شفقنا- استاد سید جواد ورعی در یادداشتی که در اختیار شفقنا قرار داد، آورده است: در جنگ جهانی اول که دول متعدد اروپایی به دولت عثمانی اعلان جنگ کردند، این سئوال برای شیعیان پیش آمد که آیا آنان وظیفه دفاع دارند از این دولت حمایت کنند، در حالی که بنابر مبانی فقهی امامیه مطلوب نیست. از این رو، تکلیف خود را از علما استفتاء نمودند. متن استفتاء و برخی پاسخ ها را جهت استحضار خوانندگان گرامی نقل می کنم. فتواهای علمای امامیه نشان می دهد که در نگاه آنان همه مسلمانان «اعضای یک امت» و همه سرزمین های اسلامی، «اجزاء یک پیکر واحد»ند که به هنگام هجوم کفار و مشرکان اختلافات را کنار گذاشته و در برابر دشمنان عنود اسلام و مسلمانان ید واحد می شوند.
متن استفتاء:
«بسم الله الرحمن الرحیم. چه می فرمایید علماء دین و مبیّنین احکام شریعت مرسلین علیه صلوات ربّ العالمین در این مسئله شرعیّه که امروزه دول سبعه کفار که روس و انگلیز و فرانسه و ژاپون و بلجیک (بلژیک) و صرب و قره طاغ (مونته نگرو) باشند، به دولت علّیّه اسلامیّه عثمانیّه اعلان حرب نموده و از هر طرف برّاً و بحراً به ممالک اسلامی هجوم کرده و مشغول نهب اموال و قتل رجال و سبی نساء و انهدام بلاد مسلمین می باشند، آیا تکلیف عموم مسلمانان از هر مذهب و ملّت و طریقه که باشند، دفاع از بلاد اسلامیه و قتال و جدال با آن هاست یا خیر؟ …»
علمای فراوانی مانند سیدمحمد کاظم طباطبایی یزدی، شیخ الشریعه اصفهانی، سید مصطفی کاشانی، محمد حسین مازندرانی، سید علی تبریزی و بسیاری دیگر پاسخ دادند.
سید مصطفی حسینی کاشانی در پاسخ نوشت:
«بلی، در صورتی که بیضه اسلام در خطر است، وجوب دفاع از ضروریات دین مقدس اسلام علی الصادع به السلام است. پس بر هر مسلمانی از هر مذهب و ملت که باشد، واجب است به قدر مقدور به جان و مال و قلم و لسان در حفظ بیضه اسلام بکوشد و ترک آن با قدرت و استطاعت حرام است، بلکه دور از اسلامیت است و البته هیچ مسلمانی کوتاهی نخواهد کرد؛ و به عون الله تعالی مسلمانان مظفّر و منصور خواهند بود. قال الله: قاتلوهم یعذّبهم الله بایدیکم و یُخزهم و ینصرکم علیهم و یشفِ صدور قوم مؤمنین» (توبه: 14)
وی به هنگامه درگیری کشورهای مختلف در جنگ جهانی اول، نامه جالبی هم در اتحاد و اتفاق کلمه مسلمانان دارد که ذیلاً نقل می شود:
«بسم الله الرحمن الرحیم. خدمت عموم برادران از اهل ایمان و کافّه مسلمانان وفّقهم الله لنصره الدین! بعد از سلام مخصوص عرضه می دارد بدیهی است بهترین عواطفی که یگانه داعی قلبی و محرّک باطنی افراد عائله اسلامیّت و هر فردی از افراد مسلمانان مکلف مجبور است که محض تحصیل سعادت دارین و فیض نشأتین حرکات و اعمال خود را طبق آن قرار داده و هیچ وقت تخلّف و تجاوز از آن ننماید، همانا عاطفه قویمه دین مبین اسلام علی مبلّغه السلام است که جامع بهترین قوانین اجتماعیّه و کافل مهم ترین قواعد سیاسیّه و اقتصادیّه است.
او همیشه بک یک ندای رسا تمام متدیّنین به خود را به جانی اتحاد و اتّفاق و ترک و شقاق دعوت کرده و به فرمان واجب الاذعان و اعتصموا بحبل الله و لاتفرّقوا فریضه ذمّه هر مسلمانی فرموده که تحت لوای احمدی صلی الله علیه و آله جمع شده، در اعلاء کلمه اسلام و تقویت اساس دیانت ساعی و جاهد باشند، و امروزه که نائره حرب و جنگ عمومی میان دول اجانب مشتعل گشته و چندی است که قهراً دشمنان اسلام را از تعرض و تجاوز بر عالم اسلامی بازداشته، وقت است که جمیع مسلمانان از خواب غفلت بیدار و از تجربیاتی که خصوص در این چند سال اخیر از آن همه مداخلات غاصبانه و تجاوزات استقلال شکنانه اجانب حاصل کرده اند، عبرت گرفته منازعات داخلی که به انگشت و دسائس آن ها بوده، خاتمه داده، بلکه مخاصمات و مجادلات سنی و شیعه را که هر دو مسلمان در توحید و رسالت و سایر اصول اسلامیه با هم شریک هستند، چندی کنار گذارده، به موجب آیه کریمه انّما المؤمنون اخوه، دست یگانگی و برادری به هم داده، با نهایت صمیمیت در مقام تأیید و تقویت دولتین اسلامیتین عثمانی و ایرانی که حامیان حوزه دین و پاسبانان قرآن مبین و حافظان ثغور مسلمین هستند، برآیند و کوشش نمایند بلکه به این وسیله به اصطلاح خرابی های چند ساله موفق گردیده، متمکن از حفظ استقلال و سدّ ثغور و ممالک اسلامی بشوند. والسلام علی من اتّبع الهدی»