شفقنا – رویترز نوشت: دولتها در واکنش به دعوت دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، برای پیوستن به ابتکار موسوم به «شورای صلح»، رویکردی محتاطانه اتخاذ کردهاند؛ ابتکاری که به گفته دیپلماتها میتواند به فعالیتهای سازمان ملل متحد آسیب بزند.
بر اساس این گزارش، تنها مجارستان که رهبر آن از متحدان نزدیک ترامپ بهشمار میرود، بهطور صریح با این پیشنهاد موافقت کرده است. این دعوتنامهها که خطاب به حدود ۶۰ کشور ارسال شدهاند، از روز شنبه به پایتختهای اروپایی رسیدهاند.
سایر دولتها تاکنون از اظهارنظر علنی خودداری کردهاند و برخی مقامها بهصورت غیررسمی نسبت به پیامدهای این طرح بر جایگاه و عملکرد سازمان ملل ابراز نگرانی کردهاند.
بر پایه نسخهای از نامه دعوت و پیشنویس اساسنامه که رویترز مشاهده کرده است، «شورای صلح» قرار است به ریاست مادامالعمر دونالد ترامپ فعالیت کند و کار خود را با بررسی پرونده غزه آغاز کرده و سپس به دیگر منازعات جهانی گسترش یابد.
در این طرح، عضویت کشورها به دورههای سهساله محدود میشود، مگر آنکه هر کشور مبلغ یک میلیارد دلار برای تأمین مالی فعالیتهای شورا پرداخت کند؛ در این صورت، امکان دریافت عضویت دائم برای آن کشور فراهم خواهد شد.
کاخ سفید در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس اعلام کرده است: «این ابتکار صرفاً عضویت دائم را به کشورهایی پیشنهاد میدهد که تعهد عمیق خود به صلح، امنیت و شکوفایی را نشان دهند.»
نخستوزیر ایتالیا، جورجیا ملونی، که در سفر به کرهجنوبی بهسر میبرد، به خبرنگاران گفت کشورش «آماده است سهم خود را ایفا کند»، هرچند مشخص نکرد که منظور او صرفاً پرونده غزه بوده یا ابتکار گستردهتر صلح.
نخستوزیر کانادا، مارک کارنی، نیز روز یکشنبه اعلام کرد که بهطور اصولی با «شورای صلح» ترامپ برای غزه موافقت کرده، اما جزئیات آن همچنان در دست بررسی است.
بر اساس گزارش رویترز، شورای امنیت سازمان ملل متحد در نوامبر گذشته مأموریتی محدود برای یک سازوکار صلح در غزه تصویب کرده بود که تنها تا سال ۲۰۲۷ اعتبار داشت و صرفاً بر غزه متمرکز بود. روسیه و چین، دو عضو دارای حق وتو، در آن رأیگیری ممتنع شدند و استدلال کردند که این قطعنامه نقش روشنی برای سازمان ملل در آینده غزه تعیین نمیکند.
«زمانههای تاریک»
گنجاندن پیشنویس «اساسنامه» در نامه دعوت، نگرانی برخی دولتهای اروپایی را برانگیخته است؛ نگرانی از اینکه این ابتکار میتواند جایگاه و کارکرد سازمان ملل را تضعیف کند. یک دیپلمات گفت: «این یک نوع “سازمان مللِ ترامپی” است که اصول بنیادین منشور سازمان ملل را نادیده میگیرد.» سه دیپلمات غربی دیگر نیز هشدار دادند که اجرای این طرح میتواند به تضعیف سازمان ملل بینجامد.
سه دیپلمات دیگر و یک منبع اسرائیلی به رویترز گفتند ترامپ در نظر دارد نقش «شورای صلح» را فراتر از غزه گسترش دهد تا بر سایر منازعاتی که مدعی حلوفصل آنهاست نیز نظارت کند.
به گفته مقامها، رهبران فرانسه، آلمان، ایتالیا، مجارستان، استرالیا، کانادا، کمیسیون اروپا و قدرتهای کلیدی خاورمیانه از جمله دعوتشدگان بودهاند. ویکتور اوربان، نخستوزیر مجارستان و متحد نزدیک ترامپ، در شبکه ایکس نوشت: «ما البته این دعوت شرافتمندانه را پذیرفتهایم.»
در سند دعوتنامه آمده است که «صلح پایدار نیازمند قضاوت عملگرایانه، راهحلهای مبتنی بر عقل سلیم و شجاعت فاصله گرفتن از رویکردها و نهادهایی است که بارها ناکام بودهاند» و بر «نیاز به نهادی چابکتر و کارآمدتر برای صلحسازی بینالمللی» تأکید شده است.
سخنگوی دبیرکل سازمان ملل، آنتونیو گوترش، در پاسخ به پرسشی درباره پیشنویس آمریکایی گفت: «دبیرکل معتقد است کشورهای عضو آزادند در قالب گروههای مختلف با یکدیگر همکاری کنند.» فرحان حق، معاون سخنگوی سازمان ملل، نیز گفت: «سازمان ملل به انجام مأموریتهای محوله خود ادامه خواهد داد.»
ترامپ که به دریافت جایزه نوبل صلح علاقهمند است، در نامه خود نوشته شورای صلح «بهزودی تشکیل جلسه خواهد داد» و افزود: «این شورا بیهمتا خواهد بود؛ پیشتر چیزی شبیه آن وجود نداشته است.»
یک مقام ارشد دیگر سازمان ملل، بیآنکه مستقیماً به این طرح بپردازد، تأکید کرد که سازمان ملل تنها نهادی است که از نظر اخلاقی و حقوقی توان گردهمآوردن همه کشورها ـ کوچک و بزرگ ـ را دارد. آنالنا بربوک، رئیس مجمع عمومی سازمان ملل، به اسکاینیوز گفت: «اگر این را زیر سؤال ببریم… به زمانههایی بسیار، بسیار تاریک بازمیگردیم»، و افزود تصمیم نهایی بر عهده دولتهاست.
ترامپ مدتهاست به نهادهای چندجانبه، بهویژه سازمان ملل، بدبین است و بارها کارآمدی، هزینهها و پاسخگویی آنها را زیر سؤال برده است. آمریکا که باید ۲۲ درصد بودجه عادی سازمان ملل را بپردازد، بنا بر اعلام مقامهای سازمان ملل، در حال حاضر ۱.۵ میلیارد دلار بدهی معوق دارد.
کاخ سفید روز جمعه نام برخی اعضای «شورای صلح» را اعلام کرد؛ شورایی که قرار است فراتر از نقش موقت خود در نظارت بر اداره غزه ـ تحت آتشبسی شکننده از اکتبر ـ فعالیت کند. در میان اعضا، مارکو روبیو، فرستاده ویژه ترامپ استیو ویتکوف، نخستوزیر پیشین بریتانیا تونی بلر و داماد ترامپ جرد کوشنر دیده میشوند.
بر اساس این طرح، اسرائیل و جنبش حماس با چارچوب پیشنهادی ترامپ موافقت کردهاند؛ چارچوبی که بر اساس آن، یک دولت تکنوکرات فلسطینی زیر نظر هیأتی بینالمللی، اداره غزه را در دورهای انتقالی بر عهده خواهد داشت.
ترامپ پیشتر به رویترز گفته بود: «به نظر من، این کار از غزه آغاز میشود و سپس به منازعات دیگر، هر زمان که پیش بیایند، گسترش مییابد.»
با این حال، بسیاری از کارشناسان حقوقی و مدافعان حقوق بشر گفتهاند نظارت ترامپ بر شورایی برای اداره یک قلمرو خارجی، یادآور ساختارهای استعمارگرایانه است. حضور تونی بلر نیز بهدلیل نقش او در جنگ عراق و پیشینه امپریالیسم بریتانیا در خاورمیانه با انتقادهایی مواجه شده است.
کاخ سفید درباره مسئولیتهای دقیق هر یک از اعضای شورا توضیحی ارائه نکرده و نام هیچ نماینده فلسطینی در فهرست دیده نمیشود. اعلام شده اعضای بیشتری در هفتههای آینده معرفی خواهند شد. همچنین یک «هیأت اجرایی غزه» ۱۱ نفره جداگانه با حضور مقامهایی از ترکیه و قطر معرفی شده است. دفتر بنیامین نتانیاهو اعلام کرد ترکیب این هیأت با اسرائیل هماهنگ نشده و با سیاستهای اسرائیل مغایرت دارد.