شفقنا- حمزه نوذری جامعه شناس در سرمقاله امروز شرق نوشت: در جهان امروز، حقوق بینالملل نمیتواند امنیت کشورها بهویژه آنهایی را که قدرت کمتری دارند، تضمین کند. نهادها و سازمانهای بینالمللی نیز در ایجاد امنیت و دفاع از کشور مورد تهاجم قرارگرفته، بهویژه اگر تهاجم از طرف کشورهای قدرتمند باشد، ناتوان هستند. تهاجم به ایران نشان داد امنیت هر کشور تا حدی به نقش، جایگاه و میزان اثرگذاری بر بازارهای جهانی بستگی دارد. تأثیر بر بازارهای بینالمللی دو نوع است: الف. نقشی که یک کشور در تأمین و عرضه کالاها در مبادلات و معاملات جهانی دارد، بهگونهای که به راحتی قابل جایگزین نباشد. ب. میزان اثری که بر بازارهای بینالمللی دارد. بنابراین جایگاه و اثرگذاری در بازارهاست که میتواند تا حدی از تهاجم و تجاوز سایر کشورها جلوگیری کند یا اگر مورد تهاجم قرار گیرد، سایر کشورها به جهت هزینههای اقتصادی آن بر اقتصادشان، انگیزه لازم برای پادرمیانی و توقف جنگ را داشته باشند.
بر این اساس، اگر کشوری نتواند بر بازارهای جهانی اثر بگذارد، نظام و حقوق بینالملل برای امنیتش کافی نیست و دیگر کشورهای قدرتمند هم چندان اقدامی عملی، حداقل در کوتاهمدت، انجام نخواهند داد.
اثرگذاری بر بازارهای جهانی فقط به معنای ایجاد منفعت برای کشورهای دیگر نیست، بلکه به امنیت انرژی، غذایی و… مرتبط است. مهمترین بازارها، بازار انرژی و غذاست. تجربه تهاجم به کشورمان نشان داد که کشورها باید بتوانند بر بازارهای جهانی اثر بگذارند که امکان جایگزین برای این تأثیر کم باشد. اثرگذاری ایران بر بازارها بهویژه بازار انرژی، به جهت همزمانی دو ویژگی موقعیت جغرافیایی (تنگه هرمز که گذرگاه مهم انرژی است) و توان موشکی و پهپادی است که در فقدان این دو خصوصیت مشخص نبود چه بر سر کشور میآمد. ونزوئلا کشوری است که در بازار انرژی تأثیرگذار است اما توان دفاعی ندارد، برعکس کره شمالی کشوری است که دارای تسلیحات نظامی پیشرفتهای است اما فاقد جایگاه و نقش در بازاهای جهانی است. ایران مثل هیچکدام از این دو نیست. پس تا اینجا مشخص شد که امنیت و بازدارندگی کشورها به دو عامل بستگی دارد؛ میزان اثرگذاری بر بازارهای جهانی و قدرت دفاعی. بااینحال، علاوه بر داشتن تجیهزات و قدرت دفاعی، عامل دیگری هم مهم است و آن قدرت بهکارگیری تجهیزات و تسلیحات دفاعی است. کشورهایی هستند که تسلیحات پیشرفته زیادی دارند اما قدرت بهکارگیری آن را بدون صدور مجوز از طرف کشور صادرکننده تسلیحات ندارند.
علاوه بر این دو عامل امنیت و بازدارندگی یعنی توان اثرگذاری بر بازارهای جهانی و قدرت بهکارگیری تسلیحات و تجهیزات نظامی باید از یک عامل اجتماعی هم نام برد و آن، میزان همبستگی اجتماعی در کشور است. همبستگی اجتماعی عامل مهمی برای امنیت و بازدارندگی در نظام جهانی است که کمتر مورد توجه بوده است. کشورهایی که شکافها و گسلهای اجتماعی زیادی دارند، بیشتر در معرض تهاجم و حمله از طرف دشمن خارجی هستند. هرچه همبستگی اجتماعی بیشتر باشد، شرایط سختتری برای حمله خارجی به کشور را رقم میزند. هرچند در کشوری که در معرض جنگ و تهاجم قرار میگیرد، اغلب همبستگی اجتماعی بیشتر میشود، اما بازدارندگی همبستگی اجتماعی در مقابل حمله و تهاجم خارجی باید در ارتباط با دو عامل دیگر در نظر گرفته شود. خلاصه اینکه برای ایجاد امنیت و بازدارندگی دیگر به حقوق و سازمانهای بینالمللی اعتمادی نیست و به سه عاملی که گفته شد، ارتباط زیادی دارد.