شفقنا- «دانشنامه قرآن و اخلاق» پیش از ظهر امروز با حضور معاون آموزش حوزه های علمیه و اساتید پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی رونمایی شد.
گزارشی از مراسم رونمایی از این دانشنامه را بخوانید:
استاد رشاد: دانشنامه اخلاق و قرآن، گامی مهم در مسیر احیای اخلاق اسلامی است
آیتالله علیاکبر رشاد، رئیس پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، در سخنانی با تأکید بر جایگاه محوری اخلاق در شریعت اسلامی، این اثر را حاصل سالها تلاش علمی منسجم، داوریهای سختگیرانه و پایبندی دقیق به معیارهای دانشنامهنگاری دانست و با اشاره به تقارن این رونمایی با میلاد پیامبر اکرم(ص) اظهار داشت: اخلاق، جوهره شریعت و حقیقت سیره نبوی است و انتخاب این مناسبت برای رونمایی از دانشنامه قرآن و اخلاق، یادآور این حقیقت است که اگر اخلاق نباشد، شریعت بهدرستی فهم و اجرا نخواهد شد.
وی با بیان اینکه «دانشنامه قرآن و اخلاق » بر پایه یک نظریه علمی مشخص و مصوب شکل گرفته است، افزود: این نظریه اخلاقی، بدون هیچگونه تسامح یا اغماض، در کرسیهای نظریهپردازی مورد نقدهای دقیق، سختگیرانه و چندلایه قرار گرفت و پس از داوریهای علمی جدی، بهعنوان نظریهای خاص و متمایز به تصویب رسید.
وی تأکید کرد: این دانشنامه نه یک کار گردآوری ساده، بلکه محصول نظریهپردازی، طراحی دانشی و اجتهاد علمی است.
رئیس پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی با اشاره به فرآیند طاقتفرسای تولید این اثر تصریح کرد: از طراحی ساختار علمی دانشنامه تا تعیین مدخلها، مراحل نگارش، ارزیابی، بازنویسی و ویرایش، همه چیز با دقتی مثالزدنی و در چارچوب استانداردهای نوین دانشنامهنگاری انجام شده است.
وی افزود: برخی مقالات این مجموعه تا ۱۶ مرحله و حتی در مواردی بیش از ۲۰ بار ویرایش و اصلاح شدهاند و چهبسا مقالاتی که با وجود اصلاحات مکرر، به دلیل عدم احراز معیارهای علمی، رد یا برای بازسازی اساسی بازگردانده شدهاند.
وی افزود: جلسات بررسی مقالات بهصورت منظم، هفتگی و بدون وقفه، از ساعات اولیه صبح تا اذان ظهر برگزار میشود و گاه در یک جلسه چندساعته، تنها بخشی از یک مقاله مورد بررسی نهایی قرار میگیرد.
رشاد خاطرنشان کرد: در این جلسات، مقالات کلمه به کلمه و سطر به سطر، با حضور جمعی از اساتید برجسته کشور قرائت و نقد میشود؛ بهگونهای که دقت علمی در این پروژه، قابل مقایسه با رویههای متعارف دانشگاهی نیست.
وی با تأکید بر ساختارمند بودن دانشنامهها اظهار داشت: این آثار بر اساس یک نظام دانشی جامع طراحی شدهاند و تمامی حوزهها باید به حد نصاب علمی لازم برسند؛ بهنحوی که هیچ خلأ مفهومی یا دانشی در ساختار دانشنامه باقی نماند. این دقت ساختاری، اگرچه فرآیند تولید را دشوار، زمانبر و پرهزینه میکند، اما شرط لازم برای تولید اثر مرجع و ماندگار است.
وی با نگاهی انتقادی به وضعیت اخلاق در جامعه و نظام علمی کشور گفت: ما در حوزه فقه، حقوق، قانونگذاری و تولید اسناد بالادستی، فعالیت گستردهای داشتهایم، اما در قیاس با این حجم از تلاشها، به اخلاق که روح حاکم بر همه این عرصههاست کمتوجهی کردهایم.
وی افزود: انباشت قوانین و اسناد، بدون پشتوانه اخلاقی، نهتنها مشکلات را حل نمیکند، بلکه گاه خود به منشأ آسیبهای اجتماعی جدید تبدیل میشود.
رئیس پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی با اشاره به تجربه تدوین اسنادی همچون «سند سلامت معنوی» تصریح کرد: مشکل اصلی کشور، کمبود سند و قانون نیست، بلکه فقدان سازوکارهای تحقق، نهادینهسازی و عینیسازی این اسناد در بطن جامعه است. اگر اخلاق بهعنوان یک منظومه جامع و شفابخش اجتماعی جدی گرفته نشود، جامعه با بحرانهای رفتاری، فرهنگی و مدیریتی روبهرو خواهد شد.
وی با بیان اینکه حتی در حوزههای علمیه نیز به اخلاق آنگونه که شایسته است پرداخته نشده، اظهار داشت: ما در فقه، درسهای خارج متعدد و پرمخاطب داریم، اما درس خارج اخلاق، نادر و کمتوجه است. این در حالی است که اخلاق باید مبنای همه دانشها و کنشهای اجتماعی قرار گیرد.
رشاد در ادامه، با قدردانی از تلاشهای علمی صورتگرفته، از اساتید و پژوهشگران عضو شورای علمی دانشنامه، از جمله دکتر رئیسی، دکتر داوودی، استاد صاحیان، استاد سلیمانی، دکتر مهدیزاده و دیگر اعضای گروههای علمی و اجرایی نام برد و آنان را ستونهای اصلی این حرکت علمی دانست.
وی همچنین خواستار تداوم همکاری علمی اساتید و پژوهشگران برای تکمیل، ترمیم و ارتقای این مجموعه شد و بر ضرورت تسریع در تکمیل پروژههای معوقی همچون «دانشنامه نبوی» تأکید کرد.
رئیس پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی در پایان خاطرنشان کرد: دانشنامه اخلاق و قرآن، هرچند گامی مهم در مسیر احیای اخلاق اسلامی است، اما کافی نیست. این حرکت علمی باید تداوم یابد و به موجی فراگیر در حوزه تولید علم، آموزش، سیاستگذاری و فرهنگ عمومی تبدیل شود تا اخلاق، جایگاه واقعی خود را در جامعه اسلامی بازیابد.
مقیمی حاجی: دانشنامه فاطمی سال آینده در 6 جلد عرضه می شود
حجتالاسلام ابوالقاسم مقیمی حاجی امروز در آیین رونمایی از «دانشنامه قرآن و اخلاق» که در پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی برگزار شد، با اشاره به سابقه فعالیتهای پژوهشکده دانشنامه نگاری دینی این پژوهشگاه اظهار داشت: فعالیتهای دانشنامهای از سالهای پایانی دهه ۸۰ و آغاز دهه ۹۰ آغاز شد و یکی از نخستین ثمرات آن، تدوین دانشنامه فاطمی بود که اثری فاخر و ماندگار به شمار میرفت.
معاون آموزش حوزههای علمیه افزود: دانشنامه «زندگی و سیره معارف فاطمی» در چند مجلد و با تمرکز بر مباحث اجتماعی و حقوقی زن، در سال ۱۳۹۳ رونمایی شد و به عنوان نخستین دانشنامه و فرهنگ فاطمی با رعایت ضوابط علمی دانشنامهنگاری منتشر شد. پس از آن، مراحل تکمیلی و رونمایی مجلدات بعدی دنبال شد و هماکنون این مجموعه به جلد چهارم رسیده و جلد پنجم نیز مراحل نهایی ویرایش را طی میکند.
معاون آموزش حوزههای علمیه افزود: برنامهریزی شده است که در سال آینده، این مجموعه ششجلدی بهصورت کامل در اختیار جامعه علمی و پژوهشی قرار گیرد.
وی همچنین به تولید «سلسله دانشنامههای قرآنشناسی» در این پژوهشکده اشاره کرد و گفت: این مجموعه با رویکردی تخصصی و موضوعمحور شکل گرفته و تاکنون در بخشهای مختلفی همچون حقوق و جزا، تاریخ اسلام (در دو مجلد مکه و مدینه)، و سایر حوزههای کلامی، اقتصادی و سیاسی بر اساس آیات قرآن، آثاری از آن منتشر شده است. سایر مجلدات این مجموعه نیز در دست تولید است و بهتدریج رونمایی خواهد شد.
وی ویژگی اصلی این دانشنامهها را جامعیت، دقت در روایت و گزارش مستند از میراث اسلامی دانست و تصریح کرد: تأکید بر مکتب اهلبیت(ع) و ارائه قرائت علمی و دفاعی از این مکتب، از شاخصههای اساسی دانشنامههای پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی است.
مقیمی حاجی در بخش دیگری از سخنان خود، مجموعه «دانشنامه اخلاق و قرآن» را حاصل تلاش منسجم معاونت پژوهشی دانست و از زحمات آقایان اسدینسب و داوودی در ساماندهی، هدایت گروهها و نظارت علمی بر مقالات تقدیر کرد.
وی با ارائه آماری از محتوای مجلدات افزود: جلد نخست این دانشنامه شامل ۱۷ مقاله با مشارکت ۲۲ نویسنده و جلد دوم شامل ۲۴ مقاله با همکاری ۳۱ نویسنده است.