شفقنا- مدیر سیره و تاریخ مرکز مطالعات و پاسخگویی به شبهات حوزه های علمیه گفت: دوره امام رضا (ع) دوره رشد علوم مختلف و گرایشات و رواج شبهات و باورهای گوناگون است، عقلانیت مهم ترین پشتوانه انسان در جامعه و فضای آلوده سیاسی و فرهنگی و اجتماعی است؛ لذا امام به مردم اندیشیدن و تعقل می آموزد و تفکر و عقلانیت مردم را بالا می برد تا در مرحله اول مقابل شبهات و تحیر و سرگردانی مقاوم باشند و خود را نبازند.
متن گفت وگوی شفقنا با حجت الاسلام والمسلمین امیرعلی حسنلو مدیرگروه سیره و تاریخ مرکز مطالعات و پاسخگویی به شبهات حوزه های علمیه و استاد سطوح عالی حوزه علمیه را بخوانید:
مناظرات امام رضا(ع) با ادیان و مکاتب مختلف، چه اصول اخلاقی و معرفتی حاکم بود و چگونه به اقناع مخاطب میانجامید؟
قبل از هر چیز ویژگی هایی که امام با عموم مردم و پیروان مکاتب مختلف و مذاهب و ملل و ادیان داشت تاثیر عمیق در مخاطب داشت و او را متحول می نمود ؛ رفتار و برخورد با مخاطب و محترم شمردن او اولین گام نفوذ در دل مخاطب است که بستری برای پذیرش حق وقبول منطق طرف مقابل می باشد؛ هرکس از پیروان ادیان در این عصر با حضرت مواجه شد مرید و علاقه مند حضرت شد.
امام ویژگی های ممتاز و جذبه فراوان و محبت آفرین داشت، دراین فرصت به چند نمونه اشاره می شود.
نرم خویی: از ابراهيم بن عباس صولي نقل شده، كه گفته است: من ابوالحسن الرضا عليه السلام را هرگز نديدم در سخن گفتن، با كسي درشتي كنند. همین نرم خویی خود پر جاذبه ترین ظرفیت وجودی انسان است که می تواند هم مخاطب را جذب و هم اورا تحت تاثیر سخنان قرار دهد، همین روش حضرت در مناظرات برای مخاطب و طرف مقابل بسیار جداب و درس آموز بود و اورا اقناع می کرد.
مراعات دیگران در گفتار و نشستن: من ابوالحسن الرضا عليه السلام را هرگز نديدم سخن كسي را پيش از فراغ از آن، قطع كند. هرگز درخواست كسي را،كه قادر به انجام دادن آن بود، رد نفرمودند. هرگز پاهاي خود را، جلو همنشين، دراز نميكردند. هرگز در برابر همنشين تكيه نميكردند. هرگز او را نديدم، كه غلامان و بردگان خود را بد گويند.
هرگز او را نديدم، كه آب دهان بيندازند. هرگز او را نديدم، كه قهقهه بزند، بلكه خندهاش تبسم بود. تا آنجاكه ميگويد: هر كه بگويد در فضليت، كسي را مانند او ديده، از او باور نكنيد. نقل شده زماني كه امام رضا عليه السلام مجبور به پذيرفتن ولايت عهدي شدند، چون روز عيد فرا رسيد مامون براي خواندن نماز از امام عليه السلام دعوت به عمل آورده ايشان با سادهترين پوشش و با لباسي كه مخصوص نماز عيد بود حاضر شدند، اين لباس عبارت بود از دو قطيفه روي لباس و عمامه سفيدي از كتان كه به سربسته بود كه يك طرف آن را به سينه و طرف ديگرش را ميان دو شانه انداخته بودند عصايي به دست داشتند، در حالي كه كفش برپا نداشتند چون همراهان ايشان اين وضعيت را ديدند آنان هم چون امام راه افتادند.
محبت نسبت به همه: برخورد و رفتار امام رضا عليه السّلام نسبت به مردم و مخاطبان بسيار خوب و مهربان بود. ابن صلت مى گويد كه يكى از مردم بلخ به او گفته است: به هنگام سفر با امام رضا (ع) به خراسان، من هم در طول سفر با او بودم. روزى به هنگام غذا خوردن، همه غلامان سفيد و سياه را احضار كرد و آنها دور او جمع شدند. من از آن حضرت پرسيدم: فدايت شوم، مى خواهى غذايت را از اين بردگان جدا كنم؟ امام مرا سرزنش كرد و فرمود: پروردگار تبارك و تعالى يكى است، مادر همه يكى است، و پاداش بر اساس عمل است.
مسلّما اين گونه رفتار نزد ائمّه اهل بيت عليهم السّلام به منظور از بين بردن تفاوت رنگ و نژاد در ميان مردم بوده و نيز عمل امام رضا عليه السّلام در مسجد نشان دهنده عدم تبعيض است و اينكه هيچ كس بر ديگرى برترى ندارد مگر اينكه تقوا پيشه كند و نسبت به ديگران عمل نيكو انجام دهد، همین نگاه در مرحله اول و سپس رفتار مطابق با این دیدگاه مهمترین عامل اثر گذاری و جذب مردم و مخاطبان هست که امام رضا (ع) به این اصول انسانی پای بند بود که تجلی کامل دین اسلام بود.
استناد و دلیل از مقبولات طرف مقابل
امام رضا (ع) در مناظرات به طرف مقابل اعم از نصرانی و کلیمی و صابئی و حتی زرتشت و هندو هم در مناظرات حضرت گزارش شده است که حضرت با آنان و برای قانع کردن آنها به باورها و کتاب های آسمانی و مقبولات خودشان استناد می فرمود؛ با نصرانی با انجیل با یهود و کلیمی به تورات و زبور و کتاب های آسمانی تحریف نشده آنان سخن گفت و به زرتشت بر اساس باورهای خودشان احتجاج نمود؛ نمونه از این مناظرات در خراسان بود که همه اهل کتاب و بزرگان آنان در آن مجلس به دعوت مامون گرد آمدند و حضرت با همه آنان گفتگو و مناظره داشت و بر همه آنان چیره و آنان را اقناع نمود.
امام رضا (ع) با بیان و تبیین اصول به شیوه خود و در سطح فهم مخاطب با استفاده از این روشها با دانشمندان مباحثه و گفتگو نمود که در تاریخ تمدن اسلامی بی سابقه و مایه بالندگی و رشد بی سابقه تمدن و فرهنگ اسلامی بود.
امام رضا(ع) چگونه با تنظیم سطح و زبان گفتار، مفاهیم عمیق را برای مخاطبان مختلف قابل فهم میساختند و این روش چه نسبتی با ارتباط مؤثر امروز دارد؟
امروز باید سیره این بزرگواران به جامعیت مورد توجه باشد و اصولی از این رفتارها استخراج و مورد عمل قرار بگیرد، این اصول کاملا عقلائی و مورد توجه خواهد بود. امام رضا ع به همه زبانها سخن می گفت و این یکی از موثرترین روش برای جذب و اقناع مخاطب است؛ از همین روش می توان امروز با یادگیری و آموزش زبان های مختلف به مبلغان و مرابطان فرهنگی استفاده نمود …برای همه روشن زبان و دانستن و سخن گفتن به زبانهای مختلف یک ظرفیت فوق العاده مهم است؛ لذا مراکز علمی و فرهنگی در این زمینه باید برنامه ریزی داشته باشند.
دانش امام رضا (ع) بر همه زبانها
نمونه اى ديگر از وسعت علم و كمال امام رضا عليه السّلام اين است كه مى توانست به تمام زبانها سخن بگويد. ابو اسماعيل سندى مى گويد: هنگامى كه در هندوستان بودم، شنيدم كه خداوند يك حجّت عرب زبان دارد، بنابراين از وطن خارج شدم و رفتم تا او را ببينم. مرا به سوى امام رضا عليه السّلام راهنمايى كردند تا به نزدش رسيدم. من قادر به صحبت كردن به زبان عربى نبودم، بنابراين به زبان هندى به امام سلام كردم، ولى حضرت به زبان خودم سلامم را پاسخ گفت. باز به زبان هندى از او پرسيدم و او پاسخ مرا به زبان خودم داد. عرض كردم: چون شنيدم خداوند حجّت عربزبانى دارد، از شهر خود به طلب شما بيرون آمدم تا زيارتتان نمايم. امام به من فرمود: من همان هستم كه دنبالش بودى. بپرس از من آنچه را كه مى خواهى. من هم سؤالاتى درباره مسائل مختلف از امام كردم و او پاسخ مرا به زبان خودم فرمود.
ابو الصلت هروى مى گويد: امام رضا عليه السّلام با مردم به زبان خودشان سخن مى گفت. من در مورد اين فضيلت از آن حضرت پرسيدم و او پاسخ داد: اى ابو الصلت، من حجّت خدا بر آفريدگانش هستم و خدا حجّتى را كه با زبان مردم آشنا نباشد، براى آنها تعيين نمى كند. آيا تو كلام امير المؤمنين را نشنيده اى كه مى فرمود: «به ما قضاوت صحيح و كامل عطا شده است»؟ آيا اين علم به زبانها نيست؟
ياسر خادم روايت كرده است: دو نفر از اهالى روم و اسلاو در خانه ابو الحسن الرضا عليه السّلام ميهمان بودند. امام به آنها بسيار نزديك بود و هنگامى كه اين دو با يكديگر صحبت مى كردند، حضرت متوجه شد كه به زبان رومى و اسلاوى مى گويند: از ما در وطن خود هر ساله ديدار مى شد ولى اينجا كسى به ديدن ما نمى آيد. لذا امام رضا عليه السّلام صبح روز بعد، فردى را براى ديدن آنها فرستاد. شيخ محمد بن الحسن در رابطه با اين صفت امام رضا عليه السّلام شعرى سروده كه معناى آن چنين است: «و علم او به تمام زبانها، واضحترين اعجاز و علامت است.
بالا بردن تعقل و خرد ورزی
دوره امام رضا (ع) دوره رشد علوم مختلف و گرایشات و رواج شبهات و باورهای گوناگون هست، عقلانیت مهم ترین پشتوانه انسان در جامعه و فضای آلوده سیاسی و فرهنگی و اجتماعی است؛ لذا امام به مردم اندیشیدن و تعقل می آموزد و تفکر و عقلانیت مردم را بالا می برد تا خودشان در مرحله اول مقابل شبهات و تحیر و سرگردانی مقاوم باشند و خود را نبازند. این مهم است آموزش همگانی تعقل در امور با پشتوانه های علمی و منطقی استوار، واکسینه نمودن جامعه در مقابل همه کج فهمی ها و تفسیر های غلط از دین و شبهات است.
امروز فضای فرهنگی ما کاملا تحت تاثیر رسانه های مختلف است و فضای مجازی آکنده از شبهات بی شمار است؛ یک نهاد و دونهاد و…نمی تواند با این سیل شبهات مقابله کنند؛ لذا دراین شرایط باید آموزش عمومی فراگیر باشد و عقلانیت را باید بالا برد، امام رضا (ع) درباره احکام نیز استدلال هایی دارد و فقه استدلالی و معاد استدلالی و توحید استدلالی را تقویت می نماید؛ این روش در عصر ائمه دیگر هم بوده است اما در دوره امام رضا (ع) با درایت امام در اوج است .
زمینه آسان ارتباط با امام (در دسترس بودن)
امام رضا (ع) چه در مدینه و چه در مدت اقامت در مرو و خراسان بر همه مردم باز و در دسترس عموم بود؛ بویژه در مرو و همین امر بسیار جذاب و برای مردم دوست داشتنی بود؛ نخبه باید در دسترس مردم باشد بویژه نخبگان دینی؛ این معرفی مرجع و ارجاع به نخبگان و دسترس بودن نخبه یک دستور قرآنی است:« فاسئلوا اهل الذکر» مصداق روشن اهل ذکر امامت است؛ اگرچه برخی از دشمنان مصادیق کاذب برای این مولفه تعریف می کنند تا مردم را از پیرامون اهل بیت و اهل علم (ع) دور کنند و محدث سازی و فقیه سازی و کانون سازی که از دوران امویان شروع گردیده و در عصر عباسیان فقیه تراشی درباری در اوج است و عباسیان فقهایی ساختند و به تفرقه فکری و فقهی در اسلام برای حفظ و بقای حکومت خود دامن زدند، لذا امام با این روند نیز که انحراف است عملا مقابله می نماید و به مردم می آموزد و اعلام می کند که امامت باب ارتباط با نبوت است نه خلافت حاکم؛ همان اصلی که پیامبر فرمود: «انا مدینه العلم وعلی بابها» امامت مصداق روشن اتصال به نبوت است. امام رضا (ع) امامت خود را بدون تقیه و آشکارا اعلام می فرمود و جانشینان خود و امامان پیشین را به تصریح با استناد به سیره فقهی و عملی آنان معرفی می فرماید .امام رضا (ع) در دسترس بود و این شیوه بسیار کارساز در خنثی نمودن توطئه های دشمنان و مخالفان دین بود؛ ارتباط موثر در همین شرایط و بسترها شکل می گیرد لذا نخبگان علمی و دینی باید این گونه زیست کنند؛ امام (ع) در این زمینه به فرزندش جواد الائمه فرمود: از دری که مردم جمع می شوند برای اظهار حاجت رفت آمد کن نه در پشتی و مخفی ….
امام رضا عليه السّلام بر تمام علوم و دانش ها احاطه كامل داشت. مورّخان و راويان در اين موضوع متفق القولند كه او دانشمندترين مردم زمان خويش و داناتر و شايستهتر از همه آنها در فرايض دين و ديگر علوم مانند طب و فلسفه بود. سخن درباره او و علم فراوانش بسيار است. از جمله عبد السّلام هروى گفته است: من هرگز كسى را اعلمتر از على بن موسى الرضا (ع) نديدم. هنگامى كه يك عالم دينى او را مى ديد، ديدن او در وى اثر مى گذاشت، همان طورى كه در من اثر گذاشت. مأمون برخى از دانشمندان دينى و فقهاى اسلامى و حكماى الهى را براى مقابله با امام جمع كرد، ولى امام به هر حال بر تمامى علماى حاضر فايق آمد و آنها در برابر امام به ضعف خود اعتراف كردند. من خود شنيدم كه امام مى فرمود: من همواره جاى خودم را در مركز دينى اتخاذ مى كردم و تعداد دانشمندان در مدينه بسيار زياد بود، با وجود اين هنگامى كه سؤالى به مغز عالمى فشار مى آورد، او و بقيه به من اشاره مى كردند و سؤال خود را براى من مى فرستادند و من هم پاسخ همه آنها را مى دادم.
امام رضا عليه السّلام عالمترين مردم زمان خود و نيز بالاترين مرجع در جهان اسلام بود. عالمان دين و فقيهان سؤالاتشان را كه درباره فرايض اسلامى بود، به نزد او مى فرستادند. ابراهيم بن عباس گفته است: هنگامى كه از حضرت رضا عليه السّلام درباره موضوع مشكلى پرسش مى كردند، امام براحتى پاسخ مى داد. من هرگز كسى را داناتر از او نديدم. مأمون، امام رضا عليه السّلام را با پرسش درباره همه چيز امتحان مى كرد، ولى امام به تمام مسائل پاسخ مى داد.
امام رضا عليه السّلام بزرگترين متفكر برجسته اسلامى بود، از اين رو مى توانست زندگى علمى و فرهنگى مسلمين را گسترش دهد. مأمون مى گويد: من فكر مى كنم كسى در روى زمين، داناتر از اين مرد وجود ندارد.این مامون که دشمن در جه اول است چنین اعتراف نمود؛ بعد از مناظرات بیشتر مخاطبان و مناظره کنندگان چنین اعترافی نمودند و بسیاری مسلمان شدند و مرید امام مثل عمران صابی که مرید امام شد و همه این دست آوردها مربوط به رفتار و زبان ارتباط امام رضا (ع) است که دراین زمانه تحولی بزرگ در جامعه اسلامی بوجود آورد.
امام رضا(ع) در مواجهه با جریانهای فکری انحرافی چه رویکردی اتخاذ میکردند و این رویکرد چه الگویی برای مواجهه فرهنگی امروز ارائه میدهد؟
چند روش بنیادین امام برای مقابله با منحرفان در پیش گرفت و با همین روشها بساط همه آنهارا بر چید و راه واقعی را به مردم زمان نمایان ساخت:
1- برگزاری کلاسهای روشنگرانه در مدینه قبل از سفر به ایران که انجام گرفت.
2- شرکت در نشستهایی که مامون با نیت های خاص برگزار می کرد اما امام از این ظرفیت با جریانهای انحرافی مقابله نمود و بر بسیاری از آنان چیره شد
3- ارتباط با سران این گروها هم از طریق گفتگوی احسن و مکاتبه و نامه نگاری
4- روش دیگر امام (ع) تربیت شاگردانی بود و آنان را تشویق میکردند که در میان بستگان خویش بمانند و به هدایت آنها بپردازند.
5- روش دیگر معرفی سران حق و وکلای خود و برجستگان به مردم مانند یونس بن عبدالرحمن یکی از این چهرههای متکلم سرآمد شیعه و شاگردان ائمه بود و شناساندن سران منحرفین و باطل به مردم ؛
6- تعلیم روش خود که مناظره بود به شاگردان تا با دیگران مناظره کنند، از جمله فردی چون فضل بن شاذان بود که با فرقههایی مختلف از جمله ثنویه، حشویه، قرامطه و کرامیه به مناظره پرداخت و بساط آنان را بین مردم جمع کرد. زکریا بن آدم نیز از دیگر نخبگان فرهنگی است که در مکتب امام رضا(ع) پرورش یافت و شیخ حر عاملی او را یکی از عوامل اصلی از بین رفتن فرقه واقفیه دانسته است.
7- مجاز نمودن برخی از شاگردان برای حضور در مناصب حکومتی، پذیرش ولایتعهدی توسط حضرت خود نمونه بود برای داشتن ارتباط یا حضور برخی از اصحاب امام کاظم چون ابن یقطین در دربار و ارتباط با شیعه و کمک به حل مشکلات آنان نیز یک بازوی قوی برای برخورد با گروههای منحرف و حفظ خط مکتب اهل بیت بود؛ محمد بن اسماعیل بن بزیع از شاگردان امام که دارای مناصب وزارت بود نیز از این نمونه هست .
براساس گزاره های تاریخی و تحقیقات متعدد عصر امام رضا (ع) متنوع ترین افکار علمی و مذاهب و فرقه ها به جهت قلمرو وسیع اسلامی و علل دیگر مانند رشد اعتزال و عقلگرایی پیدایش و رشد یافته بود؛ لذا می توان گفت جریانهای انحرافی مختلفی نیز زمان امام رضا(ع) بوجود آمدند که برخی سوابق قبلی هم داشتند مانند، فرقه واقفیه که شاید بتوان گفت مهم ترین گروه انحرافی در زمان امام رضا (ع) بود که شهادت امام کاظم (ع) را نپذیرفتند و بنابراین منکر امامت امام رضا(ع) بودند. واقفیه مهمترین چالش برای شیعه بود. گروهی از واقفیه از جمله بزنطی پس از ارتباط علمی امام رضا (ع) دست از این عقیده برداشتند از جمله بطائنی، قندی و رواسی و..که از سران واقفه بودند بساط واقفیه تقریبا در همین زمان برچیده شد.
زیدیه نیز از جمله گروههای فکری منحرف زمان امام بودند که تحرکاتی داشتند؛ امام برخی از آنان را با ارتباط و مناظره اصلاح نمود؛ از جمله منحرفان غلات بودند که به الوهیت امام علی (ع) قائل و عقاید منحرف دیگر داشتند که با مواضع علمی برجسته امام رضا (ع) سرانجام در زمان امام فعالیت و وجهه خود را از دست داد و به تدریج از جامعه اسلامی ناپدید شد.
روش دیگر امام که بیشتر بعد از حضور در ایران و خراسان برحسته و معروف شد، مناظره و گفتگو، اولین و مهمترین نوع مواجهه امام رضا(ع) با فرقههای مختلف بود؛ چنانکه با دو گروه معتزله و اهل حدیث که بیشترین قدرتنمایی نظری و فکری را در جامعه اسلامی به راه انداخته بودند، به مناظره پرداختند. سلیمان مروزی و یحیی بن ضحاک سمرقندی از معتزلیانی بودند که امام رضا(ع) در برابر آنها موضع گرفت و تشکیلات آنان را به چالش کشید و مردم از آنان دور شدند.
امام رضا(ع) حتی با خوارج زمان خویش نیز به گفتگو میپرداخت؛ پس از آنکه امام رضا ولیعهدی مامون را پذیرفت، یکی از خوارج نزد امام آمد و گفت «شما که فرزند پیامبرید، چگونه به خود اجازه میدهید با این کافران همکاری کنید؟» امام هشتم به آیات قرآن استناد کرد و حضرت یوسف را مثال زدند که ولایتعهدی عزیز مصر را بر عهده گرفت.
همان طور که مجلسی و عیاشی تصریح نموده اند، این خارجی پس از توضیحات امام رضا (ع) پیرو ایشان شد و از خوارج فاصله گرفت و همین یک نفر به برخی دیگر از خوارج نیز تاثیر داشت حتی در اعتدال و نگاه مثبت آنان به اهل بیت (ع).
در این زمان برای عمل به روشهای امام رضا(ع) مسئولین حوزه و دانشگاه ها و مراکز فرهنگی به چند مولفه باید توجه داشته باشند؟
1- تربیت نیروی متخصص و زبان دان در منبر 2- رسانه 3- فضای مجازی 4-کشورهای دیگر؛ اهل فرهنگ و علما مکلف هستند این پیامها را با این ابزار به گوش دور افتاده ترین نقاط عالم برسانند 5- تربیت نیروهایی که زبانهای مختلف را فرا بگیرند 6- تربیت نیروهایی که مدیریت فضای مجازی و فرهنگی را فرا بگیرند 7- تربیت نیروی مخصوص مناظره این طرح مفصل را بنده به حضور ریاست حوزه های علمیه تقدیم نموده ام که برنامه ریزی شده و انشالله در جریان اجرائی شدن هست. از همین جا از مسئولین فرهنگی بویژه وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در خواست می نمایم به هزینه های هدفمند دقیق که دارای خروجی های روشن باشد فکر و تامل شود.
سیره رضوی چه ظرفیتهایی برای تقویت گفتوگوی بینادیان و تعاملات فرهنگی در جهان معاصر دارد؟
اساسا اسلام دین گفتگوی ادیان و زندگی مسالمت آمیز با دیگر ملل هست؛ رسول الله (ص) با آنان گفتگو نمود و با یهود و مسیح پیمان منعقد نمود. در مدینه اول ورود با یهودیان پیمان مسالمت آمیز بست و تا آخر به پیمانش وفادار بود و یهود مدینه بارها پیمان شکستند؛ در جریان مباهله با مسیحیان پیمان بست و قبل از آن در مکه به دیدار پیامبر آمدند و شمار زیادی از یهود و مسیح و زرتشتیان همان زمان مسلمان شدند و اموال خود را وقف پیامبر (ص) نمودند؛ لذا اسلام دین گفتگوی احسن و زیست مسالمت آمیز با ادیان دیگر است؛ شاهد عینی آن این است که هم اکنون در ممالک اسلامی پیروان ادیان الهی به آرامش و امنیت در سایه اسلام زندگی کرده و می کنند؛ مادامی که توطئه گری و دشمنی و ناامنی ایجاد نکنند در آرامش و از زیست امن و امان و رفاه آسایش برخوردار خواهند بود؛ چنانکه در جنگ عراق و شام دیدیم که مسلمانان به فرماندهی و مدیریت شهید حاج قاسم چگونه از ایزدی ها و مسیحیان عراق و سوریه دفاع نمودند و از ناموس آنان در مقابل توحش داعش دفاع نمودند و در این راه جان دادند. در زمان امیر مومنان (ع) اهل کتاب به امام مکرر مراجعه نموده و سئوال پرسیده و تحقیق نموده و مسلمان می شدند؛ این جریان در عصر حیات ائمه دیگر نیز بوده است؛ اما در زمان امامت امام رضا (ع) به شکل مناظره مفصل و گفتگوی علمی مجالسی متعدد و رسمی تشکیل شد ؛ لذا می توان از همه اینها الگو گرفت؛ علمای اسلام نیز به این شیوه عمل کرده اند که در تاریخ گزارش شده و نتایج مثبت فراوان داشته است.
خود حضرت در مناظرات با بزرگان و رهبران ادیان و احتجاج به آنان از کتابهای خودشان و برخورد بسیار محترمانه و مهربانانه آنان را شناخت جدید از دین اسلام و مکتب اهل بیت داد و این نقطه عطفی بود در نشان دادن ظرفیتهای بزرگ دین اسلام که در سیره رسول الله (ص) بود و امام رضا (ع) آنرا احیا کرد با محوریت قرآن که فرمود: یا اهل الکتاب تعالو .. قل ياأهل الكتاب تعالوا إلى كلمة سواء بيننا وبينكم ألا نعبد إلا الله ولا نشرك به شيئا ولا يتخذ بعضنا بعضا أربابا من دون الله فإن تولوا فقولوا اشهدوا بأنا مسلمون…این ظرفیت بزرگ درسیره امام رضا (ع) احیا شد و ادامه دار بود و می تواند در کاستن از بحرانهای ساختگی که صهیونیستها و استعمار با این مولفه ها ایجاد درگیری می نمایند کاست و همه اختلافات را به گفتگو تبدیل و از فتنه صهیونیستها و شر آنان کاست.