شفقنا- پژوهشگر تاریخ اسلام و تشیع معتقد است: شخصیت امام علی (ع) به عنوان یک انسان جامع و کامل که سیره و رفتار او در همه ابعاد بسیار آموزنده است و حتی با شناخت اندکی از ایشان می توان دریافت که هرگز عدالت را قربانی قدرت نمی کند چون اهداف متعالی از مسئولیت های خود تعریف کرده است و تمام رفتارهای او برای اطاعت از دستورات الهی است نه لذات و منافع شخصی.
حجت الاسلام والمسلمین جعفری فراهانی در گفت وگو با شفقنا درباره جایگاه عدالت و انسانیت علوی در جامعه امروز اظهار داشت: اعتقاد ما این است که هم در مبانی قرآنی و حدیثی و هم تاریخ، امام علی (ع) پسرعم و داماد پیامبر اکرم (ص) و اولین امام و پیشوای شیعیان بزرگترین شخصیتی است که به عدالت و انسانیت معروف و مشهور است، یعنی در بین شخصیت های جهان هیچ شخصیتی بعد از پیامبر اکرم (ص) همانندی و برابری با امام علی (ع) نمی کند.
وی افزود: امام علی (ع) ویژگی ها و صفات متعددی دارد که از مهمترین آنها این است که به عدالت مشهور است، یعنی امام علی (ع) امام عادل است و زندگی او از کودکی تا دوران حکومت او منادی عدالت بوده و در عمل هم عدالت را دنبال می کرده و انجام می داده است.
وی گفت: انسان ها در همه دوره ها و زمان ها، به صورت فطری عاشق عدالت و انسانیت بوده و هستند بویژه در زمان کنونی هم فریاد مردم در جوامع مختلف از ظلم و ستم هست و خواهان عدالت و دادگستری هستند. در جامعه کنونی ما هم بعد از انقلاب اسلامی علیرغم همه زحمات و تلاش هایی که برای تحقق عدالت صورت گرفته است، ما به آن عدالت اسلامی در بخش های مختلف نرسیده ایم و شاهد ظلم و ستم و بی عدالتی در عرصه های مختلف هستیم که مسئولان و رهبران دینی و سیاسی و اجتماعی ما دنبال تحقق عدالت هستند اما اینکه تا چه اندازه به این مسئله برسند جای بحث است. این مسئله مسلم است که هنوز عدالت به طور کامل در جامعه ما اجرا نشده است و مردم در طبقات و بخش های مختلف خواهان عدالت هستند.
وی ادامه داد: برای تحقق عدالت و با استفاده از شخصیت امام علی (ع)می توان به اشکال مختلفی کار کرد؛ امروز زمان رسانه است و اقشار مختلف مردم با اطلاعات وسیعی در موضوعات مختلف مواجه هستند و اخبار از نقاط مختلف جهان به دست آنها می رسد به عنوان مثال، مردم وقتی جنایات رژیم صهیونیستی در غزه و فلسطین را می بینند، می گویند چرا یک رژیم مسلح باید یک ملت را اینگونه مورد ستم قرار دهد و از تعداد کمی از مردم صدای مخالفت و مبارزه بلند شود.
وی گفت: شخصیت های تاثیرگذار در این جهت رهبران و اساتید حوزوی و دانشگاهی هستند که می توانند در تریبون ها و منابر سخنرانی خود نسبت به این ظلم و ستم اعتراض کنند و علی علیه السلام را به عنوان یک رهبر و الگو که حاضر نبود بدون دلیل یک طعمه ای از دهان یک مورچه بگیرد، معرفی کنند.
این کارشناس حوزوی ادامه داد: علی (ع) در تمام زندگانی خود مشهور به عدالت و مبارزه با ظلم و ستم است و در امور مالی و اقتصادی مردم سختگیر بوده است و حتی شخصیت مسیحی چون جرج جرداق مسیحی کتابی در عدالت امام علی نوشته و گفته است «امام علی (ع) در محراب عبادت خود به شدت عدالت خود کشته شد».
وی به نمونه دیگری از عدالت و انسانیت امام علی (ع) اشاره کرد و گفت: بعد از کشته شدن عثمان وقتی مردم برای بیعت کردن به بیت امام علی (ع) هجوم می آورند، می فرماید: «اَما وَ الَّذی فَلَقَ الْحَبَّهَ، و بَرَأَ النَّسَمَهَ، لَولا حُضُورُ الْحاضِرِ، وَ قِیامُ الْحُجَّهِ بِوجُودِ النّاصِرِ، وَ ما اَخَذَ اللّهُ عَلَى الْعُلَماءِ اَلاَّ یُقارّوا عَلى کِظَّهِ ظالِمٍ، وَ لاسَغَبِ مَظْلومٍ، لاَلْقَیْتُ حَبْلَها عَلى غارِبِها، وَ لَسَقَیْتُ آخِرَها بِکَأسِ اَوَّلِها، وَ لاَلْفَیْتُمْ دُنْیاکُمْ هذِهِ اَزْهَدَ عِنْدی مِنْ عَفْطَهِ عَنْزٍ؛ قسم به خدایى که دانه را شکافته و انسان را آفرید اگر حضور فراوان شما برای بیعت نبود و یاران شما حجت را بر من تمام نمی کردند و اگر خداوند از علما عهد و پیمان نگرفته بود که در برابر شکمبارگی ستمکاران و گرسنگی مظلومان سکوت نکنند، مهار شتر خلافت را بر کوهان آن می انداختم و رها می کردم و آخر خلافت را به کاسه اول آن سیراب می کردم. آنگاه می دیدید که دنیای شما نزد من از آب بینی بُز بی ارزشتر است». این جملات به خوبی مبین آن است که امام (ع) هدف خود از پذیرش حکومت ظاهری را رفع ظلم و ستم و رسیدگی به محرومان و مظلومان عنوان کرده است.
وی گفت: مسئولان حکومتی و مدیران در بخش های مختلف باید به دستورات مهم امام علی (ع) عمل کنند که اینگونه عدالت را تعریف می کنند. معروف است که حضرت می فرماید: «خداوند عدالت را حتی در زندگی خصوصی مسئولان و رهبران دینی واجب کرده تا امام عادل باشند و زندگی خود را با افراد ضعیف جامعه یکسان کنند تا فقر و تهیدستی بر مردم فشار نیاورد و آنها را نگران نکند». یعنی رهبران و مدیران جامعه باید در رفتار و عمل خود عدالت را برقرار کنند و شیوه و روش امام علی (ع) را تحقق بخشند و الگوی خود قرار دهند.
وی درباره نسبت عدالت با دینداری هم اظهار داشت: براساس معارف دینی شیعه، عدل از اصول اعتقادی دین اسلام است و آن را از صفات خداوند برمی شمرند. لذا درباره اینکه کدامیک بر دیگری مقدم است، اگر دین را تفسیر فطری کنیم، باید گفت «عدالت» جزو اصول دین و مقدم بر معارف دینی است چنانکه توحید و معاد جزو اصول دین هستند. لذا عدالت با دین ارتباط عمیقی دارد و جزو اساس دین محسوب می شود.
وی درباره عدالت در اندیشه علوی تصریح کرد: اگر امام علی (ع) را از رهبران راستین دینی بدانیم ایشان هم بنابر تعالیم اسلام و قرآن دنبال تحقق عدل در جامعه اسلامی بودند و عدل جایگاه بالایی در اندیشه علوی دارد.
وی اندیشمندان و متفکران جهان را دارای دیدگاه های مختلفی درباره جایگاه عدل در اسلام دانست و گفت: برخی متفکران، عدل را جلوتر از مسائل دینی می دانند و معتقدند ولو کسی دیندار هم نباشد اما عدالت را دوست دارد. دیدگاه دیگری، دین را جلوتر از عدل می داند و می گوید عدالت اساسا بعد از دین مطرح شده است، خداوند که جهان و کرات و انسان ها را آفرید بر اساس اصل عدالت آفرید و برای آنها دین قرار داد. بعثت پیامبران و انزال کتب برای این بود که عدالت را در جامعه تحقق بخشند.
جعفری فراهانی ادامه داد: دیدگاه دیگری وجود دارد که بینابین این دو اندیشه قرار دارد و تقدم و تاخری برای عدالت و دینداری قائل نیستند.
وی تاکید کرد: در اندیشه امام علی (ع)، عدالت ارتباط عمیقی با دینداری دارد و مسلمانان موظف به تحقق عدل در جامعه هستند. امیرالمؤمنین (ع) در تاریخ زندگانی خود دنبال تحقق عدل و عدالت هستند و در مبارزات دینی و اجتماعی و نیز در جنگ ها و زندگی فردی و اجتماعی خود به طور دائم از عدل و عدالت سخن می گویند و برخی اندیشمندان معتقدند ایشان به اندازه ای دنبال تحقق عدالت بود که در محراب عبادت به خاطر عدالت ورزی شدید خود به شهادت رسیدند.
وی درباره رسیدگی به محرومان در سیره امام علی (ع) گفت: ما معتقدیم رفتار و سیره امام علی (ع) به عنوان جانشین پیامبر اکرم (ص) غیر از اینکه یک کنش فردی از یک انسان صالح و جامع است، نشان از یک بنیان مشروع حکومتداری و قدرت هم است. یعنی امام علی (ع) قبل از اینکه به قدرت و حکمرانی برسند، سیره و رفتار و کنش ایشان یک کنش اخلاقی عادلانه و عدالت محور بوده است و این بدان معنا نیست که رسیدگی به محرومان یک کنش فردی خاص باشد بلکه یک کنش فردی انسان جامع و کامل مسلمان و معتقد به خداوند و دلسوز به هدایت مردم است و یک معنای گسترده ای برای آن می توان تحلیل کرد. حضرت وقتی هم که به قدرت می رسند شدیدتر از دوران قبل از حاکمیت خود، دنبال تحقق عدالت بودند و رفتارهای ایشان در تاریخ نشان از این مسئله دارد.
وی افزود: اگر کسی در سیره و زندگانی امیرالمومنین (ع) مطالعه کند به درستی متوجه خواهد شد که رفتارهای انسان جامع و کاملی مانند علی بن ابی طالب (ع) عادلانه، عاقلانه، انسان مدارانه و عاشقانه در خدمت به خلق خداست و می توان از آن برای دوران معاصر درس گرفت.
وی بیان داشت: شخصیت امام علی (ع) به عنوان یک انسان جامع و کامل که سیره و رفتار او در همه ابعاد بسیار آموزنده است و حتی با شناخت اندکی از ایشان می توان دریافت که هرگز عدالت را قربانی قدرت نمی کند چون اهداف متعالی از مسئولیت های خود تعریف کرده است و تمام رفتارهای او برای اطاعت از دستورات الهی است نه لذات و منافع شخصی. علی بن ابی طالب (ع) فردی است که علیرغم قدرتی که در اختیار دارد هرگز برای از صحنه بیرون کردن مخالفان دست به شمشیر نبرد. دینداری و عدالت او در سکوت اوست لذا اعتراض می کند، خطبه می خواند و اصحاب و همسر خود را به آرامش دعوت می کند و همین سبب حفظ اعتقادات مردم و دین اسلام می شود.
وی خاطرنشان کرد: در جوامع بحران زده اسلامی که حاکمیت ها، شایسته و دینی نیستند باید تلاش کنند مسیر رفتار و حرکت آنها مسیر پیروی از علی بن ابی طالب (ع) باشد و تا حد توان برای تحقق عدالت و اجرای دستورات دینی تلاش کنند.
وی با بیان اینکه مردم در ماه مبارک رمضان که ماه روزه داری است، درس های فراوانی می توانند بگیرند، گفت: مردم می توانند با توجه به قرآن کریم و تاسی به معارف بلند قرآن کریم، صبر و تحمل خود در برابر مشکلات را تقویت کنند و به صفات یک انسان جامع و کامل برسند. همچنین با رسیدگی به مشکلات دیگران و اطعام نیازمندان درس دیگری می گیرند و با اجتماع در مساجد از هدایت های دینی بهره گرفته و آشنایی با تعالیم دینی را افزایش داده و می توانند در برابر توطئه های دشمنان بردباری کرده و در برابر رفتارهای خشونت آمیز و تبعیض گونه بردباری کرده یا به حل و فصل آن بپردازند و این درس هایی است که ماه مبارک رمضان برای مسلمانان دارد.
پژوهشگر تاریخ اسلام و تشیع، ماه رمضان را برنامه آموزنده و زندگی ساز برای انسان ها دانست که به رشد صفات و اخلاق پسندیده و تغییر سبک زندگی دینی مسلمانان می تواند بینجامد و افزود: اگر مسلمانان بتوانند درس های صحیح دینی را از ماه رمضان بگیرند می توانند به سرانجام نیک دست یافته و بر اثر تمرین و ممارست با روزه داری جلوی اسراف ها، ریخت و پاش ها و سوء استفاده و کج اخلاقی ها و تمام رفتارهای ناصحیح در دین را که مذمت شده بگیرند و به انسان های شایسته و متعالی تبدیل شوند که موجبات رضایت خداوند و انبیاء و اولیای الهی را فراهم سازند.