شفقنا- سفیر جمهوری اسلامی ایران در نروژ با تشریح ابعاد و چالشها در مذاکرات اخیر اسلامآباد تأکید کرد که دیپلماسی در نگاه تهران، ابزار صیانت از منافع ملی در شرایط پیچیده نظام بینالملل است.
علیرضا جهانگیری روز سهشنبه در گفت وگو با خبرنگار ایرنا اظهار داشت که مذاکرات اسلامآباد در فضایی فشرده و چندلایه و با میانجیگری پاکستان آغاز شد و در جریان آن، تبادل پیامها و پیشنهادهای مختلف میان طرفین انجام گرفت.
وی با بیان اینکه گفت وگوها در برخی حوزههای فنی پیشرفتهایی داشته است، افزود: با این حال، اختلافات بنیادین در موضوعات کلیدی همچنان پابرجا ماند. بهویژه موضوعاتی مانند رفع مؤثر تحریمها، ترتیبات مرتبط با پرونده هستهای، تضمینهای حقوقی و نحوه جبران خسارتها از جمله محورهایی بود که مانع از دستیابی به جمعبندی نهایی شد.
به گفته دیپلمات ارشد کشورمان در نروژ، آنچه در این دور از مذاکرات برجسته بود، استمرار رویکرد یکجانبه و مطالبهمحور طرف مقابل و عدم پذیرش الزامات یک توافق پایدار و متوازن بود.
وی تأکید کرد: «در چنین شرایطی، طبیعی است که حتی با وجود برخی پیشرفتهای فنی، امکان رسیدن به توافق نهایی فراهم نشود.»
جهانگیری در عین حال تصریح کرد که جمهوری اسلامی ایران این وضعیت را نه بهعنوان شکست دیپلماسی، بلکه به عنوان تداوم روندی میداند که در آن اراده طرف مقابل برای پذیرش توافقی مبتنی بر حقوق و تعهدات متقابل مورد آزمون قرار میگیرد.
تابآوری سیاسی و انسجام داخلی در خدمت دیپلماسی
وی با اشاره به ابعاد سیاسی و راهبردی این مذاکرات گفت: برآیند گفتوگوهای اسلامآباد نشان میدهد که موازنه قدرت در عرصه دیپلماسی صرفاً به فشارهای سیاسی یا اقتصادی محدود نمیشود، بلکه مجموعهای از مؤلفهها از جمله تابآوری سیاسی، انسجام داخلی و توان چانهزنی حقوقی در آن نقشآفرین است.
جهانگیری افزود: جمهوری اسلامی ایران در این مذاکرات با حضور فعال هیات مذاکرهکننده، ارائه ابتکارات مشخص در حوزههای امنیتی، اقتصادی و حقوقی و همچنین تأکید بر حقوق حاکمیتی خود، تلاش کرد تصویر روشنی از «دیپلماسی فعال و مقتدر» ارائه دهد.
این دیپلمات ایرانی تأکید کرد که سیاست خارجی کشور بر پایه تعامل مشروط به احترام متقابل و رعایت حقوق مشروع استوار است و نه پذیرش فشار یا تحمیل.
به گفته وی، این رویکرد نشاندهنده پیوند دیپلماسی با پشتوانه مقاومت ملی در سیاست خارجی ایران است.
سفیر ایران در بخش دیگری از این گفت وگو با اشاره به بازتاب تحولات اخیر در نروژ و اروپا گفت: در سطح مواضع رسمی، دولت نروژ و سایر کشورهای اروپایی بر حمایت از مسیر دیپلماسی و ضرورت جلوگیری از تشدید تنشها تأکید دارند.
وی افزود: نروژ بارها تصریح کرده است که ادامه گفت وگو میان ایران و آمریکا، تنها مسیر پایدار برای مدیریت بحرانهای منطقهای است و هرگونه پیشرفت در مسیر کاهش تنشها، بهعنوان گامی مثبت تلقی میشود.
جهانگیری گفت، نگاه اروپاییها نسبت به روند مذاکرات کاملاً عملگرایانه و محتاطانه است.
وی افزود: اگرچه از اصل مذاکره حمایت میشود، اما نسبت به پایداری و دوام توافقها نوعی تردید و احتیاط جدی وجود دارد.
سفیر ایران همچنین با اشاره به فضای افکار عمومی در اروپا گفت: در افکار عمومی، بیش از آنکه تمرکز بر مقصر یا طرفهای درگیر باشد، نگرانی اصلی متوجه پیامدهای بیثباتی منطقهای و آثار اقتصادی و امنیتی آن است.
وی خاطرنشان کرد: در سطح تحلیلهای بینالمللی، روند مذاکرات اخیر از سوی برخی ناظران در چارچوب «دیپلماسی مبتنی بر اصول همراه با مقاومت حقوقی» مورد توجه قرار گرفته است. از جمله آثار این روند میتوان به تثبیت تصویر ایران بهعنوان بازیگری فعال در دیپلماسی منطقهای و بینالمللی، تقویت گفتمان ضرورت وجود تضمینهای حقوقی در توافقات بینالمللی و افزایش حساسیت نسبت به مسئله بدعهدی طرفهای مقابل اشاره کرد.
به گفته جهانگیری، این روند در مجموع بیش از آنکه به تضعیف جایگاه ایران منجر شود، به تقویت نقش کشور در معادلات چندجانبه منطقهای کمک کرده است.
سفیر ایران با اشاره به پیامدهای این دور از مذاکرات برای سایر بازیگران گفت: تجربه اسلامآباد چند پیام روشن برای جامعه بینالمللی دارد. نخست آنکه توافقهایی که فاقد ضمانت اجرایی روشن باشند، از پایداری لازم برخوردار نخواهند بود. دوم آنکه ترکیب همزمان سیاست فشار و مذاکره، کارآمدی روند دیپلماتیک را کاهش میدهد. سوم آنکه اصل برابری طرفها یکی از پیششرطهای اساسی دستیابی به توافق پایدار است.
وی همچنین نقش میانجیها را در چنین فرآیندهایی مهم ارزیابی کرد و افزود: میانجیگری میتواند به ایجاد توازن و تسهیل گفتوگوها کمک کند، مشروط بر آنکه بر اساس بیطرفی و اعتبار سیاسی انجام شود.
سفیر جمهوری اسلامی ایران در پایان این گفت وگو با تأکید بر تداوم رویکرد دیپلماتیک کشور گفت: ایران همچنان دیپلماسی را بهعنوان یکی از ابزارهای مهم و مشروع در کنار سایر ابزارهای تأمین منافع ملی دنبال میکند.
وی در عین حال با اشاره به تجربههای گذشته افزود: بیاعتمادی نسبت به سابقه بدعهدیها، ضرورت توجه به تضمینهای عملی و حقوقی و پرهیز از توافقهای فاقد پشتوانه اجرایی از اصول اساسی در ادامه مسیر خواهد بود.
جهانگیری تأکید کرد: «دیپلماسی از نگاه جمهوری اسلامی ایران یک فرآیند ساده و خوشبینانه نیست، بلکه عرصهای عقلانی برای صیانت از منافع ملی در شرایط پیچیده و غیرقابل پیشبینی نظام بینالملل است.»