شفقنا- در مطالعهای جهانی با مشارکت مهدی عابدی دانشیار گروه مرتعداری دانشگاه تربیت مدرس عوامل مؤثر بر موفقیت گیاهان غیربومی در خشکزارها بررسی و نتایج در مجله معتبر Nature Ecology and Evolution چاپ شد.
به گزارش شفقنا از ایرنا، در مطالعهای جهانی که با مشارکت مهدی عابدی، دانشیار گروه مرتعداری دانشکده منابع طبیعی و علوم دریایی دانشگاه و نگار احمدیان، دانشجوی دکتری و با مسئولیت رحمانیان از دانشگاه لایپزیگ آلمان با عنوان Abiotic and biotic controls of non-native perennial in drylands انجام و مقاله آن در مجله Nature Ecology & Evolution منتشر شد که در آن عوامل مؤثر بر موفقیت گیاهان غیربومی در خشکزارها بررسی شده است.
این پژوهش با تحلیل دادههای ۹۸ سایت در ۲۵ کشور نشان میدهد که ۴۱ گونه گیاه غیربومی چندساله که در این مطالعه بررسی شده اند اغلب دارای راهبردهای رشد سریعتر از گیاهان بومی هستند؛ از جمله ارتفاع بیشتر، برگهای نازکتر و نیتروژن بالاتر.
نتایج نشان میدهد که فشار چرای دام و افزایش حاصلخیزی خاک – بهویژه از طریق تجزیه بیشتر مواد آلی و غنای قارچی – مهمترین عوامل تقویتکننده حضور و غنای گونههای غیربومیاند، در حالیکه تنوع بالای گیاهان بومی و علفخواران وحشی نقش بازدارنده دارند.
خشکی شدید نیز به دلیل محدودیت منابع، احتمال استقرار گونههای غیربومی را کاهش میدهد، هرچند کاهش تنوع گیاهی در این شرایط میتواند مقاومت زیستی را تضعیف کند. همچنین فرایندهای زیرزمینی مانند تجزیه و غنای قارچی بیشترین نقش را در افزایش غنای گونههای غیربومی دارند، در حالیکه عوامل سطحی بیشتر اثر محدودکننده نشان میدهند.
در مجموع، ترکیب تنش اقلیمی، مقاومت زیستی و آشفتگی – بهویژه چرای دام – تعیینکننده موفقیت گیاهان غیربومی در خشکزارهاست. این الگو برای ایران اهمیت زیادی دارد؛ زیرا چرای شدید و افزایش حاصلخیزی خاک میتواند زمینه گسترش گونههای مهاجم را فراهم کند، در حالیکه تنوع گیاهی و جانوری بومی میتواند مانعی مؤثر باشد.
در مناطق بسیار خشک کشور خطر تهاجم کمتر است، اما در نواحی نیمهخشک و نسبتاً حاصلخیز مانند بخشهایی از زاگرس، البرز جنوبی و خراسان احتمال گسترش گونههای غیربومی بیشتر است. بنابراین مدیریت هوشمندانه چرا، کنترل افزایش حاصلخیزی خاک و حفاظت از تنوع زیستی بومی برای کاهش خطر تهاجم گیاهان غیربومی در ایران ضروری است.