت) یا توسط اشخاص حقیقی، از نظرشرع مجاز است یا خیر؟
نویسنده با طرح این پرسش، تلاش کرده است حکم نخستین فقهی (حکم اولیه) را نسبت به فیلترینگ مشخص کند و سپس موارد تأیید کننده یا استثناهای شرعی آن را در سه بخش اصلی مورد بررسی قرار دهد.
- 1. کلیات و مفاهیم – شامل ؛
توضیح مفاهیم پایه مانند فیلتر، شبکههای اجتماعی، صفحات وب، منع از منکر، ضرر و مفسده، و پیشینه فیلترینگ در جوامع اسلامی.
- 2. تبیین حکم اولیه (حرمت)
در این بخش، با تکیه بر اصولی چون “حرمت اذیت و ظلم به دیگران، نفی سلطه انسان بر دیگری، و اصل اباحه” بیان میشود که منع افراد از دسترسی به منابع اطلاعاتی و رسانهها، در حالت عادی مصداق تصرف ناحق در حقوق دیگران است و بنابراین حکم اولیه آن حرمت است.
- 3. ادله جواز و وجوب فیلتر
این بخش بررسی میکند در چه شرایطی فیلترینگ میتواند جایز یا حتی واجب باشد. مباحثی نظیر “جواز اشتراط در بیع اینترنت، حرمت حفظ و ترویج کتب ضاله، و وجوب نهی از منکر” در این فصل تحلیل شده است.
از دیگر مباحث فقهی مطرحشده در کتاب، میتوان به «لزوم قطع ماده فساد»، «قاعده لاضرر»، «وجوب نهی از منکر در شرایط تأثیر احتمالی» و «سقوط حکم نهی از منکردرصورت وجود ضرر یا مفسده» اشاره کرد.
در واقع، نویسنده با استناد به منابع قرآنی همچون آیات سورههای “احزاب، لقمان، آلعمران” و احادیث معتبر از منابع فقهی شیعه، تلاش کرده است حد فاصل میان “حفظ حق دسترسی آزادانه به اطلاعات” و “لزوم جلوگیری از فساد و منکرات اجتماعی” را از نگاه شریعت مشخص سازد.
نتیجه نهایی کتاب
– اصل اولیه در فقه اسلامی، حرمت منع دیگران از دسترسی به صفحات اینترنت، رسانههای ماهوارهای و شبکههای اجتماعی است.
– استثناها در صورتی شکل میگیرد که ضرر، فساد یا تهدید قطعی برای ایمان یا امنیت اخلاقی جامعه وجود داشته باشد؛ در چنین حالتی فیلترینگ جایز و حتی گاه واجب میشود.
– ملاک نهایی شرعی، احراز وجود مفسده و اثبات تأثیر اقدام فیلترینگ در جلوگیری از آن است؛ بدون تحقق این ملاکها، فیلتر کردن خلاف قاعدهی شرعی تلقی میشود.