شفقنا افغانستان- در حالی که جامعه جهانی در هشتم مارچ، روز جهانی زن به جشن دستاوردها و تلاشها برای برابری جنسیتی پرداخته است، در کابل، پایتخت افغانستان تصاویری منتشر شده که روایتی متفاوت و دردناک از واقعیت زنان را به نمایش میگذارد؛ جایی که به جای جشن، صدای فریاد مقاومت در برابر «آپارتاید جنسیتی» طنینانداز شده است.
به گزارش شفقنا افغانستان؛ گروهی از زنان افغان، با پوشش سیاه کامل و ماسکهایی برای پنهان کردن هویتشان در برابر دوربینهای نظارتی طالبان، در خیابانهای کابل تجمع کردند و پلاکاردی با عبارت انگلیسی «پایان آپارتاید جنسیتی» را بر سر گرفتند؛ اقدامی شجاعانه در سایه تهدیدهای جانی، بازداشتهای سازمانیافته و سرکوب بیرحمانهای که طی نزدیک به پنج سال گذشته، نیمی از جمعیت افغانستان را به حاشیه رانده است. این اعتراض نمادین، تنها یک تجمع خیابانی نیست بلکه فریاد بلند زنانی است که پس از ممنوعیتهای گسترده آموزشی، شغلی و اجتماعی اکنون وجودشان به عنوان یک بحران حقوق بشری در سطح جهانی تعریف میشود. گزارش پیش رو با واکاوی جزئیات این تظاهرات خطرناک به بررسی ابعاد سیستماتیک حذف زنان توسط طالبان، تعریف حقوقی مفهوم نوین «آپارتاید جنسیتی» و پیامدهای ویرانگر این سیاستها بر پیکره جامعه افغانستان میپردازد؛ تلاشی برای ثبت تاریخی از مقاومتی که در سکوت خبری جهان، همچنان شعلهور است و جامعه بینالمللی را به پاسخی فراتر از بیانیههای دیپلماتیک فرا میخواند.
تجمع زنان افغان در کابل با شعار «پایان آپارتاید جنسیتی»
همزمان با فرارسیدن هشتم مارچ، روز جهانی زن گروهی از زنان افغان در کابل دست به اعتراض مسالمتآمیز زدند. این زنان که با پوشش سیاه کامل و ماسکهای محافظ صورت در خیابانهای کابل حاضر شده بودند، پلاکاردی با عبارت «End gender apartheid» (پایان آپارتاید جنسیتی) را حمل میکردند.
این تظاهرات نمادین در حالی برگزار شد که طالبان در سالهای اخیر هرگونه اعتراض زنان را به شدت سرکوب کرده و معترضان را بازداشت و شکنجه میکنند. حضور این زنان در خیابان با وجود تمام خطرات، پیام روشنی از مقاومت و پایداری در برابر سیاستهای تبعیضآمیز طالبان را به جامعه جهانی مخابره کرد.
آپارتاید جنسیتی: سیستماتیکترین شکل تبعیض علیه زنان افغان
آپارتاید جنسیتی به سیستمی اشاره دارد که در آن زنان بهطور سازمانیافته و نهادینه از حقوق بنیادین انسانی، اجتماعی، اقتصادی و سیاسی محروم میشوند. کارشناسان حقوق بشر سیاستهای طالبان علیه زنان را مصداق بارز آپارتاید جنسیتی میدانند.
طالبان از زمان بازگشت به قدرت در اوت ۲۰۲۱، با اعمال محدودیتهای گسترده و تدریجی، زنان را از تمام عرصههای زندگی عمومی حذف کردهاند. این فرآیند سیستماتیک شامل ممنوعیت آموزش، منع اشتغال، محدودیت حرکت و حذف از مشارکت سیاسی و اجتماعی است که زندگی میلیونها زن افغان را تحت تأثیر قرار داده است.
ممنوعیتهای آموزشی: محرومیت از حق بنیادین سواد
تعطیلی مکاتب و دانشگاهها
طالبان پس از به قدرت رسیدن، ابتدا مکاتب دخترانه بالاتر از صنف ششم را تعطیل کردند و سپس دانشگاهها را به روی زنان بستند. این تصمیم باعث شد میلیونها دختر و زن افغان از حق تحصیل محروم شوند.
پیامدهای ممنوعیت آموزشی
از دست رفتن یک نسل: دختران نوجوان امروز که نمیتوانند به مدرسه بروند، یک نسل کامل از زنان تحصیلکرده را تشکیل خواهند داد که هرگز فرصت کسب دانش رسمی را نداشتهاند.
افزایش بیسوادی: نرخ بیسوادی در میان زنان به شدت افزایش یافته است.
مکتبهای زیرزمینی: با وجود خطرات جدی، برخی معلمان زن بهطور مخفیانه به آموزش دختران ادامه میدهند.
منع اشتغال: حذف زنان از عرصه اقتصادی
اخراج از مشاغل دولتی و خصوصی
طالبان زنان را از کار در اکثر بخشهای دولتی و خصوصی منع کردهاند. این ممنوعیت شامل معلمان زن، پزشکان، پرستاران، کارمندان ادارات دولتی و حتی کارکنان سازمانهای بینالمللی میشود.
تأثیرات اقتصادی
فقر فزاینده: با از دست دادن شغل، میلیونها خانواده که زنان نانآور آنها بودند، به خط فقر سقوط کردهاند.
وابستگی اقتصادی: زنان که قبلاً مستقل بودند، اکنون کاملاً به مردان خانواده وابسته شدهاند.
کاهش نیروی کار: حذف ۵۰ درصد از نیروی کار کشور، اقتصاد افغانستان را با بحران جدی مواجه کرده است.
محدودیتهای حرکتی و اجتماعی: حبس در خانه
ممنوعیت سفر و حرکت آزادانه
طالبان زنان را ملزم کردهاند که برای سفرهای طولانی حتماً با محرم همراه باشند. همچنین زنان بدون حضور محرم اجازه ورود به پارکها، باشگاههای ورزشی و بسیاری از فضاهای عمومی را ندارند.
اجبار به پوشش خاص
زنان مجبور به پوشیدن برقع کامل هستند و عدم رعایت این قانون میتواند منجر به بازداشت و آزار توسط گشتهای امر به معروف و نهی از منکر طالبان شود.
انزوای اجتماعی
این محدودیتها باعث شده زنان بهطور فزایندهای در خانههای خود حبس شوند و از هرگونه مشارکت اجتماعی محروم بمانند.
سرکوب اعتراضات: سکوت اجباری
بازداشت و شکنجه معترضان
هرگاه زنان افغان دست به اعتراض زدهاند، طالبان با خشونت به سرکوب آنها پرداختهاند. گزارشهای متعددی از بازداشت، شکنجه و آزار زنان معترض توسط سازمانهای حقوق بشری منتشر شده است.
خاموشسازی صداها
طالبان با ایجاد فضای رعب و وحشت، تلاش میکنند هرگونه صدای اعتراضی را خاموش کنند. با این حال، زنان افغان همچنان بهطور پراکنده و با خطرپذیری بالا به اعتراضات خود ادامه میدهند.
واکنشهای بینالمللی: از محکومیت تا اقدام
سازمان ملل متحد
ریچارد بنت، گزارشگر ویژه سازمان ملل در امور افغانستان، بارها سیاستهای طالبان را محکوم کرده و آن را مصداق آپارتاید جنسیتی دانسته است. شورای حقوق بشر سازمان ملل نیز قطعنامههای متعددی در این زمینه تصویب کرده است.
کشورهای جهان
بسیاری از کشورها از جمله ایالات متحده و اعضای اتحادیه اروپا، سیاستهای طالبان علیه زنان را محکوم کردهاند، اما تاکنون اقدام عملی مؤثری برای تغییر این وضعیت انجام نشده است.
سازمانهای حقوق بشری
سازمانهایی مانند عفو بینالملل و دیدبان حقوق بشر بهطور مستمر در حال مستندسازی نقض حقوق زنان در افغانستان و آگاهسازی افکار عمومی جهانی هستند.
آینده نامشخص، مقاومت پایدار
زنان افغان در روز جهانی زن 2026 در شرایطی اعتراض کردند که نزدیک به پنج سال است بهطور سیستماتیک از حقوق بنیادین خود محروم شدهاند. تجمع کابل با شعار «پایان آپارتاید جنسیتی» پیامی واضح به جامعه جهانی بود: زنان افغان تسلیم نخواهند شد.
با این حال، بدون فشارهای بینالمللی مؤثر و هماهنگ، طالبان انگیزهای برای تغییر سیاستهای خود نخواهند داشت. آینده زنان افغان و به تبع آن آینده کل افغانستان در گرو اقدام عملی جامعه جهانی برای پایان دادن به این آپارتاید جنسیتی است.