شفقنا- تحولات اخیر در منطقه، بهویژه در جنوب یمن و سومالی، پرسشهای تازهای دربارهی همپوشانی منافع امارات متحده عربی و اسرائیل ایجاد کرده است.
به گزارش سرویس ترجمه شفقنا، به نقل از عربی 21، هفتهٔ گذشته، «بنیامین نتانیاهو» نخستوزیر اسرائیل از بهرسمیتشناختن منطقهٔ جداییطلب «سومالیلند» خبر داد؛ اقدامی که گفته میشود با حمایت آشکار ابوظبی همراه بوده است. همزمان، گزارشهایی دربارهٔ احتمال اقدام تلآویو در به رسمیت شناختن «یمن جنوبی» منتشر شد که موجب تنشهای بیسابقهای میان عربستان و امارات گردیده است. همچنین منابع غیررسمی از احتمال گشایش کانال ارتباطی بین امارات و گروههای دروزی منطقهٔ السویداء در جنوب سوریه، به رهبری «حکمت الهجری» خبر دادهاند.
به گزارش «عربی۲۱»، میزان همسویی مواضع ابوظبی و تلآویو در چندین جبههٔ درگیری در جهان عرب و فراتر از آن قابل مشاهده است؛ بهویژه پس از امضای توافقنامهٔ رسمی عادیسازی روابط میان دو طرف در تابستان ۲۰۲۰ میلادی.
یمن: حمایت از شورای انتقالی جنوب
جنوب یمن یکی از روشنترین نقاط همکاری غیررسمی میان دو طرف محسوب میشود. امارات از «شورای انتقالی جنوبی» بهصورت نظامی و سیاسی حمایت میکند؛ شورایی که بهدنبال جدایی جنوب از شمال یمن است، درحالیکه اسرائیل نیز حضور این شورا را در کرانههای دریایی یمن ضامن امنیت دریایی خود ارزیابی میکند. ابوظبی نیروهای شورای انتقالی را در تصرف عدن و تنگه بابالمندب یاری کرده است؛ هدف اعلامشده، مقابله با حزب «الاصلاح» (وابسته به اخوانالمسلمین)، جنبش انصارالله و القاعده و نیز تأمین امنیت کشتیرانی بینالمللی عنوان میشود. اسرائیل نیز حضور این نیروهای محلی را مثبت میداند، زیرا از دید تلآویو، این بازیگران فاقد گرایشهای اسلامیاند. گزارشهایی از تأسیس مراکز مشترک رصد و شنود در جزایری همچون سقطری و میون منتشر شده است که هدف آن، پایش فعالیتهای ایران و انصارالله در دریای سرخ عنوان میشود. پژوهشکده واشنگتن در گزارشی نوشته است که در صورت تسلط این شورا بر مناطق حضرموت و المهره، اسرائیل شریکی جغرافیایی از بابالمندب تا مرز عمان خواهد داشت. همچنین منابع ماهوارهای ساخت باند پرواز و تأسیسات نظامی در جزیره «عبدالکوری» از سوی امارات در آوریل ۲۰۲۵ را تأیید کردهاند.
لیبی: همپیمانی با خلیفه حفتر
در صحنهٔ لیبی نیز همسویی منافع دو طرف آشکار است. امارات طی سالهای جنگ داخلی، از نیروهای ژنرال خلیفه حفتر حمایت سیاسی و لجستیکی کرده و از پایگاه «الخادم» به او تجهیزات نظامی رسانده است. در سوی دیگر، اسرائیل نیز موضعی نزدیک به حفتر داشته و طبق گزارشها، تماسهایی بین نمایندگان او و مقامهای اسرائیلی برقرار شده است. تلآویو حفتر را بازیگری میداند که میتواند ثبات شرق مدیترانه را حفظ کرده و مسیرهای قاچاق سلاح به غزه را مسدود کند. در سال ۲۰۲۱ سفر محرمانهای از سوی «صدام حفتر» فرزند خلیفه حفتر به تلآویو گزارش شد که حامل پیامی برای درخواست حمایت نظامی و سیاسی در برابر وعدهٔ عادیسازی آینده بوده است.
سودان: حمایت از نیروهای «پشتیبانی سریع»
در سودان نیز نشانههایی از همپوشانی اهداف دو طرف مشاهده میشود. امارات بهطور ضمنی از نیروهای «پشتیبانی سریع» به رهبری «محمد حمدان دقلو (حمیدتی)» حمایت کرده است؛ نیروهایی که در برابر ارتش سودان به رهبری «عبدالفتاح البرهان» میجنگند. ابوظبی با این کار، در پی حفاظت از سرمایهگذاریهای کشاورزی و بندری خود در دریای سرخ است. گزارشها از ارسال تجهیزات و فناوریهای جاسوسی با منشأ اسرائیلی به این نیروها حکایت دارد؛ هرچند دو طرف این مساله را رد کردهاند.
سومالیلند: همکاری آشکار
امارات در منطقهٔ جداییطلب سومالیلند، از طریق شرکت «بنادر جهانی دبی»، سرمایهگذاریهای کلانی در بندر و پایگاه بربره انجام داده و عملاً با این منطقه مانند کشوری مستقل رفتار میکند. در همین حال، اسرائیل نخستین طرفی بود که بهصورت رسمی این منطقه را بهرسمیت شناخت؛ اقدامی که از نظر ناظران، با هدف نظارت بر فعالیت انصارالله و تأمین امنیت کشتیرانی به بندر ایلات صورت گرفته است. میدان هوایی بربره reportedly به عنوان مسیر پشتیبانی لجستیکی برای انتقال تسلیحات به سوی نیروهای پشتیبانی سریع در سودان نیز مورد استفاده قرار گرفته است. در سطح سیاسی، هر دو طرف از نفوذ ترکیه در سومالی ناخشنودند و از جدایی سومالیلند بهعنوان راهی برای مهار نفوذ آنکارا یاد میشود.
چاد: محور جدید نفوذ در ساحل آفریقا
در سال ۲۰۲۵، چاد به یکی از محورهای مهم نفوذ امارات بدل شد. امارات با انجام توافق همکاری اقتصادی (CEPA) در نوامبر ۲۰۲۵، از فرودگاه «ام جرس» بهعنوان مرکز توزیع لجستیکی برای ارسال کمکها (و گاه سلاح) استفاده میکند. اسرائیل هم با دولت «محمد دِبی» روابط امنیتی فعالی دارد و این کشور را سدی در برابر نفوذ دشمنان خود در غرب آفریقا میبیند.
اتیوپی: رقابت در حوضهٔ نیل
تاتیر ارتباطات میان ابوظبی و تلآویو به اتیوپی نیز رسیده است. امارات کمکهای مالی و نظامی گستردهای به دولت «آبی احمد» برای حفظ نفوذ خود در پروژهٔ سد النهضه و زمینهای کشاورزی ارائه میکند. اسرائیل نیز با اتیوپی همکاری اطلاعاتی و فناورانه قدیمی دارد و آن را شریکی برای توازن در رود نیل و شرق آفریقا میداند.
شرق مدیترانه: یونان و قبرس
در شرق مدیترانه، همکاری دو طرف ماهیت نظامی و انرژی دارد. امارات در مانورهای دریایی مشترک با یونان و قبرس مشارکت کرده و در پروژههای گازی این منطقه سرمایهگذاری نموده است. اسرائیل هم از اعضای اصلی مجمع گاز شرق مدیترانه است و در قالب همان اتحاد منطقهای، همکاری تنگاتنگی با آتن و نیکوزیا دارد.
همکاری سایبری: پلتفرم «کریستال بال»
یکی از نمودهای نوین این همکاری، پلتفرم مشترک «Crystal Ball» است که در سال ۲۰۲۳ راهاندازی شد. این پروژه، با مشارکت وزارت امنیت سایبری امارات و شرکتهای اسرائیلی (از جمله رافائل)، دادههای اطلاعاتی مربوط به تهدیدهای هوایی و دریایی را بهصورت بلادرنگ تبادل میکند. الگوریتمهای هوش مصنوعی این سامانه میتوانند مسیر پهپادها و موشکها را پیش از پرتاب شناسایی کنند و حرکت کشتیها در دریای سرخ را ردیابی نمایند.
جیبوتی و اریتره: جستوجوی گذرگاههای جایگزین
منطقهٔ شاخ آفریقا، بهویژه جیبوتی و اریتره، عرصهٔ رقابت بیصدا میان قدرتهای منطقهای است. پس از بروز اختلاف امارات با جیبوتی، ابوظبی کوشیده است با سرمایهگذاری در بندر بربره (سومالیلند) و بندر عصب (اریتره) جایگزینی برای مسیرهای قبلی بیابد. اسرائیل نیز در اریتره سابقهٔ حضور اطلاعاتی و نظامی دارد (از جمله در پایگاه «جبل امبا سویره») و همکاری دو طرف در این منطقه در راستای ایجاد نظم امنیتی تازه در شاخ آفریقا تفسیر میشود.
نفوذ در غرب
همکاری امارات و اسرائیل محدود به خاورمیانه و آفریقا نیست، بلکه به سطح سیاستگذاری در غرب نیز کشیده شده است. از سال ۲۰۲۰، شبکهای مشترک از لابیهای اسرائیلی و سرمایههای اماراتی در واشنگتن و بروکسل شکل گرفته است. این شبکه از طریق مؤسسات و شرکتهای لابیگری مانند AIPAC، FDD و Akin Gump بر تصمیمسازی در زمینههایی چون پروندهٔ ایران، ترکیه و گروههای اسلامی تأثیر میگذارد. بر اساس گزارشهای تحقیقاتی، شماری از اندیشکدهها و شخصیتهای راستگرای اروپا و آمریکا از حمایت مالی امارات برخوردارند تا روایتهای مرتبط با اسلامهراسی و محدودسازی جنبشهای اسلامی سیاسی را ترویج کنند.
جمعبندی
تحلیلها نشان میدهد که از بابالمندب تا مدیترانه و از شاخ آفریقا تا بروکسل، ائتلاف غیررسمی امارات و اسرائیل در حوزههای نظامی، اطلاعاتی، سایبری و اقتصادی در حال گسترش است؛ ائتلافی که بهگفتهٔ ناظران، میتواند چهره ژئوپلیتیکی منطقه را در سالهای آینده دگرگون کند.