شفقنا- حمزه نوذری جامعه شناس در روزنامه شرق نوشت: وجود پارادایمی با عنوان نیازهای اساسی در میان مکاتب توسعه محل مجادله است اما در شرایط اضطراری و بحرانی وجود سیاستی که بر تأمین خدمات اساسی استوار است، نهتنها محل بحث نیست بلکه اهمیت اساسی برای تابآوری و پایداری یک جامعه دارد.
توانایی و قابلیت کشورها در مواقع بحرانی مانند جنگ در تأمین نیازها و خدمات اساسی نکته مهمی است که کمتر مورد توجه قرار گرفته است.
قدرت و توانایی در تأمین خدمات اساسی در مواقع بحرانی و جنگ نشاندهنده سیاستگذاری کارآمد و نهادهای باثبات است. به نظر میرسد حاکمیت پارادایم نیازهای اساسی در زمان جنگ کمتر محل مناقشه باشد. نیازهای اساسی یعنی نیازهای بدنی و مادی مانند غذا و دسترسی به خدمات اساسی مانند آب آشامیدنی سالم، بهداشت و دارو و نیازهای روحی و ذهنی مانند کاهش دلهره، ترس، اضطراب و تابآوری. توفیق یا عدم توفیق کشورها در تأمین نیازها و خدمات اساسی محل بحث است.
با گذشت بیش از 9 روز از آغاز تهاجم سنگین آمریکا و اسرائیل علیه ایران، تأمین خدمات و نیازهای اساسی بهخوبی انجام شده است و کمبود چندان جدیای احساس نمیشود هرچند ضعفهایی در برخی بخشها وجود دارد اما در کل وضعیت تأمین خدمات و نیازهای اساسی خوب بوده است.
در این میان برخی افراد که شغل خود را از دست دادهاند در تنگنای بیشتری هستند. یکی از معیارهای مهم موفقیت یک جامعه این است که چقدر در شرایط بحرانی، خدمات اساسی در دسترس است که با توجه به شرایط فعلی، جامعه ایران موفقیت خوبی داشته است. جامعه ایران کمتر نگرانی درباره تأمین کالاهای اساسی دارد و افراد تصور نمیکنند ارائه این خدمات با مشکل جدی مواجه شود؛ هرچند باید دولت را تشویق کرد که منابع و تدابیر لازم را با فرض طولانیشدن شرایط فراهم کند. اما چند نکته اساسی وجود دارد:
1- ارائه خدمات اساسی به افرادی که نیاز بیشتر و توانایی کمتری دارند
2- افزایش کمک داوطلبانه و خیرخواهانه
3- ارائه خدمات روانی و ذهنی در کنار تأمین نیازهای مادی
4- تأمین نیازهای اساسی با کمک سایر کشورها در صورت بحرانیشدن شرایط.
تأمین نیازهای اساسی به معنی قبول موقت ضرورت دخالت در نظام قیمتگذاری، سهمیهبندی و… است، اما برای گذر از شرایط جنگی لازم است.
در کنار نقش دولت برای پایداری در تأمین نیازها و خدمات اساسی، نقش سازمانهای جامعه مدنی نیز مهم است. شنیدهها نشان میدهد که این سازمانها خدمات خود را بیشتر کردهاند و سعی میکنند از افراد حمایت بیشتری کنند. جامعه ایران مبتنی بر شبکه روابط خویشاوندی است و دوستیها هم بسیار عمیق است. آشنایان و دوستان در این مدت از هم دستگیری میکنند. کسانی که محل زندگیشان بیشتر در خطر است، با آشنایان و دوستانشان که دورتر از محلهای خطرناک هستند، زندگی میکنند. حمایت و دلگرمی در شرایط دلهرهآور و سخت یعنی جامعه انسانی.
شنیدهام معلمان با دانشآموزان تماس میگیرند، استادان با دانشجویان و احوال هم را میپرسند. اینها کارهای کوچکی است اما پیامدهای مهمی دارد. همه باید فکر کنند کسی هست که به آنها فکر میکند، نگرانشان است و حمایتشان میکند. در این شرایط دشوار با هم مهربان باشیم، از هم حمایت کنیم و با هم در تماس باشیم و هرکسی هر توانایی و پتانسیلی دارد برای تابآوری سایر افراد جامعه به کار بگیرد. لبخندها و خوشاخلاقی بیش از هر زمان دیگری قوت قلب است و نشانه اخلاق انسانی.