شفقنا- استاد سید جواد ورعی در یادداشتی که در اختیار شفقنا قرار داد، آورده است:
جهاد با دولت های متجاوز در جنگ جهانى اوّل
با آغاز جنگ جهانى اول دولت های متحد اروپايى، كشور اسلامى عثمانى را مورد حمله قرار داده و شهرهاى ايران و عراق مورد تاخت و تاز متجاوزان قرار گرفت. در اين مقطع فقهاى شيعه و علماى اهل سنت با صدور فتاواى جهاد و دفاع در برابر متجاوزان مردم را با وظايف دينىشان آشنا كردند. سيد محمد كاظم يزدى، شيخ الشريعه اصفهانى، سيد اسماعيل صدر، سيد مصطفى كاشانى، محمد على نخجوانى، سيد على تبريزى، مهدى خراسانى، شيخ جواد نجل صاحب جواهر، سيد مصطفى نخجوانى، ايروانى، محمد سعيد حبّوبى، محمد حسين مازندرانى، على بن شيخ، مهدى آل سيد حيدر حسنى حسينى، عبدالحسين اسدالله، سيد حسن صدر الدين، ابراهيم سلماسى كاظمى، راضى آل مرحوم شيخ عزيز، محمد مهدى، محمد امين آل مرحوم شيخ اسدالله، ميرزا محمد تقى شيرازى، با فتاوايى به رسالت دينى و تاريخى خود عمل كردند.
در اين فتاوا غالباً دفاع از بلاد اسلامى، جان و مال مسلمانان، از ضروريات دينى و منكر آن از كافران شمرده شده است. این سابقه تاریخی برای علمای کنونی الازهر بسیار قابل توجه و مایه خجلت است که چگونه علمای امامیه برای دفاع از سرزمین های اسامی که تحت خلافت عثمانی بودند، به میدان آمدند.
از ميان دهها فتوا تنها به نقل فتواى دو تن از فقهاى نامدار اشاره مىكنم كه حاوى نكات مهمى است:
• سید محمد كاظم طباطبائى یزدی
«پوشيده نيست كه دول اروپا بخصوص انگليس و روس و فرانسه، هميشه از قديم الايام بر ممالك اسلاميه تعدى و تجاوز مىنموده چنانچه اكثر ممالك اسلام را غصب نمودهاند و از اين تعدّيات به جز محو دين العياذ بالله مقصدى ندارند. تا در اين اوقات مقاصد خود را ظاهر نموده بر ممالك دولت عليّه عثمانيه (اعزّ الله بنصرها الاسلام) هجوم نموده و نزديك است دست تعدى دراز و بر حرمين شريفين و مشاهد ائمه طاهرين تهاجم و اوطان اسلاميان و نفوس و اعراض و اموال آنها تغلّب نمايند. پس واجب است بر عشاير قاطنين ثغور و عموم مسلمين متمكّنين، اگر در حدود من به الكفايه نباشد، حفظ حدود خود و دفاع از بيضه اسلام مقدار قدرت خود بنمايند و الله هو الناصر و المُعين و المُؤيد للمسلمين»
نكته حايز اهميت در اين فتوا، حمايت قاطع يك فقيه برجسته شيعى از دولت سنى عثمانى است كه مركزيت بلاد اسلامى را بر عهده دارد و از سوى بيگانگان مورد تهاجم قرار گرفته است.
• شيخ الشريعه اصفهانی
«اهالى مذاهب معروفه مسلمين امروزه منحصر است در فرق سنّيه و اماميه و اسماعيليه و زيديه و وهابيه و خوارج، و جمع علماى جميع اين مذاهب اتفاق و اجماع دارند كه با هجوم كفار بر بلاد اسلامى و اشتغال به قتل رجال و نهب اموال و بلند كردن كلمه كفر و پست نمودن كلمه اسلام، بر هر مسلم قادرى لازم است به آنچه مقدور اوست در دفاع از كفار و مشركين و كسر صولت معاندين دين بذل جهد نمايد و خود را از ملامت دنيا و عذاب آخرت نجات دهد و از قدر ميسور به تقصير و فتور راضى نشود. يكى به مال، ديگرى به جان، ثالثى به بذل سلاح، رابعى به آبرو و جاه، خامسى به اِعمال حيله و تدبير، سادسى به زدن تفنگ و تير و هكذا، خداوند تبارك و تعالى فرمود: «وَأَعِدُّواْ لَهُم مَّا اسْتَطَعْتُم مِّن قُوَّةٍ وَمِن رِّبَاطِ الْخَيْلِ تُرْهِبُونَ بِهِ عَدْوَّ الله وَعَدُوَّكُمْ» و آنچه گفتيم هر يك قسمتى است از قوّه و صنفى است از عدّة.
اى برادران دينى و اى معاشر مسلمين! از خواب غفلت بيدار شويد قبل از آنكه نعرههاى توپ و تفنگ و هياهوى صفوف جنگ، شما را بيدار كند، راضى نشويد توحيد شما به تثليث و مساجد شما به كنايس و اذان شما به ناقوس بدل شود. مردان شما سايس و مهتر دوابّ كفار، و زنان و اطفال شما اسير و غلام و كنيز اشرار شده، دست به دست فروخته شوند يا با روهاى باز و بدنهاى برهنه و شكمهاى گرسنه، دست آن¬ها به گدايى نزد كفار دراز باشد. شرف خود را حفظ كنيد و خود را نزد خدا و پيغمبر خدا روسفيد كنيد تا استقلال شما محفوظ بماند. انشاءالله.»