شفقنا- حجت الاسلام والمسلمین امیرعلی حسنلو استاد حوزه و مدیر گروه تاریخ و سیره مرکز پاسخ گویی به شبهات حوزه های علمیه در یادداشتی که در اختیار شفقنا قرار داده، اینگونه آورده است: «انسانها همیشه در آرزوی رسیدن به جامعه ای هستند كه در آن، آسایش، رفاه، امنیت و خواسته های معقول وجود داشته و به آسانی به آن برسند، عدالت و برابری نیز خواسته آرمانی دیگر انسان است.در نگرش قرآن، آفرینش و كیهان برای انسان و تأمین نیازهای مادی و معنوی اوست، از این روی عظمت انسان وقتی روشن می شود كه عظمت این هستی باز شناخته شود. وقتی این رویكرد و نگرش در قرآن نسبت به انسان وجود دارد، باید هدفی مهم وغایتی بزرگ برای او در پیش روی باشد.
بعثت انبیای الهی را نیز می توان از عظمت انسان و اهمیت وجودی او شمرد كه خداوند او را بزرگ داشته و تكریم نموده (اسراء/70) و رسولانی از جانب خود برای آشنایی با زندگی درست و راه راست در خدمت انسان قرار داده است. این انگیزه نیز از غایتی بزرگ برای انسان خبر می دهد. از این روی، انسان با تأمل در این امور، به تأمل در غایتی بزرگ می رسد كه آینده او را تعیین می كند.
انسانها خواسته های مادی و معنوی بزرگی در فراروی خود دارند و این نیازهای انسان مراتبی دارد. انسان با تأمین نیازهای اولیه برای رسیدن به نیازهای عالی در حركت است. هرگاه نیازهای انسان فراتر رود، به غایت مورد نظر نزدیك خواهد شد.
دانشمندان بزرگ برای رسیدن انسان به زمینه حركت به سوی تعالی و جامعه ای ایده آل برنامه و طرحهای علمی آرمانی ترتیب داده اند تا انسان ضمن رسیدن به نیازهای «ادنی» به نیازهای «اعلی» توجه و متمركز شود. افلاطون نقشه «اتوپیا» برای انسانیت طرح می كند. ابونصر فارابی از «مدینه فاضله» سخن می گوید، توماس از «شهر آفتاب» می گوید، «مور» به «بهشت زمینی» نوید می دهد، ماركس جامعه بی طبقه را برای آینده تاریخ پیش بینی می كند. رویكرد نخبگان بشری به سوی جامعه آرمانی و رسیدن به آن بوده و برای رسیدن به آن طرحهای فراوانی ارائه داده اند. بنابراین انسان در هستی مقام و منزلتی دارد و رسیدن به غایت عالی برای او مهم بوده است، این خود نكته ای مهم است كه انسانها در كنار نیازهای مادی، به یك ضرورت توجه خاص دارند و آن غایتمندی تاریخ است. هر كس بر اساس جهان بینی خود غایتی برای تاریخ پیش بینی نموده است.
پیامبران الهی از آن غایت سخن گفته و برای تحقق آن كوشیده و در این راه ایثار و جهاد نموده اند. پیشوایان راستین ما از آن سخن گفته و اهتمام داده اند تا نیازهای واقعی روشن شود و از آینده پیش روی او و شرایط آن خبر داده اند، اما همواره موانعی برای نیل انسان به این مرحله از معرفت وجود داشته، لذا انسان در طول تاریخ همواره در آرزوی نیل به مراتب نیازهای مختلف بوده است.
در این راستا سؤالهای فراوانی مطرح می شود كه؛ آیا همه انسانها یكدست و یك جهت به این مرحله از معرفت رسیده اند، كه آرمان واحد داشته باشند، آیا آرمانگرایی خواسته همه طبقات اجتماعی است؟ آیا جوامع انسانی به سوی تشكیل جامعه ای بزرگ در حركتند كه آرمانهای مشترك و بزرگ داشته باشد؟ آیا انسان از نظر معرفتی به مرحله فراتر از نیازهای مادی رسیده است؟ جهت حركت و رویكرد جامعه جهانی به كدام سوی رهبری می شود؟ توصیف جامعه ای كه فراروی بشر است، چگونه است؟
آیا جامعه ای كه شیعه در عصر ظهور در انتظار آن است، همان جامعه آرمانی تمام انسانهاست؟ خلاصه اینكه جامعه مهدوی چگونه جامعه ای است و چه مشخصاتی دارد كه بتواند جامعه آرمانی مشترك بین انسانها باشد، آیا جهانی سازی در سایه این آرمان قابل تصور است؟ و اصولاً محوریت جامعه جهانی بر اساس نیازهای فرامادی انسان شكل خواهد گرفت؟ یا محوریت جهانی سازی تنها رویكرد اقتصادی خواهد داشت.
رسیدن به جامعه عاری از هر گونه ظلم و تعدی و لبریز از عدالت، آرمان بزرگ انسان و وعده بزرگ الهی است، كه هنوز به صورت كلان و فراگیر محقق نشده تا بشریت تحت لوای این اندیشه زندگی كند، و در فرصت ایجاد شده و امنیت حاصل از آن، به نیازهای فرا مادی خود اندیشه نماید، و آنچه در كتابهای آسمانی وعده داده شده عینیت یابد؛ انسان قرنهاست در حسرت ایجاد امنیت در جهان است، سلاحهای آتشین و بمبهای اتم علاوه بر خاك و خون كشیدن انسانها، موجودات دیگر را نیز به آتش خشم و هوی و هوس می سوزاند و نظام هستی را به هم می زند، در روزگاری كه جنایتهای استعمارگران و امپریالیسم و صهیونیسم، انسانیت را به ستوه آورده و از زندگی نا امید كرده و یأس را بر زندگی انسانها حاكم نموده است، انسان عصر حاضر چشم انتظار نجات بخش آسمانی است، چنانكه پیش از برانگیخته شدن انبیای الهی، در چنین انتظاری به سر می برد.
انسان امروز از لحاظ تكامل اقتصادی و فناوری به حدی پیشرفت كرده كه فاصله آن با تكامل معرفتی و معنوی حیرت آور است، جهان غرب رو به سوی بحران بزرگ معنوی نهاده و این بحران را بر جهان حاكم كرده است. انسان متوجه این بحران بزرگ روحی شده و برای رهایی از این بحران معرفتی به دنبال راه نجات است. انواع تجارب حكومتی در جهان ناكارآمدی خود را نشان داده، طبقات حاكم با اندیشه های مختلف و برنامه های متنوع فاقد توان لازم برای اغنای روح بزرگ و عدالت گرای انسان شده اند. بشریت، ماركسیسم و فئودالیته، امپریالیسم و سایر نظامهای حكومتی را با تجربه تلخی پشت سر گذاشته و به دنبال چیزی فراتر از این ساختارهاست. دین اسلام ایدئولوژی و جهان بینی استواری برای رهایی انسان از سرابهای مهلك ارائه داده و از منجی بزرگی سخن گفته كه فراتر از اندیشه های زمینی و پوسیده است.
شیعه جامعه ای آرمانی را برای رهایی از زنگارها و زنجیرهای اسارت قابل تحقق و تجلی می داند كه با حركت تدریجی ندای فطرتهای پاك سازگار است و به تشكیل جامعه مهدوی منجر خواهد شد.
انقلاب حضرت
انقلاب به معنی دگرگون شدن است. اساسی ترین دگرگونی و علل اصلی انقلابها را عنصر فرهنگ تشكیل می دهد. در جامعه مهدوی، اصلاح فرهنگ زیربنای تمام اصلاحات خواهد بود با دگرگونی و تكامل فرهنگی، حركت به سوی جامعه مهدوی و عدالت علوی، تمام ابعاد زندگی فردی و اجتماعی را تحت الشعاع قرار می دهد. با ظهور امام زمان(عج) انقلابی فراگیر در جهان محقق خواهد شد. انقلاب به معنای كامل واژه روی خواهد داد؛ انقلابی فرهنگی و سیاسی و اجتماعی و اقتصادی كه تمام ابعاد جامعه را دگرگون سازد. در انقلاب حضرت، جمعیت جهان از یك فرهنگ و دین واحد پیروی خواهند نمود؛ حكومتی بر اساس دین با تعمیق فرهنگ دینی و توسعه همه جانبه آن در جهان و یكدست شدن فرهنگ و حركت جامعه به سوی تعالی، از نتایج انقلاب مهدوی خواهد بود.
رشد معنویت و اخلاق در آن موجب رشد و تعالی خواسته های انسان خواهد بود. از ویژگیهای مهم انقلاب مهدوی و جامعه علوی، رویكرد مردم جهان بخصوص مسیحیان و یهودیان به اسلام است. (ینابیع المودة / ص422) زدودن ناخالصی ها و خرافات از چهره اسلام و ارائه كامل اسلام ناب از عوامل گرایش مردم به دین اسلام خواهد بود. حضرت مهدی(عج) در انقلاب خود چنان به دین عمل می كند و مردم را به آن فرا می خواند كه گویا دین تازه ای آورده است. (عصر زندگی/ حكیمی/ ص253) امام كاظم (ع) در تفسیر آیه «اعلمو ان ا… یحی الارض بعد موتها» می فرماید: خداوند زمین را با مردانی زنده می كند كه یاوران مهدی در اجرای عدالت هستند. (مكیال المكارم/ ج1/ ص81) انقلاب فراگیر انقلاب انقلاب حضرت مهدی(عج) انقلابی است كه مردم جهان در انتظار آن هستند و از آن استقبال می كنند، مگر اندكی كه مخالف آن هستند و آنها نیز در سیل انقلاب آن حضرت محو می شوند ( الارشاد/ مفید/ ج2/ ص381) اقتصاد جهان در این انقلاب دگرگون می شود، فقر از جهان برچیده می شود، خواسته های انسان بیشتر فرامادی شده و نیازهای او تغییر ماهیت می دهد. انسان از ثروت اندوزی دل می كند، از این رو همه مردم به سطحی از زندگی كه معاش خود را تحصیل كنند، خواهند رسید. یكی از علل فقر، انحصار ثروت در دست عده خاصی است؛ چنانكه امروزه 75 درصد ثروت جهان در دست اقلیت است. این نظام اقتصادی در عصر مهدوی فرو می پاشد و نظام عدالت محور جایگزین می شود و مردم با امنیت خاطر به نیاز خود می رسند و به آن قانع می شوند.
ثروت اندوزی انسان و علاقه به انباشت نقدینگی و تصاحب املاك، آز و حرص به دارایی و علایقی از این قبیل، از مشكل معرفتی انسان ناشی می شود كه اگر این مشكل حل شود، بسیاری از بحرانهای اقتصادی و فقر طبقاتی از جامعه ریشه كن خواهد شد. نبود برنامه تربیتی و معرفتی، انسان را از مسیر انسانیت به مسیر مادی سوق داده است. وقتی برای تربیت انسان و بیدار كردن وجدان و فطرت الهی برنامه ای ارائه شد، این مشكل رفع خواهد شد.
علاوه بر این، بر اساس روایات معتبر، زمین گنجهای پنهانی خود اعم از معادن و محصولات كشاورزی را در جامعه مهدوی و زیر سایه حكومت آن حضرت بیرون خواهد ریخت. این روایات با آیات قرآن سازگاری دارد. «اگر اهل آبادیها به خداوند ایمان بیاورند، درهای رحمت و نعمتهای الهی از آسمان و زمین به روی آنها گشوده خواهد شد. (اعراف/69) دوره حكومت مهدی(عج)، اوج ایمان انسان به خداوند شروع می شود «مردم در سایه حكومت مهدوی(عج) بی نیاز می شوند، با روزیهای خداوند و بركات او…» (منتخب الاثر/ ص482)
در جامعه مهدوی زمین آباد می شود و هیچ خرابه ای در آن یافت نمی شود و تمدن در اوج شكوفایی خود قرار می گیرد.
انقلاب سیاسی و حكومت امام مهدی(عج) واژگون شدن تمام حكومتهای ظالمانه را در پی خواهد داشت. امیرالمؤمنین(ع) در توصیف حكومت او چنین می فرماید: «آگاه باشید فردایی در پیش رو دارید كه زمامداری بر شما حكومت خواهد كرد كه از همه حكومتهای رایج دنیا متفاوت خواهد بود، او با كارگزاران ناشایست برخورد نموده، آنها را كیفر خواهد داد. زمین و آسمان در دوره او از داشته خود مضایقه نكنند و… گنجهای خود را به روی او نمایان و عرضه كنند. روش او عادلانه و سنت پیامبر(ص) به وسیله او زنده و با دلایل روشن و برهانهای آشكار بر شما حكومت خواهد كرد و لذت عدالت را در سایه حكومت او خواهید چشید، احكام قرآن و سنت نبوی توسط او زنده و نمایان خواهد شد(. نهج البلاغه/ خطبه183)
امام رضا (ع) می فرماید: «در حكومت او هرگونه جور و ستم برچیده و زمین از ستمگران پاكیزه و با عدالت فرمانروایی كند و در حكومت او هیچ كس تعدی به حقوق دیگری نكند». (الارشاد/ مفید/ ص384)
امنیت در جامعه مهدوی
انسانها و همه موجودات ذاتاً امنیت گرا هستند، خانه و آشیانه خود را در جای امن و محفوظ بنا می كنند، امنیت، نیاز ذاتی و روحی همه انسانها وموجودات زنده بوده و مایه ترقی و تعالی و رشد مادی و معنوی انسان است ؛ در سایه امنیت، تمدن در جوامع شکل گرفته ورشد و توسعه نموده و نسل انسان و حیوانات تزاید یافته است ، امنیت مساوی با حیات انسانی است، همه تمدنها و علوم در سایه امنیت زمینه رشد را داشته و توسعه یافته است؛ امنیت اساسی ترین عنصر جوانه زدن تمدن و شكوفایی آن است، امنیت عنصری است كه در رشد تمام جوانب حیاتی انسان نقش مهم دارد، امنیت در اقتصاد و توسعه تمام علوم و فنون و حفظ میراث تمدنها و اشكال آن نقش بنیانی دارد.
امروزه مهمترین نیاز از دست رفته انسانها امنیت است. امنیتی كه در قرآن مد نظر است، حقوق تمام موجودات شمرده شده و بسیار دقیق و جامع است. امنیتی كه در جامعه مهدوی مد نظر است، با معیار قرآنی برقرار می شود. عدالت گستری كه روایات در جامعه مهدوی به آن تأكید دارند، برگرفته از امنیت فراگیر و وسیع است.
در جامعه مهدوی، برچیده شدن یكسره ظلم یك وصف حقیقی است كه در سایه امنیت حاصل از بركت وجودی آن حضرت محقق خواهد شد؛ طبق روایات، رعب و وحشت در سایه عدل و قسط آن دادگستر بزرگ محو و نابود خواهد شد. (منتخب الاثر/ ص478)آری انسانیت تنها درسایه اولیاء وبرگزیدگان الهی روی امنیت وآسایش رابه خود خواهند دید لذا انسان ها آروز دارند در امنیتی فراگیر که در همه عالم برقرار باشد زندگی نمایند واز شر ناامن کنندگان عالم در امان باشند؛ برقراری چنین جامعه ای براساس آیات قرآن حتی کتابهای آسمانی دیگر و اخبار و احادیث رسول الله (ص) وائمه اطهار (ع) درسایه ظهور امام مهدی (عج) شکل خواهد گرفت.
روابط اجتماعی در جامعه مهدوی
وجود مراكز كیفری و دادخواهی، ریشه در وجود اختلافهای اقتصادی و اجتماعی دارد كه كینه ها را به گونه ای در جامعه گسترانده است كه روان انسانها را آزرده نموده و مانع رشد و تعالی انسان شده است. از ویژگیهای جامعه مهدوی، پاك شدن كینه ها از دل مردمان و گسترش صلح جهانی در بین بشریت است، مدینه فاضله ای كه قرنها انسان منتظر آن بوده، در این عصر تحقق پذیر است.پس از قیام مهدی(عج) و برقراری حكومت، رفاقت و دوستی و صمیمیت در جامعه فراگیر می شود تا حدی كه در برآوردن نیازهای همدیگر از اموال خود چشمپوشی كند. این آرمان همه ائمه(ع) بوده است.پیامبر اكرم(ص) پس از ورود به مدینه اولین اقدامی كه در راه بسط و استقرار حكومتش انجام داد، ایجاد پیمان اخوت میان مردم مدینه بود و پیمان مسالمت آمیز با دیگر پیروان ادیان. امام مهدی(عج) نیز با تأسی از سیره جدش این رابطه را در تمام جهان برقرار خواهد كرد.
صداقت و ایجاد اطمینان بین مردم در پیوند و همبستگی اجتماعی نقش مهمی دارد. وقتی دلها شفاف و نزدیك شد و قلوب متحد گردید، جامعه سرشار از ایمان خواهد بود و در سایه ایمان و اعتماد متقابل است كه انسان از نظر معنوی به رشد و ترقی می رسد.آرامش روانی و آسودگی خاطر، در سایه پیوند و برادری قابل دسترسی است. كینه، حسد، بدبینی و… رذیلتهایی هستند كه اطمینان خاطر را از بین برده و دشمنی و عقده را جایگزین می كند. امام مهدی(عج) این زمینه را با تدبیر و مدیریت الهی ایجاد خواهد كرد.
حضور امام در جامعه ما موجب آرامش دلها و نزدیكی قلوب است، چنانكه قرآن حضور پیامبر(ص) را مایه پیوند قلبهای مؤمنان می داند و از مؤمنان به «برادران همدیگر» تعبیر می كند، قرآن با این تعبیر از نقش ایمان در بین مؤمنان خبر می دهد و از یك واقعیت عینی پرده برمی دارد كه انسان در سایه ایمان و الفت قلبی تا حدی به رشد می رسد كه هیچ چیزی برای او جز خدا ارزش نیست.خدا در قرآن، پیامبر (ص) را الگوی كامل برای تمام انسانها معرفی می كند. پیامبر(ص) هیچ نیازمندی را رد نكرد و هرچه در توان داشت، امداد می كرد. خاندان آن حضرت نیز این گونه بوده و با این آرمان در فكر اصلاح انسان می كوشیدند تا همه انسانها به این مرتبه از معرفت نایل شوند. رسیدن به این پایه از معرفت در جامعه مهدوی یك آرمان عینیت یافته است.
انسان در جامعه مهدوی با تأسی از فرمانروای عادل خود كه زندگی بسیار ساده و عاری از هر گونه تظاهر دارد، با نیازهای مادی كاذب فاصله می گیرد و به آنچه نیاز واقعی است می رسد و در مرحله ای از شهود كه نهایت معرفت است، قرار می گیرد و وعده های قرآن و پیامبران جامه عمل می پوشد.
امام مهدی(عج) در اطاعت خداوند و خضوع در برابر عظمت الهی مثل جدش امیرمؤمنان به مرحله ای می رسد كه تمام كائنات مطیع او می شوند، و انسان نیز یكی از اجزای این كائنات است. تصرف در هستی و ولایت تكوینی در جامعه مهدوی، چنین نمایان می شود. با این عظمت كه در سایه آن عدالت در هستی لبریز می شود و لبریز شدن عدالت به آن معناست كه تمام ذرات هستی به تعادل و نقطه اعتدال می رسند، و گرگ و میش در كنار هم زندگی می كنند و دشمنیها از جهان ریشه كن می شود و آفرینش معنای خود را نشان می دهد و تمام لذتهای مادی در برابر این تصویر موزون و زیبا از هستی با محوریت قطب عالم امكان بسیار ناچیز است، و زیباتر از آن تصویر كرنش و عبادت و اطاعت بی سابقه انسان به ساحت قدس الهی به قیادت آن یوسف زهرا (س) و نور چشم مصطفی (ص) است.»