شفقنا- مدرس حوزه و دانشگاه به ایرنا گفت: وقتی اقتصاد رونق نگیرد، بهطور طبیعی تورم، گرانی و دهها مشکل دیگر در کشور شکل میگیرد؛ زخم این مشکلات در مقاطعی سر باز میکند و خود را به شکلی خشن نشان میدهد. منشاء اصلی به خشونت کشیده شدن و حوادثی که در اعتراضات صورت گرفت، محرومیتها و فشارهایی است که بر مردم تحمیل شده است
در ادامه گفتگوی ایرنا با حجت الاسلام محمدتقی فاضل میبدی، عضو مجمع محققین و مدرسین حوزه علمیه قم و پژوهشگر دینی را میخوانید.
ایرنا: در دیماه شاهد اعتراضاتی در کشور بودیم که به خشونت کشیده شد؛ ریشه این اعتراضات را در چه عواملی باید جستوجو کرد؟
فاضل میبدی: اعتراضات اخیر پدیدهای اتفاقی نبود و تا حد زیادی قابل پیشبینی بود؛ بسیاری از تحلیلگران نیز در بحثها و تحلیلهای خود بهویژه در شبکههای مجازی، نسبت به وقوع چنین اعتراضاتی هشدار داده بودند. به اعتقاد من، بخش عمده این اعتراضات ریشه در مسائل اقتصادی دارد که عبارتند از تورمهای سنگینی که همه مردم با آن مواجه هستند، سقوط ارزش پول ملی و مجموعه مشکلاتی که بهطور طبیعی در کنار بحرانهای اقتصادی بروز میکند و در شکلگیری چنین رویدادهایی تأثیرگذار است.
شاهد بودیم که این اعتراضات از بازار – یعنی مرکز ثقل اقتصاد کشور – آغاز شد و در ابتدا کاملاً مدنی، آرام و مسالمتآمیز بود؛ اعتراضاتی که در واقع بیان مطالبهای بحق از سوی مردم به شمار میرفت. اینکه چرا این اعتراضات در ادامه به خشونت کشیده شد، موضوعی است که نیازمند بحث و بررسی جداگانه است. در مجموع از یکسو با اعتراضاتی مواجه بودیم که منشأ اقتصادی داشت و یک حق مدنی محسوب میشد و در چارچوب قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، تحت عنوان «حقوق ملت» به رسمیت شناخته شده است.
من بارها در سخنان و نوشته های خود، تأکید کردهام که اگر دولت در حوزه مسائل اقتصادی با همین روند پیش برود، کشور با بحرانهای بسیار تند و خطرناکی مواجه خواهد شد. البته نباید از نظر دور داشت که مشکلات اقتصادی، ریشه در بحرانهای سیاسی و سیاست خارجی نیز دارد و نمیتوان این واقعیت را انکار کرد. کشوری که تحت تحریم قرار دارد، با محدودیت در تبادلات ارزی روبهروست، مسئله FATF در آن حلوفصل نشده و به دلیل شرایط سیاسی امکان جذب سرمایهگذاری خارجی را ندارد، طبیعتاً با رکود اقتصادی مواجه میشود.
در چنین شرایطی، وقتی اقتصاد رونق نگیرد، بهطور طبیعی تورم، گرانی و دهها مشکل دیگر در کشور شکل میگیرد؛ زخم این مشکلات در مقاطعی سر باز میکند و خود را به شکلی خشن نشان میدهد. منشاء اصلی به خشونت کشیده شدن و حوادثی که در اعتراضات صورت گرفت، محرومیتها و فشارهایی است که بر مردم تحمیل شده است.
ایرنا: دلیل تکرار اعتراضات در مقاطع مختلف، طی سالهای گذشته را چه می دانید؟
فاضل میبدی: دولت در ۷ الی ۸ سال اخیر با سلسلهای از اعتراضات مواجه بوده است؛ اعتراضاتی که بهصورت حاد از زمان افزایش قیمت بنزین در دولت آقای روحانی آغاز شد، سپس در ماجرای مهسا امینی و رخدادهای سال ۱۴۰۱ و حتی اتفاقات اخیر که اکنون شاهد آن هستیم، ادامه پیدا کرد. این رویدادها نشان میدهد که هر چند سال یکبار، بدون حل ریشهای مطالبات، این اعتراضات به اشکال مختلف در کشور تکرار میشود.
چرا دولتمردان و حاکمیت ما بهدنبال حل اساسی مسائل نیستند؟ اقدامی که در قالب مذاکره در مسقط و ژنو در حال انجام است – هرچند هنوز مشخص نیست به چه نتیجهای خواهد رسید – میبایست سالها پیش صورت میگرفت و مسئله ما با جهان باید زودتر حل میشد اما متأسفانه چنین نشد. به یاد دارم در دوران دولت اصلاحات و ریاستجمهوری آقای خاتمی، در همان سالهای ابتدایی، زمانی که ایشان برای حضور در مجمع عمومی سازمان ملل به آمریکا سفر کردند، زمینههای فروریختن آن دیوار بلند بیاعتمادی میان ایران و آمریکا فراهم بود. در آن مقطع، دموکراتها در آمریکا بر سر کار بودند و دوران ریاستجمهوری آقای کلینتون بود اما متأسفانه اجازه ندادند چنین فرصتی به نتیجه برسد.
در دوره ریاستجمهوری آقای اوباما نیز بار دیگر فرصتی فراهم شد که میتوانست به حل مسئله ایران و آمریکا منجر شود اما باز هم برخی مانع از تحقق آن شدند. به اعتقاد من، در دولت آقای روحانی نیز با برداشته شدن گام نخست در قالب برجام، دستاوردهای مهمی حاصل شد؛ بسیاری از تحریمها از جمله تحریم های بین المللی لغو شد و ایران از ذیل فصل هفتم منشور سازمان ملل خارج شد که واقعاً اقدام بزرگی بود و کشور تا حدی نفس تازه کرد. پس از آن، با روی کار آمدن آقای ترامپ ـ که شخصیتی غیرقابل پیشبینی دارد ـ هرچند شرایط پیچیدهتر شد، اما ایران همچنان میتوانست با یک سیاست مدون و تعریفشده، با چنین دولتی مواجه شود، پای میز گفتوگو بنشیند و برای حل مشکلات خود تلاش کند.
من به هیچوجه قصد ندارم بگویم که طرفهای مقابل بهدنبال منافع ما هستند اما واقعیت این است که رویکردهای افراطی و تندروانهای که امروز در بین برخی از نمایندگان مجلس و در بخشهایی از کشور شاهد آن هستیم – از شعارهای تند گرفته تا تهدیدهای عجیب و غیرمعمول – عملاً مانع از حلوفصل مشکلات شده است.
اگر سیاستهای دولت روحانی ادامه داشت، شاهد تداوم اعتراضات نبودیم
اگر سیاستهایی که در دولت آقای روحانی و با مدیریت آقای ظریف در دستگاه دیپلماسی کشور در پیش گرفته شد ـ سیاستهایی که گامهای مؤثری در مسیر رفع تحریمها، مذاکره و ایجاد بستر گفتوگو برداشت ـ با همان رویکرد و دستفرمان ادامه پیدا میکرد، شاید امروز شاهد تداوم اعتراضات و بروز خشونتهای بعدی نبودیم. به هر حال در آن دوران گامهای مؤثری برداشته شده بود یا دستکم زمینههای آن فراهم شده بود؛ اما کشور گرفتار افرادی است که بدون شناخت درست سیاست، منافع ملی، مطالبات مردم در مسیر دولتها مانعتراشی میکنند. نتیجه این رویکردها نیز هر از چند گاهی بروز بحرانها و رخدادهای تلخی است که هزینههای سنگینی به کشور تحمیل میکند.
ایرنا: در بسیاری از کشورها، گروههای مرجع مانند روشنفکران، احزاب و نهادهای مدنی نقش واسط میان مردم و حاکمیت را دارند و مطالبات مردم را به حاکمیت منتقل میکنند و برعکس اما در کشور ما این نقش کمرنگ شده است، ارزیابی شما از این مسئله چیست؟
فاضل میبدی: معمولاً یکی از عوامل اصلی که در هر جامعهای که به توسعه فکری، فرهنگی و سیاسی کمک میکند و امکان انتقال مطالبات و دردهای مردم را از مسیری معتبر و قابل اعتماد به حاکمیت فراهم میسازد، «احزاب» هستند اما متأسفانه در کشور ما با وجود آنکه در قانون اساسی به حقوق مردم، نهادهای مدنی و فعالیت احزاب تصریح شده است اما در عمل حزب به شکل دموکراتیک آن در جامعه ما تعطیل است.
این وضعیت دو علت عمده دارد؛ نخست اینکه ما روشنفکران و فعالان سیاسی آنگونه که باید، تمرین عملی دموکراسی نکردهایم و از سوی دیگر، نگاه و حساسیت نهادهای امنیتی نسبت به آزادی فعالیت احزاب همچنان بسیار سختگیرانه است. با این حال به نظر من باید از همینجا نوعی «مشق دموکراسی» را آغاز کنیم؛ برای مثال احزاب اعم از اصلاحطلب و اصولگرا باید رقابت جدی و واقعی با یکدیگر داشته باشند اما اگر این رقابت به رفاقتستیزی، خصومت و اتهامزنی متقابل تبدیل شود، دیگر نمیتوان نام آن را فعالیت حزبی گذاشت. فعالیت حزبی نیازمند حداقلی از وفاق و اصول مشترک است؛ چیزی که حتی در میان احزاب همجناح بهروشنی مشاهده نمیشود. از اینرو، میتوان گفت که ما نهتنها در عرصه عملی بلکه در سطح نظری و تئوریک نیز در فعالیت سیاسی و حزبی با مشکل مواجه هستیم.
احزاب میتوانند با همفکری و اجماع درونحزبی، تحلیل دقیق و مسئولانهای از این رویدادهای تلخ ارائه دهند، مرام و موضع حزبی خود را بهروشنی تبیین کنند و با تدوین نوعی مانیفست، راهکارهایی عملی پیشنهاد دهند تا از تکرار چنین اتفاقاتی در کشور جلوگیری شود اما متأسفانه جای چنین رویکردی در فضای سیاسی ما خالی است.
اگر راه گفتوگو با منتقدان و مخالفان باز شود، احزاب راحتتر رشد میکنند
ایرنا: چرا این خلأ در کشور ما وجود دارد؟
فاضلمیبدی: احزاب گاهی بیانیههایی صادر میکنند اما بیانیه بهتنهایی کافی نیست. آنچه اهمیت دارد، ارائه مستمر راهحل، گفتوگوی مداوم و حضور فعال در عرصه عمومی است؛ امری که متأسفانه کمتر شاهد آن هستیم. واقعیت این است که این مسیر از سوی حاکمیت نیز تا حد زیادی مسدود شده است؛ اگر راه گفتوگو و دیالوگ با منتقدان و مخالفان باز شود، ممکن است احزاب نیز راحتتر رشد کنند و پیام و مطالبات خود را به گوش تصمیمگیران برسانند.
اما در شرایط کنونی این فضا عملاً قفل شده است و تهدید و محاکمه و متأسفانه گاه حتی زندان هم در کار است که نباید اینگونه باشد. در حالی که در کشوری مانند ایران، اساساً نباید چنین وضعیتی حاکم باشد؛ کشوری که برای آزادی و استقلال انقلاب کرده است نباید به جایی برسد که افراد بهخاطر بیان نظر، اظهار عقیده و آزادی اندیشه مورد تهدید، بازجویی یا برخورد قرار بگیرند. عامل دیگری که مایلم به آن اشاره کنم، نقش صداوسیماست؛ در رسانه ملی، گفتوگوی واقعی میان موافقان، مخالفان و منتقدان وجود ندارد، هرچند برخی برنامهها در این زمینه تولید میشود اما پاسخگوی نیاز جامعه نیستند و یک دموکراسی قوی در رسانههای ملی مشاهده نمیشود.
من گاهی برای برخی روزنامهها یادداشت مینویسم اما با این پاسخ مواجه میشوم که متن قابل چاپ نیست یا باید بخشهایی از آن حذف شود؛ در حالی که به آنها تأکید میکنم که نظام را به رسمیت میشناسم و خطوط قرمز را رعایت کرده و از سر دغدغه مطالبی را بیان کردهام. این مواردی که مطرح میکنم به این دلیل است که در کشور ما افراد احضار میشوند، برای آنها نسخه پیچیده میشود و قوانین و محدودیتهایی اعمال میشود که چه چیزی گفته شود و چه چیزی گفته نشود. وقتی بالای سر روزنامهها و رسانهها امر و نهی و خط قرمز وجود دارد، طبیعی است که دموکراسی به معنای واقعی شکل نمیگیرد.
ایرنا: با خلاء فعالیت روشنفکران و کمرنگ شدن نقش احزاب، صدای تندروها با هر بحرانی بلندتر میشود؛ اکنون نیز با آغاز مذاکرات به دولت طعنه میزنند و حتی بیم آن میرود در این مسیر کارشکنی کنند، به نظر شما چه راهکاری برای کنترل این گروهها وجود دارد؟
فاضل میبدی: آقای پزشکیان باید براساس وعدهها و دستوری که اخیراً به وزیر خارجه داده مسیر مذاکره را محکم و با قدرت ادامه دهد و اگر کوتاه بیاید ممکن است همه تلاشها خراب شود و حتی کشور با آسیبهای جدی و خطرناکی از جمله جنگ مواجه شود. این مسئله از قبل قابل پیشبینی بود که بقای عدهای در بحرانها است بنابراین چوب لای چرخ دولت میگذارند، اما اگر آقای پزشکیان اختیار کامل در مسئله مذاکرات گرفته است باید در صداوسیما مواضع خود را شفاف اعلام کند و گرنه وزیر خارجه وی با دست خالی برمیگردد و فرصتها از دست خواهد رفت.
تیم آقای پزشکیان این مسئله را درک کردهاند که ادامه سیاست خارجی که بر اساس آن دائم تحریم شویم، راه به جایی نمیبرد؛ هر چند برای حل این بحران دیر شده است اما همیشه میتوان جلوی ضرر را گرفت و این به نفع کشور است.
ناچاریم سیاستی عقلانی و مبتنی بر واقعیتها در پیش بگیریم.امروز هم اگر بخواهیم از آسیبها و خطرات بعدی و از وقوع بحران یا حتی جنگ احتمالی پیشگیری کنیم، باید رویکردها و مواضع خود را بازبینی و اصلاح کنیم؛ باید مسائل حل شوند و کشور در مسیر منطقی و کمضرر حرکت کند. به هر حال، طرف مقابل قدرتمند است، از ابزارهای فشار برخوردار است و منافع خود را نیز بهخوبی میشناسد؛ حتی خیر و مصلحتی هم برای کشور ما قائل نیست اما ما ناچاریم سیاستی عقلانی و مبتنی بر واقعیتها در پیش بگیریم.
همانگونه که پس از شهریور ۱۳۲۰، با اتکا به دیپلماسی توانستند در برابر روسها ایستادگی کنند و نیروهای شوروی را از آذربایجان خارج کنند، امروز نیز کشور نیازمند چنین دیپلماسی هوشمندانهای است. باید با زبان دیپلماسی و رفتار دیپلماتیک، نیروها و تهدیدهای خطرناکی را که اکنون در منطقه شکل گرفتهاند از کشور دور کنیم و مانع تشدید تحریمها شویم تا کشور بتواند نفسی تازه کند.
ایرنا: در کنار ایجاد محدودیت برای روشنفکران و ضعف رسانهای، هنگامی که در پی وقایع دی ماه رسانههای داخلی و فضای مجازی محدود شدند، رسانههای خارجی، جریان اطلاعرسانی را در دست گرفتند و آمارهای اغراقآمیزی از میزان کشته شدگان منتشر کردند که خشم مردم را افزایش داد. اکنون هم با شایعاتی درباره مذاکرات، جو روانی جامعه را متاثر کردهاند. ارزیابی شما از علل ضعف اطلاعرسانی داخلی چیست و چه راهکاری برای رفع آن پیشنهاد میدهید؟
یکی از بزرگترین خدمات صداوسیما به بیبیسی و شبکه اینترنشنال، ایجاد بیاعتمادی نسبت به خودش است
فاضل میبدی: وقتی برخی شبکههای تلویزیونی را کنار هم میگذارم در عمل یک خط واحد را دنبال میکنند؛ خطی که میتوان آن را «خط جنگ» نامید. درباره شبکه اینترنشنال بحث جداگانهای وجود دارد و بیبیسی هم طبیعتاً خطمشی خاص خود را دارد. متأسفانه یکی از بزرگترین خدمات صداوسیما به رسانههایی مانند بیبیسی و ایران اینترنشنال، ایجاد بیاعتمادی نسبت به خودش در میان مردم است و در نتیجه همین بیاعتمادی، بخش قابل توجهی از مخاطبان آن به رسانههای خارجی روی آوردهاند.
از طریق رادیو، نحوه پوشش خبری مذاکرات مسقط را دنبال میکردم؛ گزارشها بهگونهای تنظیم شده بود که گویی کشور در آستانه جنگ با آمریکاست یا آمریکا قصد دارد وارد جنگ با ایران شود این نوع خبررسانی کاملاً سوالبرانگیز است. مگر اکنون کشور در حال مذاکره نیست؟ هرچند آمریکا در گذشته اقداماتی انجام داد که از سوی جامعه جهانی هم محکوم شد اما امروز که مذاکرات در جریان است؛ چرا خبررسانی به شکلی صورت میگیرد که گویی کشور در وضعیت آمادهباش جنگی قرار دارد؟
متأسفانه ادبیات صلح و ایرانمحور، منافع ملی و اعتمادسازی در صداوسیما کمرنگ یا غایب است و این مسئله بهشدت به منافع کشور آسیب میزند. در ایام ۱۸ و ۱۹ دی در برنامههای مذهبی و تحلیلهای سیاسی شاهد بودیم افرادی به صداوسیما دعوت شدند که حضورشان واقعاً تعجبآور بود. این افراد رویکردی تند و افراطی داشتند اما متأسفانه افراد معتدل و غیرافراطی فرصت چندانی برای حضور پیدا نکردند تا دیدگاه و تحلیل آنها ارائه شود و زمینه روشن شدن مسائل برای مخاطب فراهم شود؛ رسانههای رسمی با این رویکرد، سهم قابل توجهی در کاهش اعتماد مردم به حاکمیت داشتهاند.
مسیری که رئیسجمهور آغاز کرده با موانع جدی داخلی مواجه است
نمونهای که در شبکه افق رخ داد، نشاندهنده این است که باید برخوردهای جدیتری صورت میگرفت؛ توهین به جنازهها و بیاحترامی به جوانان مردم امر قابلقبولی نبود. بنابراین، مسیری که آقای پزشکیان آغاز کرده با خطرها و موانع جدی داخلی مواجه است. البته خطرات خارجی موضوعی جداگانه است زیرا مشکل رئیسجمهور در خارج از کشور نیست و حریف خارجی توان مقابله مستقیم با او را ندارد. آقای پزشکیان باید این موانع داخلی را مدیریت کند، محکم روی اصول و مواضع خود بایستد و مسیر مذاکرات و اقداماتش را با قدرت ادامه دهد در غیر این صورت، احتمال شکست و ناکامی وجود خواهد داشت.
ایرنا: رئیسجمهور برای بازسازی اعتماد عمومی که در وقایع دی ماه خدشهدار شد، دانشگاهها را مسئول بررسی ریشه اعتراضات کردهاند. آیا این اقدام میتواند جایگزین خلاء حلقههای واسط میان مردم و حاکمیت شود، ارزیابی شما چیست؟
فاضل میبدی: دستورات آقای پزشکیان بسیار خوب است اما نمیدانم چرا در عمل محقق نمیشود؛ البته نمیخواهم وارد جزئیات شوم، ایشان در نطقها، سخنرانیها و بیانیههای خود انسانی خوشنیت، خوشقلب و با جرأت است؛ کسی که از عدالت، محرومیتهای مردم و نگاه امام علی سخن گفته است.
ایرنا: دولت در کنار اقداماتی که انجام داده است مانند مأموریت به دانشگاه برای بررسی ریشه اعتراضات و راهاندازی سامانه همدرد، چه اقدامات دیگری میتواند برای بازگرداندن اعتماد عمومی انجام دهد؟
کار عمده خبررسانی دست کسانی است که منافع ملی را در نظر نمیگیرند و این موضوع باعث کاهش اعتماد مردم میشود.فاضل میبدی: نخستین اقدام، تغییر رویکرد رسانههای عمومی و رسمی است؛ منظورم عوض کردن شخص نیست بلکه رویکرد موجود باید تغییر کند زیرا اطلاعرسانی در کشور اهمیت بسیار زیادی دارد. امروز خبرگزاریهای دنیا که عمدتاً تحت کنترل صهیونیستها هستند، با اعصاب مردم بازی میکنند؛ روح و روان مردم را در مسائل اقتصادی، سیاسی و اجتماعی هدف قرار میدهند. آنها نرخ ارز را بالا و پایین میبرند، قیمت طلا را تغییر میدهند و همه این کارها کاملاً حسابشده و حرفهای انجام میشود تا منافع خودشان تأمین شود نه اینکه حقیقت را نشان دهند. یکی از اقدامات جدی در دنیا، همین کار دقیق و تخصصی در عرصه خبر است اما متأسفانه در کشور ما، کار عمده خبررسانی و انتشار اخبار دست کسانی است که منافع ملی را در نظر نمیگیرند و این موضوع باعث کاهش اعتماد مردم میشود.
هرچند آمریکا یک کشور دموکراتیک و آزاد است ولی خبرگزاریها در آنجا هم منافع کشور را در خبررسانی دنبال میکنند ما اما این کار را بهدرستی انجام نمیدهیم. امروز در اکثر خانهها ماهواره وجود دارد و جوانان به شبکههای مجازی دسترسی دارند. وقتی اعتماد میان مردم و حاکمیت سلب شده است جوانی که گوشی همراه در دست دارد هر چه از طریق گوشی همراه یا شبکههایی مثل ایران اینترنشنال و بیبیسی گفته شود، باور میکند. چرا باید جامعه ما به این وضعیت برسد؟
اعتماد نسل امروز به اخبار آنطرف آب بیشتر از منابع داخلی است
در هیچ جای دنیا مشاهده نمیکنید که مردم رسانه ها و بنگاههای خبررسانی خودشان را رها کنند و به شبکههای خارجی که منافع کشورهای خود را دنبال میکنند، توجه کنند اما در کشور ما متأسفانه این وضعیت وجود دارد. ما دیگر کشور زمان صدام یا قذافی نیستیم؛ ما کشور قرن ۲۱ در دنیای اینترنت و ارتباطات هستیم حتی در روزهایی که اینترنت قطع بود، جوانان ما به هر طریق ممکن با دنیا در ارتباط بودند. اما ماهوارهها قطع نبود و ذهن آنها از طریق شبکههای مجازی و خارجی پر شد. درست یا غلط، واقعیت این است که اعتماد نسل امروز به اخبار و اطلاعات آنطرف آب بیشتر از منابع داخلی است.
ایرنا: اعتراضات دیماه ابتدا مسالمتآمیز آغاز شد اما در ادامه به خشونت کشیده شد و زمینه سوءاستفاده بیگانگان فراهم شد. چرا هر بار اعتراض مسالمتآمیزی شکل میگیرد، در ادامه به انحراف کشیده میشود؟
فاضل میبدی: طبیعی است که هر اعتراضی در ابتدا زمینهای دارد و این زمینه نوعا مسائل اقتصادی یا کمبود آزادی است. به محض اینکه اعتراض مسالمتآمیز شروع میشود، پارهای عوامل موجب میشوند تا آن اعتراض در انظار عمومی بدنام شود و به گونهای وارد ماجرا میشوند که نشان دهند معترضین قرآن میسوزانند، مساجد تخریب میکنند و اقدامات خشونتآمیز دیگری انجام میدهند. از سوی دیگر، عدهای در خارج از کشور و در شبکههای مخالف ایران بیکار نمینشینند و دنبال فرصت هستند تا از این اعتراضات سوءاستفاده کنند؛ ممکن است مستقیم از خارج نیایند اما حتماً عوامل و پشتیبانیهایی از بیرون وجود دارد.
امروز در کشور ما بهویژه در شهرهای مرزی، حضور عوامل دشمنان خارجی نیز مشاهده میشوند که ممکن است مسلح هم باشند. زمانی که زمینه اعتراضات فراهم میشود، این افراد وارد عمل میشوند و ممکن است دست به ترور بزنند، اماکن را تخریب کنند یا به خشونت متوسل شوند. در نتیجه اعتراض قانونی مردم به خاک و خون کشیده میشود و زمینه برای سرکوب آن فراهم میشود؛ بالاخره وقتی خون ریخته شد، سرکوب اتفاق میافتد. بنابراین، شخصاً معتقدم که اعتراضاتی که از سال ۸۸ تاکنون رخ دادهاست منشأ سیاسی یا اقتصادی سالمی داشتهاند اما به مرور زمان عواملی غیر از مردم معترض وارد شدند و این اعتراضات را به انحراف کشیدند و در نهایت با صدمات و آسیبهای فراوانی مواجه شدیم.
ایرنا: در چند دهه اخیر مطالبات مردم بهویژه نسل Z روی هم انباشته شده و مسئولین اغلب قادر به برقراری ارتباط با آنها نیستند؛ در این زمینه چه باید کرد تا از این وضعیت خارج شویم؟
درصد زیادی از معترضان اخیر زیر ۲۰ سال سن داشتند
فاضل میبدی: پاسخ به این سوال واقعاً دشوار است. درصد زیادی از معترضان اخیر زیر ۲۰ سال سن داشتند در حالی که در اعتراضات قبلی چنین نبود؛ در میان جانباختگان این اعتراضات نیز افراد ۱۶، ۱۷ و ۱۸ ساله بسیار دیده شدند. معترضین در گذشته عمدتاً در سنین میانسالی یعنی ۴۰ و ۵۰ ساله بودند اما امروز به زیر گروه سنی زیر ۲۰ سال رسیدهاند؛ نمیخواهم تشبیه کنم اما همانطور که سن اعتیاد و بسیاری از مفاسد دیگر کاهش یافته و به مدارس رسیده است، سن اعتراض هم پایین آمده است.
همه این خشمها و خشونتها یک شبه به وجود نیامدهاند. چرا مسئولین به فکر نسل جوان نیستند و به مشکلات توجه نمیکنند؟
کافی است بررسی کنیم که در دنیا، برای آموزش و پرورش نسل جوان چه اقداماتی انجام میدهند؛ لازم نیست به آمریکا برویم، همین کشورهای توسعهیافته آسیایی یا حتی کشورهای اسلامی را ببینید. چرا نگاه یک جوان زیر ۲۰ سال مدام به دنبال پاسپورت گرفتن برای رفتن از کشور است؟ بر اساس آماری که دیدهام تنها خواسته بسیاری از جوانانی که به تازگی دیپلم گرفتهاند رفتن به کشورهایی مثل آلمان، ژاپن یا کانادا است. چرا باید چنین وضعیتی به وجود بیاید؟
طبیعی است که اغلب نوجوانان امکان رفتن از کشور را ندارند؛ پدران آنها هم توان مالی ندارد، مدرسه هم چیزهایی به آنها میآموزد که با واقعیت زندگی همخوانی ندارد. در نتیجه این نوجوان عصیانگر میشود، به خیابان میآید و فریاد میکشد. حال اگر خدای نکرده در این میان چند نفر از دوستانش هم کشته شوند، سرنوشت این جوان چه خواهد شد؟ در مجموع، ما با چنین مسائل مهمی، یعنی اعتراضات به نحو علمی، کارشناسی و تخصصی برخورد نکردهایم. تنها راهی که انتخاب کردهایم، سرکوب و ترساندن مردم برای بازگرداندن آنها به خانهها بوده است اما نسل جوانِ آینده کشور ممکن است با سرکوب هم آرام نشود. بنابراین، ناگزیر باید برای این مشکلات، فکری اساسی و جدی کرد.
ایرنا: همانطور که اشاره کردید بخشی از مشکلات کشور ریشه بینالمللی دارد و رئیسجمهور نیز در این راستا دستور ازسرگیری مذاکرات با آمریکا را با رعایت اصول عزت، حکمت و مصلحت صادر کردهاند. این اقدام تا چه اندازه میتواند به بازگشت اعتماد عمومی به جامعه کمک کند؟
فاضل میبدی: معتقدم اگر آقای پزشکیان در این مسیر گامهای مؤثری بردارد و بتواند در برابر مخالفان داخلی محکم بایستد تا به نتایجی برسد که بهویژه روی وضعیت اقتصادی مردم اثرگذار باشد، همچنین آزادیهای مدنی تقویت شود و گامهای مؤثری نیز در راستای حمایت از احزاب و مطبوعات برداشته شود، این اقدامات میتوانند به بازگشت اعتماد عمومی کمک کنند. مردم ما به این سادگیها به کشورهای خارجی اعتماد نمیکنند؛ آنها واقعاً نگران تجزیه و مخالف دخالت خارجی هستند. کسانی هم که میخواهند عامل خارجی وارد کشور شده و تغییر ایجاد کنند، همنظر اکثریت مردم نیستند.
هیچ نیروی خارجی با ورود به کشور ما، مشکلات را حل نمیکند
ممکن است درصد کمی از جوانها و مردم چنین خواستههای احساسی داشته باشند، اما باید بدانند که هیچ نیروی خارجی با ورود به کشور ما مشکلات را حل نمیکند و خطر تجزیه، جنگهای داخلی و آشوب وجود دارد. بنابراین آقای پزشکیان، چه در همین دوره و چه در دوره بعد، باید گامهای مؤثری بردارد و از رهبری اختیارات لازم را دریافت کند سیاست خارجی را به طور کامل در دست بگیرد؛ او باید یک تیم قوی و توانمند خارج از دولت بهعنوان مشاور برای خود انتخاب کند و یک اتاق فکر قوی تشکیل دهد و از دانشگاهیان، غیردانشگاهیها، احزاب، سیاسیون و اقتصادیون دعوت کند تا از نظرات آنها بهره گیرد و در عمل نشان دهد که تصمیماتش مبتنی بر مشورت و کارشناسی است. نباید اینگونه باشد که مشورت داده شود ولی در عمل تصمیم دیگری گرفته شود. راه برای آقای پزشکیان باز است تا جامعه را از این وضعیت بحرانی نجات دهد اما این کار مستلزم رعایت شروط و الزامات جدی است.
ایرنا: به ضرورت مشاوره گرفتن از کارشناسان غیردولتی برای برای حل مشکلات کشور اشاره کردید؛ در این زمینه بیشتر توضیح دهید.
فاضلمیبدی: اکنون بسیاری از دانشگاهها، مراکز اقتصادی و بخشهای دیگر کشور از وضعیت موجود ناراضی هستند و انتقاد دارند اما کشورشان را دوست دارند و میخواهند نظام هم پابرجا بماند؛ آنها از دخالت عوامل خارجی هراس دارند و نمیخواهند کسی از خارج بر کشور مسلط شود اما حرف برای گفتن دارند و معتقدند با رویکرد فعلی دولت و حاکمیت، مشکلات حل نخواهد شد. این افراد طرح و نسخههای خود را دارند؛ از حوزه علمیه قم گرفته تا بخشهای مختلف علمی و اقتصادی البته در برخی موارد، ما هم منتقد هستیم و ممکن است خودمان طرح مشخصی نداشته باشیم ولی میفهمیم روش فعلی اشتباه است.
در حوزههای مختلف نیز روحانیون منتقد کم نیستند، اما کسانی که صدایشان بلند است، اغلب از آن طرف هستند و تلویزیون آنها را نشان میدهد، در حالی که همان قدر افراد منتقد داخل کشور هستند که در رسانهها دیده نمیشوند. به همین دلیل، آقای پزشکیان باید بهطور مستمر با این منتقدان اقتصادی، سیاسی و علمی که در دولت نیستند و در دانشگاه یا سایر حوزهها فعال هستند، جلسه و مشورت داشته باشد. این جلسات نباید سالی یکبار یا ۶ ماه یکبار باشد زیرا او میتواند به جای آنکه شخصاً در مراسم افتتاح پروژهها حاضر شود وزیرش را بفرستد و خودش با صاحبنظران، اندیشمندان و متخصصان منتقد جلسه مشورتی بگذارد.
در زمان جنگ هشتساله، آقای عالینسب که تحصیلات دانشگاهی نداشت اما تاجر و هم صنعتگر بافضیلتی بود و کارخانه ایشان در آن شرایط جنگی، نقش مؤثری در اداره کشور ایفا میکرد از مشاوران نخستوزیر وقت بود و در آن زمان جنگ با آن وضعیت این افراد کشور را اداره میکردند. این نشان میدهد که یک مشاور غیرحکومتی میتواند برای دولتها بسیار مؤثر باشد. آقای پزشکیان هم باید از این تجربه استفاده کند؛ ایشان حرفها را میشنوند، اما متأسفانه نتایج عملی آن چندان ظاهر نیست.
کسانی که دنبال این هستند که آتش خصومت میان ما و آمریکا بهطور دائم روشن بماند و اجازه ندهند دولتها از آقای روحانی گرفته تا اکنون آقای دکتر پزشکیان این مشکل را حل کنند، باید بگذارند مشکلات کشور حل شود. جوانان میخواهند در این کشور زندگی کنند، راحت باشند، هویت و آینده داشته باشند، پاسپورت معتبر و پول با ارزش داشته باشند؛ با این حرفها با سرنوشت کشور بازی نکنید. من نخست از صدا و سیما و سپس از مسئولین تقاضا دارم که این روشهای تبلیغاتی را پخش نکنند. سیاست و اقتصاد کشور نباید در دست چهار واعظ یا مداحی که تخصص و بینش ندارند، قرار گیرد بلکه باید سطح فکری مردم ارتقا یابد. تابلوها و شعارهایی در سطح شهر تهران نصب شده که اگر تمام پولی که برای این تابلوها هزینه شده بود صرف ساخت چند مدرسه در سیستان و بلوچستان میشد، بسیار مؤثرتر بود.
تبلیغات متحجرانهای را که نسل امروز برنمیتابد، رها کنید
این تبلیغات متحجرانه را که نسل امروز برنمیتابد و ممکن است باعث فحاشی و اعتراض شود رها کنید. آقای شهردار، آقای نماینده این مسیر تاکنون جواب نداده و در آینده هم جواب نخواهد داد. آقای امام که میگویید اینها علامت آخرالزمان است! اینطور اظهار نظر نکنید. مسائل کشور باید با تدبیر و سیاست درست و از طریق ارتباط با دنیا باید حل شوند. سرمایهگذاری خارجی باید وارد کشور شود، در صنعت، زیرساختها، گاز، نفت، آب و برق ما محتاج کمک خارجی هستیم. نمیتوان گفت این مشکلات علامت آخرالزمان هستند، مشکلات کشور را با دنیا حل کنید.
اگر پنج سال دیگر هم همین مسیر ادامه پیدا کند حتی ممکن است در خیابان یکدیگر را بدریم، این مسیر را کنار بگذارید؛ نسل آینده و تاریخ درباره ما بد قضاوت خواهند کرد. بله، من باید تبلیغم را انجام دهم اما دخالت در امور فردی، اخلاقی و دینی مردم هیچ نتیجهای نداشته و برعکس است. مسائل کشور را به شکل بنیادی حل کنید زیرا تا زمانی که اقتصاد ما این وضعیت را دارد و سیاست خارجی کشور درست پیش نمیرود، هرگونه تمرکز بر مسائل حاشیهای عقیم و بیثمر خواهد بود.
ایرنا: از بیانات ارزشمند شما سپاسگزارم.
فاضلمیبدی: امیدوارم خبرگزاری ایرنا بتواند دل خوشی به مردم بدهد و روحیه آنان را شاد کند. واقعاً مردم تشنه روحیه شاد هستند. همانطور که گفتهاند: «بکوشید تا رنجها کم شود و دل غمگینان شاد و خرم گردد.» سعی کنید دل مردم را شاد کنید و فضای جامعه را خرم کنید. جوانها، دختران و پسران دل شاد میخواهند؛ مردم به جای شنیدن اخبار جنگ و خشونت، باید خبر صلح، دوستی با دنیا، رفتوآمدها و تعاملات مثبت را بشنوند.