شفقنا- در دو روز گذشته، لبنان صحنه تشدیدی محسوس در تجاوزات اسرائیل بوده است؛ بهگونهای که نیروهای اشغالگر دامنه حملات خود را گسترش داده و مناطقی در شمال رود لیتانی در جنوب و همچنین بقاع غربی را هدف قرار دادهاند. تفاوت این مرحله با مراحل پیشین در آن است که این بار، برای نخستینبار، منازل مسکونی در مناطق جدیدی در شمال رود لیتانی مورد هدف قرار گرفتهاند.
به گزارش شفقن از لبنان، این تحولات در حالی رخ میدهد که دولت لبنان در انتظار آن است که رژیم اشغالگر به تعهدات خود طبق مفاد توافق آتشبس عمل کند، آن هم پس از آنکه لبنان به تعهدات خود پایبند بوده است. پرسش اینجاست که دلالتها و پیامدهای این تشدید گسترده چیست؟
«دکتر سامر عبدالله» رئیس «مرکز مطالعات حقوقی، سیاسی و اداری لبنان» در دانشکده حقوق دانشگاه لبنان، در گفتوگویی اختصاصی با خبرگزاری «شفقنا» این تجاوزات را مبتنی بر مجموعهای از عوامل دانست: نخست، حمایت مطلق آمریکا که نکتهای اساسی است؛ دوم، اینکه اسرائیل خود را در جایگاه پیروز نشان میدهد و سیاست «پیروز» را در پیش میگیرد، با وجود آنکه از نظر نظامی پیروزیای به دست نیاورده است. افزون بر این، شرایط منطقهای و بینالمللی نیز در حال تجربه دگرگونیهای بزرگی است؛ بهگونهای که وضعیت بینالمللی بسیار متغیر و تا حد زیادی استثنایی شده است.
عبدالله تاکید کرد: اسرائیل، در صورت دریافت چراغ سبز آمریکا، در پی الحاق مناطق ما برمیآید؛ زیرا هدف آن خلع سلاح مقاومت نهتنها در جنوب لیتانی بلکه در شمال آن نیز هست. اسرائیل بر این باور است که میتواند این منطقه را تحت سلطه خود درآورده و آن را زیر نظارت مستقیم خویش قرار دهد، بهگونهای که براساس خواست این رژیم، تمام جنوب لیتانی و همچنین شمال آن به منطقهای عاری از سلاح تبدیل شود.
وی با اشاره به اینکه « خطر همچنین در این احتمال نهفته است که اسرائیل با سوءاستفاده از ضعف دولت لبنان، و با تلاش برای قطع مسیر تدارکات از ایران به عراق و سپس لبنان از طریق تغییر حکومت در سوریه، به دنبال اشغال جنوب لیطانی باشد، ادامه داد: «نباید فراموش کرد که امروز مذاکراتی در پاریس در جریان است که گفته میشود غیرمستقیم است، اما در واقع شبهمستقیم میان دولت سوریه و رژیم اشغالگر انجام میشود. بر این اساس، به نظر میرسد اسرائیل میکوشد لبنان را نیز با زور و فشار به پیوستن به هر توافق احتمالی که با سوریه منعقد کند، بکشاند. این رویکرد جدید نیست؛ چراکه اسرائیل همواره از منظر تاریخی، لبنان و سوریه را در پروژههای سازش، صلح یا عادیسازی، یک واحد واحد تلقی کرده است. نمونه آن را پس از سقوط توافق ۱۷ مه دیدیم؛ زمانی که اسرائیل سوریه را عامل اصلی ناکامی آن دانست و با دو کشور بهمثابه یک جبهه سیاسی واحد برخورد کرد.»
این تحلیلگر لبنانی خاطرنشان کرد: بر این اساس، اسرائیل تمایلی ندارد که به توافقی با سوریه بدون در نظر گرفتن لبنان دست یابد، بلکه میکوشد لبنان را بهاجبار به این مسیر سوق دهد. از همین رو، دامنه تجاوزات خود را گسترش میدهد و از شکنندگی جبهه سیاسی لبنان و نبود واکنش رسمی مؤثر به این نقضها بهره میبرد.
«هنوز به حمایت از ارتش و پایبندی به میثاق و راهحلهای سیاسی امید هست»
عبدالله در خصوص امکان ورود به مرحله دوم فرآیند محدودسازی سلاح گفت: «درست است که در درون دولت، گرایش سیاسی کلی برای محدودسازی سلاح وجود دارد، اما این طرح بدون وجود یک راهبرد دفاعی ملی روشن کامل نخواهد بود. این یک حق طبیعی برای ساکنان جنوب و بقاع غربی است؛ چراکه تجاوزات تنها جنوب را هدف قرار نمیدهد، بلکه به بقاع شمالی و گاه مرکزی نیز گسترش مییابد. این وضعیت، رویکردی ملی و متفاوت را میطلبد که بر تسلیم در برابر دیکتههای خارجی استوار نباشد.»
او خاطرنشان کرد که محدودسازی سلاح در جنوب لیتانی، این واقعیت را تغییر نمیدهد که اسرائیل هنوز از نقاط مورد مناقشه عقبنشینی نکرده و همچنان به گسترش تجاوزات خود ادامه میدهد؛ بهگونهای که جنوب، از ناقوره تا شبعا، همواره هدف آتش آن قرار دارد. بدینترتیب، جنوب به خط آتشی یکطرفه تبدیل میشود که پرسشهای جدی درباره کارآمدی هر پروژه دفاعی در چنین شرایطی مطرح میکند.
عبدالله افزود: «ما در انتظار آن هستیم که تحولات منطقهای به کجا خواهد انجامید؛ چه از نظر احتمال تشدید تنش میان ایران و اسرائیل و بازتابهای آن بر لبنان، و چه از منظر مسیر عادیسازی امنیتی میان سوریه و اسرائیل در سایه تحرکات جاری. همچنین، تحولات جنوب سوریه بهطور غیرمستقیم بر صحنه لبنان تأثیر میگذارد.»
به گفته این تحلیلگر لبنانی، در داخل این کشور، همچنان امید و اتکا بر حمایت از ارتش، پایبندی به میثاق و راهحلهای سیاسی باقی است؛ رویکردی که تاکنون در حفاظت از لبنان در برابر بسیاری از تنشهای منطقهای نقش داشته است. در این چارچوب، تماسهای عربی ــ از جمله نقش مصر و عربستان سعودی و حمایت اتحادیه عرب ــ با هدف دور نگه داشتن لبنان از یک تجاوز جدید برجسته میشود. با توجه به آنچه در یمن و برخی مناطق شاخ آفریقا جریان دارد، لبنان تاکنون کمتأثیرترین کشور از نظر پیامدهای منفی این تحولات بوده است و امید میرود این وضعیت ادامه یابد.
در پایان، عبدالله بر این باور است که رهبری اسرائیل در پروژه تجزیه منطقه به امری آشکار تبدیل شده و طرح تکهتکهسازی دیگر پنهان نیست. ممکن است به نقطهای برسیم که روشن شود اسرائیل همه را فریب داده و در پی تحمیل دیدگاه خود به زیان کشورهای منطقه است. یک ایدئولوژی روشن در پس این سیاست قرار دارد که بر ایجاد موجودیتهای جدید در جولان و جنوب سوریه، گشودن گذرگاههای راهبردی، گسترش نفوذ در سومالی و برقراری روابط با گروههای مختلف استوار است. حتی ترکیه و پاکستان نیز با احتیاط با این طرحها برخورد میکنند؛ طرحهایی که خواهان شکلگیری دولتهای قدرتمند، بهویژه در جهان عرب و اسلام، نیستند. از اینرو، لبنان نیازمند خوانشی جامع از صحنه منطقهای است تا بتواند اوضاع داخلی خود را سامان دهد و جایگاهش را در این مرحله پیچیده با دقت تعیین کند.
متن مصاحبه به زبان عربی در شفقنالبنان