شفقنا- حجتالاسلام والمسلمین احمدی اراکی در یادداشتی که به مناسبت میلاد حضرت مهدی(عج) در اختیار شفقنا قرار داد، آورده است: در جهانی که آمارهای خشک، هر روز از عمق شکافهای طبقاتی، سایه سنگین تبعیضهای نژادی و بیعدالتیهای ساختاری حکایت میکنند؛ در عصری که فریاد “ انصاف خواهی“ از حصارهای جغرافیایی و مرزهای عقیدتی فراتر رفته و به ندایی جهانی بدل شده است، بشریت خسته، بیش از هر زمان دیگری در جستوجوی الگویی آرمانی و تحققپذیر برای “عدالت” است. عدالتی که نه شعار باشد، نه ناتمام، و نه انحصاری.
در این نقطه از تاریخ است که نیمه شعبان و مفهوم “عدالت مهدوی” نه به عنوان مفهومی صرفاً اعتقادی و انتزاعی، بلکه به مثابه آرمانی زنده، جهانشمول و پاسخگو به این عطش همگانی قد علم میکند. عدالت مهدوی، وعده ظهور حکومتی است که بنیاناش را نه بر قدرت محض، که بر “قسط” میگذارد؛ عدالتی که دایرهاش از فرد فراتر میرود و تمام ساختارهای اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و معرفتی را در بر میگیرد. این عدالت، موعودی است برای تمامی انسانهای آزاده، فارغ از رنگ، نژاد و مرز، که در ژرفای وجودشان، آرزوی جامعهای عاری از ستم و سرشار از انصاف را پرورش میدهند.
این یادداشت در آستانه میلاد منجی موعود(عج)، در پی واکاوی همین آرمان جهانی است. میکوشد تا نشان دهد چگونه عدالت مهدوی میتواند نه تنها دلهای مؤمنان، بلکه اندیشه جویندگان حقیقت در سراسر جهان را خطاب قرار داده و پاسخی نهایی به قدیمیترین آرزوی جمعی بشر ارائه دهد.
۱-عدالتگستری: جوهره وجودی منجی موعود «عجل الله تعالی فرجه الشریف»
یکی از برجسته ترین و بلکه جوهرهی وجودی حضرت بقیة الله الأعظم (عجل الله تعالی فرجه الشریف)، عدالتگستری است. نام مبارک آن حضرت، چنان با عدالت درآمیخته که «مهدی» یعنی تجسم عینی عدالت، و «عدالت فراگیر» مترادف با ظهور مهدی (عج) است. این همسانی تا بدانجاست که در ادعیه و روایات، آن حضرت را تنها «عادل» نمینامند، بلکه او را «العدل المنتظر»؛ یعنی خودِ عدالتی که منتظر آن هستند، میخوانند. همانگونه که در دعای شریف افتتاح میخوانیم: «اللَّهُمَّ وَ صَلِّ عَلَى وَلِيِّ أَمْرِكَ الْقَائِمِ الْمُؤَمَّلِ، وَ الْعَدْلِ الْمُنْتَظَرِ».
این تعبیر، حاکی از آن است که عدالت در وجود مقدس حضرت حجت (عج)، تنها یک صفت اخلاقی یا یک برنامه حکومتی نیست، بلکه هویت و ذاتِ آن منجی است. او عدل مجسّم است؛ سراپا عدالت است و قرین و توأم با عدالت.
مرحوم شیخ صدوق (ره) در کتاب گرانسنگ «کمال الدین»، از پیامبر اکرم (صلی الله علیه وآله) روایت میکند که در وصف حضرت ولی عصر (عج) فرمودند: «فَهُوَ إِمَامٌ تَقِيٌّ نَقِيٌّ بَارٌّ مَرْضِيٌّ هَادٍ مَهْدِيٌّ، أَوَّلُ الْعَدْلِ وَ آخِرُهُ». این فراز نورانی، حقیقت بزرگی را آشکار میسازد: امام زمان (عج)، «اول العدل و آخره» است؛ یعنی سرآغاز و سرانجامِ عدالت، مبدأ و منتهای آن. تمام عدالت، از صفر تا صد، در وجود او ظهور یافته و به دست او اجرا میشود
۲- عدالت جهانی؛ رسالت ویژه
کمتر روایت و حدیثی است که درباره حضرت بقیة الله الأعظم (عجل الله تعالی فرجه الشریف) آمده باشد و اشارهای به «عدل» در آن نباشد. این تأکید فراوان، گویای یک حقیقت بنیادین است: عدالت، محور اصلی مأموریت و هویت آن حضرت است. همه انبیا و امامان معصوم (علیهم السلام)، عادل بودند، عدالتخواه بودند و هدف نهایی آنان نیز برقراری عدالت بود. اما یک وجود مقدس، مأموریت یافته است تا این آرمان دیرینه را به صورت عینی، کامل و در گسترهای جهانی محقق سازد. او کسی است که به دست او، عدالت نه به عنوان آرمانی دور، که به مثابه واقعیتی ملموس، سراسر گیتی را فرا میگیرد. او بقیة الله الاعظم و ناموس دهر، حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) است.
وسعت وعده الهی
حدود ۱۳۰ حدیث متواتر در منابع شیعه و سنی، با عبارتی نزدیک به هم، این نوید بزرگ را دادهاند: «یَمْلَأُ اللهُ بِهِ الْأَرْضَ قِسْطاً وَ عَدْلًا کَمَا مُلِئَتْ ظُلْماً وَ جَوْراً»؛ خداوند به دست او زمین را از قسط و عدل آکنده میسازد، همانگونه که از ظلم و جور لبریز شده باشد. این روایات، تنها به «برقراری» عدالت اشاره ندارند، بلکه از «آکندهسازی» زمین سخن میگویند؛ گویی عدالت چون جویباری زلال، تمام شکافها و عطشها را سیراب میکند و چون هوایی پاک، تمام فضای زمین را تصفیه مینماید. این وعده، جهانی، فراگیر و پایانبخش است.
نخستین نطق: عدالت از آغاز تا ظهور
عمیقترین نشانه اهمیت این رسالت، آنجاست که به نخستین لحظات حیات منجی نظر میافکنیم. در سحرگاه نیمه شعبان سال ۲۵۵ هجری، هنگامی که موعود عالم بشریت دیده به جهان گشود، عمه بزرگوارش حضرت حکیمه (سلام الله علیها) شاهد صحنهای اعجازآمیز بود. آن مولود مقدس، همانند حضرت عیسی (علیه السلام) در گهواره لب به سخن گشود و پس از شهادت به یگانگی خدا و رسالت پیامبر (ص) و امامت پدران بزرگوارش، این گونه دعا فرمود:
«اللَّهُمَّ أَنْجِزْ لِي مَا وَعَدْتَنِي وَ أَتْمِمْ لِي أَمْرِي وَ ثَبِّتْ وَطْأَتِي وَ امْلَإِ الْأَرْضَ بِي عَدْلًا وَ قِسْطاً»؛ خدایا! وعدهات را برایم محقق ساز، کارم را به پایان برسان، گامم را استوار دار و زمین را به وسیله من، از عدل و قسط لبریز کن.
این نخستین سخن حضرت است. گویا رسالت عدالتگستری جهانی، در نخستین نفسهای حیات او جاری شده و با ذات مقدسش عجین گشته است. این اتفاق، تصادفی نیست؛ بلکه بیانی نمادین و هویتساز است. او با این کلمات، اعلام میکند که برای تحقق همین وعده الهی پا به جهان نهاده است.
تداوم رسالت: از تولد تا ظهور
این خط سرخ عدالتگستری، در تمام مراحل حیات آن حضرت امتداد دارد:
در لحظه تولد: نخستین سخن، دعا برای تحقق عدالت جهانی است.
در آغاز ظهور: گزارشهای روایی حاکی از آن است که نخستین سخنرانیها و اعلامیههای جهانی حضرت پس از ظهور در مکه معظمه، بر محور الغای تمامی ساختارهای ظالمانه، احقاق حقوق مظلومان و برپایی نظام قسط استوار خواهد بود.
در بیعت با یاران: حتی مفاد بیعتی که در آستانه قیام جهانی از اصحاب خاص خود میگیرد، بر پایه رعایت حق، پاسداری از عدالت، دفاع از مظلوم و نفی هرگونه ستم تعریف شده است. یاران او، پیش از هر چیز، سربازان عدالت و قسطپروران میباشند.
۳- تحقق عدالت جهانی به دست امام زمان (عجلاللهتعالیفرجهالشریف)
این ویژگی حضرت حجت (عج) منحصربهفرد است. همه انبیا و اولیا در پی برقراری عدالت بودند، ولی نتوانستند آن را در ابعاد گوناگون و بهصورت کامل در عرصه حقوقی و اجتماعی محقق سازند. این امر بزرگ تنها به دست آخرین امام معصوم، حضرت بقیهالله (ارواحنا فداه) امکانپذیر است.
در برخی روایات، حتی حکمت به تأخیر افتادن حکومت جهانی آن حضرت و «آخرین دولت» بودن آن را چنین بیان کردهاند که همه گروهها و جریانهای مدعی، فرصت حکومت یابند و همه تجربههای بشری آزموده شود تا همگان به ناتوانی خود پی ببرند. پس از آن، دیگر کسی ادعا نکند که اگر ما هم فرصت حکومت مییافتیم، عدالت را برقرار میکردیم.
به این ترتیب، همه عملاً درمییابند که باید رهبری معصوم و الهی بیاید و در برابر او سر تعظیم فرود آورند تا کار جهان سامان یابد. همه خواهند فهمید که بدون او، بشر در برپایی عدالت واقعی ناتوان است. امام صادق (ع) فرمودهاند:
«مَا يَكُونُ هَذَا الْأَمْرُ حَتَّىٰ لَا يَبْقَىٰ شَيْءٌ إِلَّا وُلِيَ عَلَى النَّاسِ حَتَّىٰ لَا يَقُولُ قَائِلٌ إِنَّا لَوْ وُلِّينَا لَعَدَلْنَا ثُمَّ يَقُومُ الْقَائِمُ بِالْحَقِّ وَالْعَدْلِ؛
حکومت حضرت مهدی (عج) برپا نمیشود، مگر آنکه هیچ گروه و صنفی نماند مگر اینکه بر مردم حکومت کنند، تا زمانی که حکومت ما برقرار شود، کسی ادعا نکند که اگر ما هم حکومت میکردیم عدالت را برمیافراشتیم. آنگاه قائم به حق و عدالت قیام میکند.»
تلاش برای عدالت در دوران غیبت
البته توجه داریم که این سخن به معنای نفی هرگونه تلاش برای برقراری عدالت در دوران غیبت نیست و چنین نیست که در این دوره هیچ حرکتی برای استقرار نظام عادلانه، حتی در محدودهای کوچک، نباید انجام داد. به هیچ وجه مقصود این نیست (همان منطق مردود «یا همه یا هیچ»).
بلکه مراد روایت این است که عدالت کامل و همهجانبه، تنها به دست توانای مظهر عدالت الهی، حضرت بقیهالله (عج)، تحقق مییابد.
خداوند امام خمینی (ره) را رحمت کند که میفرمود: «ما نمیتوانیم دنیا را پر از عدالت کنیم، اما باید زمینه کار را فراهم کنیم. این عاقلانه نیست که کسی که در شب تاریک قرار گرفته بگوید: چون فردا خورشید میآید و همه جا را روشن میکند، دیگر چرا ما حالا چراغی روشن کنیم؟ آمدن فردای خورشید، وظیفه امروز تو را که روشن کردن چراغی در همین تاریکی است نفی نمیکند.»
و به تعبیر مقام معظم رهبری: «ما که منتظر امام زمان هستیم، باید در جهت حکومت امام زمان (عج) — که تشکیل خواهد شد — زندگی امروز را در همان جهت بسازیم و بنیان کنیم. البته ما کوچکتر از آنیم که بتوانیم آنگونه بنایی را که اولیای الهی ساختند یا خواهند ساخت، بنیان کنیم؛ اما باید در آن جهت تلاش و کار کنیم.»
بله، آن خورشیدی که جهان را روشن میکند، او ولی مطلق خداست.
«وَأَشْرَقَتِ الْأَرْضُ بِنُورِ رَبِّهَا»؛ روزی زمین به نور پروردگارش روشن خواهد شد.
نتیجهگیری
عدالت مهدوی تنها یک آرمان دور از دسترس نیست، بلکه افقی روشن و مقصدی نهایی است که جوامع انسانی در طول تاریخ همواره در تکاپوی وصول به آن بودهاند. این عدالت، عدالتی همهجانبه و ریشهای است که تنها در پرتو ظهور منجی موعود، حضرت مهدی (عجلاللهتعالیفرجهالشریف)، و با هدایت الهی و مدیریت معصومانه او محقق خواهد شد. اوست که با در دست داشتن تمام ابزارهای معنوی و مادی، و با برپایی حکومتی جهانی، زمین را از نور عدالت پر میکند و بشریت تشنه انصاف را سیراب میسازد.
اما رسیدن به این طلوع باشکوف، مسئولیت ما را در دوران غیبت بیاثر نمیکند. انتظار فرج، خود حرکتی فعال و سازنده است. ما موظفیم با الهام از آرمان عدالت مهدوی، در هر سطح و حوزهای که هستیم، پرچمدار انصاف، احقاق حق و مبارزه با ظلم باشیم. هر گام کوچکی که در این راه برداشته میشود، نه تنها چراغی در تاریکیهای امروز است، بلکه سنگی است برای بنای آن تمدن درخشان فردا.
بیاییم با این باور که “ما زمینهسازان ظهوریم”، جهانی عادلانهتر را در قاب زندگی فردی و اجتماعی خود ترسیم کنیم و پیام آور این نوید به تمامی بشریت باشیم که روزی خواهد آمد که در سایه حکومت یگانه منجی، عدالت همچون خورشیدی بر تمام جهان خواهد تابید و صلح و آرامش، میراث همگان خواهد شد.